KUALA LUMPUR – Peralihan daripada 'Dr Google' kepada 'Dr AI' semakin membimbangkan apabila ramai rakyat Malaysia menggunakan alat kecerdasan buatan (AI) untuk mendiagnosis penyakit dan menetapkan ubat sendiri. Tinjauan Telenor Asia Digital Lives Decoded 2025 mendedahkan bahawa 89 peratus pengguna internet di Malaysia secara aktif bergantung pada alat AI, dengan 67 peratus daripada populasi umum turut berbuat demikian. Lebih membimbangkan, 81 peratus daripada pengguna ini menggunakan AI sebagai sumber utama maklumat, manakala enjin carian tradisional hanya digunakan untuk mengesahkan jawapan yang dijana AI.
Risiko diagnosis digital
Pakar perubatan memberi amaran bahawa pergantungan berlebihan terhadap AI untuk keputusan kesihatan boleh membawa kepada misdiagnosis, ubat sendiri yang tidak sesuai, dan kelewatan berbahaya dalam mendapatkan rawatan profesional. Dr Feisul Idzwan Mustapha, pengarah Jabatan Kesihatan Negeri Perak dan pakar perubatan kesihatan awam, menegaskan bahawa risiko terbesar bukanlah AI menggantikan doktor, tetapi orang ramai terlalu mempercayai nasihat yang dijana AI. "Ini sering menyebabkan misdiagnosis, ubat sendiri yang tidak betul, atau kelewatan maut dalam mendapatkan rawatan," katanya.
Prof Datuk Sri Dr Alwi Mohamed Yunus, pakar bedah kardiotoraks kanan di Institut Jantung Negara, menambah bahawa AI sering mengabaikan faktor kesihatan individu yang dipertimbangkan oleh doktor semasa pemeriksaan fizikal. "Doktor mempertimbangkan banyak faktor, termasuk sejarah perubatan, profil risiko, penggunaan ubat, keputusan makmal dan penemuan pengimejan. Maklumat penting sering terlepas pandang oleh pesakit dan hanya muncul melalui soal jawab khusus," jelasnya.
Maklumat vs diagnosis
Datuk Dr Thirunavukarasu Rajoo, presiden Persatuan Perubatan Malaysia (MMA), berhujah bahawa bahaya sebenar terletak pada kekeliruan antara maklumat dan diagnosis. "Risiko terbesar bukanlah AI memberikan maklumat yang salah sepenuhnya, tetapi orang ramai mungkin menyangka maklumat sebagai diagnosis," katanya. Beliau menekankan bahawa AI tidak boleh menilai tanda vital, melakukan pemeriksaan fizikal, atau memikul tanggungjawab undang-undang dan etika untuk keputusan rawatan. "Perubatan lebih daripada sekadar memadankan gejala dengan kemungkinan penyakit. Ia memerlukan penilaian klinikal, pengalaman, pertimbangan dan akauntabiliti."
AI sebagai alat bantu, bukan pengganti
Pakar bersetuju bahawa AI mempunyai tempat dalam penjagaan kesihatan, tetapi hanya untuk pendidikan umum, bukan membuat keputusan klinikal. Dr Feisul menasihatkan agar AI tidak pernah menjadi asas tunggal untuk diagnosis, keputusan rawatan, atau menghentikan ubat yang ditetapkan. Dr Alwi menambah bahawa nasihat perubatan mesti diperibadikan, terutamanya bagi pesakit dengan komorbiditi seperti diabetes atau penyakit buah pinggang. Beliau memberi amaran bahawa keyakinan yang dijana AI boleh berbahaya dalam kecemasan yang sensitif masa, seperti serangan jantung atau kegagalan jantung lanjutan.
Dr Thirunavukarasu mencadangkan AI digunakan untuk membantu pesakit memahami keadaan mereka dan menyediakan soalan yang lebih bermakna untuk doktor. Walau bagaimanapun, kualiti respons AI bergantung sepenuhnya pada input pengguna, yang selalunya tidak lengkap atau tidak tepat.
Peraturan dan literasi digital
Mengenai peraturan alat AI, pakar mempunyai pandangan berbeza. Dr Feisul dan Dr Thirunavukarasu menyokong fokus pada 'penggunaan bertanggungjawab' dan literasi digital berbanding sekatan ketat. Mereka mencadangkan platform AI harus telus tentang batasan mereka dan mengarahkan pengguna kepada penjagaan profesional. "Pendidikan awam sama pentingnya. Orang ramai perlu memahami bahawa AI boleh memberikan maklumat kesihatan, tetapi ia tidak boleh menggantikan pemeriksaan perubatan, penyiasatan atau pertimbangan klinikal," kata Dr Thirunavukarasu.
Dr Alwi, bagaimanapun, menyokong peraturan formal, terutamanya apabila AI mempengaruhi diagnosis dan rawatan. Beliau menunjuk kepada keperluan garis panduan nasional yang mewajibkan pengesahan klinikal dan pemantauan berterusan untuk memastikan alat ini kekal selamat dan tepat untuk penduduk tempatan.
Masa depan AI dalam penjagaan kesihatan
Walaupun terdapat risiko, pakar bersetuju bahawa AI, apabila digunakan sebagai pembantu, boleh merevolusikan penjagaan kesihatan. Dr Thirunavukarasu menjelaskan bahawa AI telah membuktikan nilainya dalam menganalisis imej perubatan, mengesan penyakit mata diabetik, dan meningkatkan dokumentasi klinikal. Dr Alwi percaya AI boleh memberikan penjagaan yang lebih selamat, lebih pantas dan lebih diperibadikan, dengan syarat manusia kekal sebagai pihak berkuasa akhir. "Prinsipnya mesti sentiasa jelas: AI dibantu, bukan diganti. Keputusan klinikal akhir harus kekal dengan profesional penjagaan kesihatan yang berkelayakan yang memahami keadaan penuh pesakit dan boleh menggunakan pertimbangan klinikal, empati dan akauntabiliti," katanya.
Seperti yang dirumuskan oleh Dr Feisul: "Masa depan bukanlah AI lawan doktor; ia adalah AI bekerja bersama profesional penjagaan kesihatan untuk memberikan penjagaan yang lebih baik."
