Pembuat Keranda Tradisional Terakhir di Kelantan
Di sebuah bengkel sederhana di Kampung Seneng, Jelawat, Bachok, bunyi pahat dan ketam kayu masih kedengaran. Di situlah Tan Kee Lim, atau lebih dikenali sebagai Pok Ku, sedang tekun menghasilkan keranda tradisional Cina daripada kayu cengal pejal. Pada usia 67 tahun, beliau antara segelintir pembuat keranda tradisional Cina di Kelantan yang masih setia menggunakan kaedah lama, dengan alatan tangan dan kemahiran diwarisi empat generasi.
Pok Ku mewakili generasi keempat keluarganya yang mengusahakan kraf ini, setelah mengambil alih bengkel daripada bapanya kira-kira 26 tahun lalu. Beliau mengakui, walaupun keranda moden semakin popular, keranda kayu tradisional masih mendapat permintaan, terutamanya dalam kalangan warga emas masyarakat Cina dan keluarga yang mempunyai tanah perkuburan pusaka.
Cabaran Mencari Pengganti
“Cabaran sebenar bukan keranda moden, tetapi ketiadaan generasi muda yang mahu meneruskan tradisi ini. Itu yang paling membimbangkan saya,” kata Pok Ku kepada Bernama. Anak lelaki dan dua anak perempuannya, yang semuanya berusia 30-an, memilih laluan kerjaya berbeza. Beliau memahami pilihan mereka, namun tetap berasa sedih.
“Anak muda sekarang tidak berminat lagi. Kerja ini sebenarnya tidak sukar, cuma perlu kuasai teknik yang betul, walaupun perkara asas seperti mengetam kayu. Kini semuanya menggunakan mesin, jadi jarang anak muda mahu belajar menggunakan kapak, pahat atau gergaji tangan,” jelasnya.
Kegigihan beliau mempertahankan kraf ini terbukti apabila beliau menolak tawaran RM100,000 untuk mengajar pembuatan keranda tradisional di China. “Saya mahu kraf ini kekal sebagai produk Malaysia, walaupun asalnya dari China,” katanya.
Proses Pembuatan yang Sarat Tradisi
Bagi Pok Ku, keranda bukan sekadar bekas pengebumian. Setiap bahagian mencerminkan warisan keluarga, identiti budaya, dan penghormatan terakhir kepada si mati. Setiap peringkat, dari pemilihan kayu hingga pemasangan akhir, dilakukan dengan tangan. “Seorang tukang mesti memahami setiap langkah, terutamanya kerana proses ini melibatkan kepercayaan falsafah dan pantang larang budaya masyarakat Cina,” katanya.
Keranda tradisional Cina diperbuat daripada kayu keras tahan lasak seperti cengal dan merbau, yang terkenal dengan kekuatan dan ketahanan. Kayu padat ini membantu mengawet jasad lebih lama berbanding keranda moden, menjadikannya pilihan utama keluarga yang mengadakan upacara pengebumian beberapa hari sebelum dikebumikan. Satu keranda mengambil masa kira-kira sebulan untuk disiapkan, termasuk ukiran rumit. Tudung melengkung adalah bahagian paling mencabar kerana kesilapan kecil boleh menjejaskan kesesuaian akhir.
Keranda tradisional biasanya dicat merah dan dihiasi kaligrafi Cina yang mengandungi doa dan penghormatan kepada si mati. Beratnya boleh mencecah sehingga 200kg.
Adat dan Pantang Larang
Pok Ku juga menjelaskan adat sekeliling keranda yang sarat dengan tradisi. “Semasa menutup keranda, paku dipalu mengikut jantina si mati. Untuk lelaki, paku pertama bermula di sebelah kiri dekat kepala, manakala untuk wanita, ia bermula di sebelah kanan. Setiap paku disertai bacaan istiadat tertentu,” katanya.
Harga dan Masa Depan Kraf
Keranda tradisional daripada kayu merbau berharga kira-kira RM10,000, manakala daripada cengal boleh mencecah RM12,000. Namun, mempertahankan kraf ini semakin sukar bukan sahaja kerana kekurangan pengganti, tetapi juga kayu keras premium seperti cengal dan merbau semakin sukar diperoleh.
Memasuki usia senja, Pok Ku berkata keuntungan bukan lagi keutamaan. “Ini warisan keluarga saya. Jika tiada yang mewarisi, apabila saya tiada, kemahiran ini akan hilang, begitu juga warisan keluarga. Jika ada yang mahu belajar, saya sanggup mengajar. Warisan seperti ini tidak boleh diganti. Wang ringgit tidak boleh membeli semula kemahiran yang hilang, kerana ilmu ini dibina melalui pengalaman berpuluh tahun,” katanya.
