KUALA LUMPUR, 18 Mei — Ramai menganggap masalah kawalan pundi kencing sebagai perkara kecil atau normal dalam penuaan, lalu mengabaikannya tanpa mendapatkan rawatan perubatan. Ada juga yang enggan berjumpa doktor kerana malu, walaupun gejala seperti kebocoran air kencing secara tiba-tiba atau ketika ketawa, batuk, atau bersin menjejaskan kehidupan sosial mereka.
Walau bagaimanapun, pakar perubatan memberi amaran bahawa keadaan ini, yang dikenali sebagai inkontinens urin, boleh menjadi tanda masalah kesihatan yang lebih serius, termasuk kanser, penyakit ginjal, atau gangguan neurologi.
Keadaan Pundi Kencing
Pakar urologi konsultan di Sunway Medical Centre Velocity, Dr Warren Lo Hwa Loon, berkata inkontinens urin bukanlah penyakit dalam dirinya sendiri, tetapi gejala yang disebabkan oleh disfungsi yang melibatkan otot, saraf, atau struktur saluran kencing. Beliau menjelaskan terdapat pelbagai bentuk inkontinens urin, iaitu inkontinens limpahan, inkontinens tekanan, inkontinens desakan, dan inkontinens campuran.
“Inkontinens limpahan berlaku apabila air kencing menitis secara berterusan kerana pundi kencing tidak dapat dikosongkan sepenuhnya semasa membuang air kecil. Inkontinens tekanan pula berlaku apabila air kencing bocor akibat tekanan fizikal pada pundi kencing dan abdomen, biasanya semasa batuk, bersin, atau ketawa,” kata Dr Lo kepada Bernama.
Inkontinens desakan melibatkan keinginan membuang air kecil yang tiba-tiba dan kuat, sering menyebabkan pesakit tidak sempat ke tandas. Keadaan ini dikaitkan dengan pundi kencing yang terlalu aktif, di mana otot pundi kencing mengecut terlalu awal atau terlalu kerap. Inkontinens campuran berlaku apabila seseorang mengalami lebih daripada satu jenis masalah kawalan pundi kencing secara serentak, biasanya gabungan inkontinens tekanan dan desakan.
“Apabila ini berlaku, pesakit mungkin merasakan keinginan mendesak untuk membuang air kecil dan jika tidak dapat ke tandas dengan cepat, kebocoran berlaku,” katanya.
Punca
Dr Lo menambah bahawa inkontinens urin boleh timbul daripada pelbagai keadaan kesihatan yang mendasari, dengan punca bergantung pada jenis inkontinens yang dialami. Contohnya, pesakit inkontinens limpahan sering mengalami gangguan neurologi atau otak seperti spina bifida, kecederaan saraf tunjang, penyakit Parkinson, penyakit Alzheimer, atau tumor otak.
“Punca lain inkontinens limpahan mungkin berpunca daripada pembedahan abdomen atau pelvis, termasuk pembedahan kanser kolon atau ginekologi, yang boleh merosakkan saraf pelvis dan menyebabkan pundi kencing kurang aktif. Penyakit sistemik seperti diabetes juga antara punca biasa pundi kencing yang tidak berfungsi dengan baik dan tidak dapat dikosongkan dengan berkesan. Ubat-ubatan tertentu, termasuk antipsikotik, pil tidur, dan antihistamin, juga boleh menyebabkan pengecutan pundi kencing, mengakibatkan inkontinens limpahan,” katanya.
Beliau menambah bahawa pesakit strok mungkin mengalami gejala pundi kencing terlalu aktif dan kurang aktif secara serentak, menyebabkan mereka berasa mendesak untuk membuang air kecil tetapi masih tidak dapat mengosongkan pundi kencing sepenuhnya. Dr Lo juga menyatakan bahawa individu yang kerap mengambil minuman berkafein, berkarbonat, berasaskan sitrus, atau beralkohol berisiko lebih tinggi untuk mengalami pundi kencing terlalu aktif.
Pada lelaki, keadaan yang menyekat aliran keluar pundi kencing seperti prostat membesar atau batu pundi kencing boleh merengsakan dinding pundi kencing secara berterusan, mencetuskan gejala pundi kencing terlalu aktif dan kebocoran air kencing tanpa disengajakan. Menolak persepsi umum bahawa wanita lebih mudah mengalami keadaan ini, Dr Lo berkata sesiapa sahaja boleh mengalami inkontinens urin, bergantung pada kesihatan keseluruhan dan faktor gaya hidup mereka.
