Sindrom Stockholm merupakan fenomena psikologi di mana mangsa mengembangkan simpati atau ikatan emosi terhadap penyiksa mereka. Istilah ini berasal daripada kejadian rompakan bank di Stockholm, Sweden pada tahun 1973, di mana tebusan mula menunjukkan empati terhadap penculik dan enggan bekerjasama dengan pihak berkuasa selepas dibebaskan.
Kitaran Bahaya dan Kebaikan
Menurut Dr Siti Aisyah Panatik, pakar psikologi dari Universiti Teknologi Malaysia, corak yang sama boleh berlaku dalam kes penderaan berpanjangan. Kitaran berulang antara bahaya dan kebaikan boleh menyebabkan kekeliruan emosi, menyebabkan mangsa mentafsirkan tingkah laku kasar sebagai penjagaan.
“Otak menyesuaikan diri dengan mentafsir semula penderaan sebagai kasih sayang, terutamanya apabila mangsa merasakan tiada jalan keluar,” jelasnya. “Dalam situasi sedemikian, kelangsungan hidup menjadi keutamaan, selalunya melalui kerjasama dan pembentukan ikatan emosi dengan penyiksa.”
Peranan Pengasingan
Pengasingan memainkan peranan penting: apabila terputus daripada sokongan luar, mangsa mungkin bergantung sepenuhnya kepada penyiksa untuk maklumat, keselamatan dan keperluan asas. Apabila ini berlaku, tindakan kebaikan yang kecil pun boleh disalahertikan sebagai belas kasihan yang tulus.
Kesan Psikologi Jangka Panjang
Mekanisme daya tindak ini boleh memberi kesan psikologi yang berkekalan, termasuk trauma, kemurungan, rasa bersalah, dan simptom gangguan tekanan selepas trauma seperti kenangan berulang, insomnia dan kebimbangan.
Pendekatan Rawatan
Rawatan selalunya memberi tumpuan kepada memecahkan corak pemikiran yang terpesong ini. Dr Siti Aisyah menyatakan bahawa terapi tingkah laku kognitif membantu pesakit mencabar dan merangka semula kepercayaan berbahaya, manakala terapi tingkah laku dialektik melengkapkan mereka dengan alat untuk mengurus emosi yang sengit dan membina hubungan yang lebih sihat.
Beliau menekankan kepentingan menyokong mangsa tanpa menghakimi, dengan menyatakan bahawa perasaan terikat terhadap penyiksa adalah tindak balas kelangsungan hidup, bukan kegagalan peribadi.
Intervensi Awal Adalah Kunci
Walaupun keadaan ini adalah penyesuaian psikologi semula jadi, intervensi awal adalah penting. Menjauhkan diri daripada penyiksa pada tanda-tanda awal keganasan boleh membantu mengelakkan kitaran daripada berakar umbi.
Dr Siti Aisyah juga menunjukkan trend yang semakin meningkat di kalangan mangsa yang terselamat berkongsi pengalaman mereka di media sosial, walaupun ada yang masih ragu-ragu untuk meninggalkan hubungan yang kasar kerana ikatan emosi yang berlarutan. Ini, katanya, menyerlahkan keperluan untuk kesedaran berterusan dan sokongan profesional yang tepat pada masanya.