Walau bagaimanapun, katanya, wanita hamil sering mengalami masalah kawalan pundi kencing akibat tekanan fizikal rahim yang mengembang serta perubahan hormon semasa kehamilan, keadaan yang sering dikaitkan dengan inkontinens tekanan. “Masalah ini juga boleh berlaku apabila seseorang mengangkat objek berat atau mengalami kelemahan otot lantai pelvis selepas kehamilan dan bersalin, terutamanya selepas beberapa kali melahirkan anak. Kelahiran berbantu menggunakan forsep atau vakum juga boleh melemahkan otot pelvis dan menyumbang kepada inkontinens urin,” katanya, sambil menambah bahawa akibat pelbagai faktor ini, inkontinens urin dianggarkan menjejaskan hampir 60 peratus rakyat Malaysia, tanpa mengira umur, jantina, atau etnik.
Boleh Menjadi Tanda Penyakit Kronik
Dr Lo berkata tanda amaran awal inkontinens urin termasuk kerap membuang air kecil, desakan tiba-tiba untuk ke tandas, kebocoran air kencing semasa aktiviti harian, jangkitan saluran kencing berulang, dan kesukaran mengosongkan pundi kencing sepenuhnya. Beliau menjelaskan bahawa setiap kes kebocoran air kencing mempunyai punca asas dan tidak boleh diabaikan kerana menangguhkan penilaian perubatan boleh mengakibatkan diagnosis lewat penyakit serius atau kronik.
Antara keadaan kronik yang dikaitkan dengan inkontinens urin ialah tumor pundi kencing atau kanser, penyakit neurologi kronik, kanser prostat, kerosakan ginjal, dan diabetes jangka panjang. Oleh itu, beliau menggesa mereka yang mengalami masalah kawalan pundi kencing untuk mendapatkan penilaian perubatan awal bagi mengenal pasti punca dan mencegah komplikasi yang lebih serius.
Beliau menambah bahawa kebocoran air kencing yang berterusan juga boleh menyebabkan jangkitan saluran kencing berulang, dermatitis kulat, luka tekanan, dan dalam kes teruk, urosepsis – yang berlaku apabila jangkitan saluran kencing yang tidak dirawat merebak ke dalam aliran darah. “Dalam sesetengah kes, kebocoran air kencing yang berpanjangan boleh menyebabkan kemurungan dan pengasingan sosial kerana pesakit hilang keyakinan dan berasa malu dengan keadaan mereka. Ramai juga menghadapi beban kewangan yang ketara kerana perlu membeli lampin dewasa pakai buang secara tetap,” tambahnya.
Rawatan
Menegaskan bahawa tiada rawatan “satu saiz untuk semua” untuk inkontinens urin, Dr Lo berkata rawatan mesti disesuaikan mengikut jenis dan keterukan keadaan. Contohnya, pesakit inkontinens limpahan mungkin memerlukan kateter kencing kekal untuk mengalirkan air kencing secara berterusan dari pundi kencing ke beg pengumpulan luaran jika mereka tidak dapat membuang air kecil secara normal.
Beliau juga menonjolkan teknologi neuromodulasi sakral, yang dikenali sebagai “perentak pundi kencing”, sebagai salah satu rawatan moden paling berkesan untuk memulihkan kawalan pundi kencing dan memperbaiki pembuangan air kecil. Dr Lo berkata inkontinens tekanan pula boleh dirawat melalui senaman lantai pelvis seperti senaman Kegel, serta prosedur pembedahan seperti meletakkan sling atau sfinkter urin tiruan untuk mengurangkan kebocoran semasa batuk, bersin, atau aktiviti fizikal.
Bagi mereka yang mengalami inkontinens desakan, mengurangkan pengambilan minuman berkafein dan berkarbonat, bersama-sama dengan mengambil ubat untuk merehatkan otot pundi kencing dan mengurangkan pengecutan, boleh membantu mengawal gejala. Dr Lo menambah bahawa suntikan toksin botulinum (Botox) ke dalam pundi kencing juga telah muncul sebagai pilihan rawatan moden yang berkesan untuk kebocoran air kencing.
Dalam kes teruk, bagaimanapun, prosedur invasif besar seperti pembesaran pundi kencing atau pembedahan lencongan urin boleh dipertimbangkan sebagai pilihan terakhir. Menjawab dakwaan bahawa ubat herba tradisional yang mengandungi herba seperti kacip fatimah, manjakani, dan kunyit boleh merawat kebocoran air kencing, Dr Lo menegaskan bahawa tiada bukti saintifik kukuh yang menyokong kepercayaan tersebut.
“Pada pandangan saya, kesedaran awam tentang inkontinens urin mesti dipertingkatkan kerana kebocoran air kencing bukanlah sebahagian normal penuaan yang harus diterima. Semua jenis inkontinens urin boleh dirawat, dan pesakit tidak perlu menderita dalam diam. Mereka perlu mendapatkan bantuan dan rawatan profesional,” katanya.
