Setiap musim hujan, perkara yang sama berlaku. Sebatang pokok tumbang di jalan raya. Dahan jatuh menimpa kereta yang diletakkan. Panik merebak di media sosial. Pihak berkuasa tempatan mula memangkas atau menebang pokok tepi jalan secara agresif sehingga seluruh jalan hanya meninggalkan batang kosong. Ini dipersembahkan sebagai keselamatan awam. Tetapi pokok tumbang bukan sekadar bencana alam. Ia adalah gejala masalah yang lebih dalam: ketagihan Malaysia terhadap kereta dan perancangan berpusatkan kereta.
Bagaimana perancangan berpusatkan kereta memusnahkan pokok bandar
Selama beberapa dekad, bandar kita direka di sekitar lebuh raya, jejambat, tempat letak kereta dan pelebaran jalan. Pokok dianggap sebagai penghalang kepada aliran trafik dan bukannya infrastruktur bandar yang penting. Di Lembah Klang, lebih mudah untuk menebang pokok daripada menyelaraskan semula jalan di sekeliling pokok sedia ada. Pemikiran ini memusnahkan perkara yang menjadikan bandar selesa didiami. Pokok matang yang mengambil masa beberapa dekad untuk tumbuh sering ditebang dalam projek pelebaran jalan. Walaupun pokok dikekalkan, ia dipadatkan ke dalam ruang konkrit kecil yang dikelilingi aspal. Akarnya terperangkap di bawah tanah yang padat, konkrit, dan tempat letak kereta. Kereta yang diletakkan secara haram di bawah pokok untuk berteduh memburukkan lagi keadaan dengan memampatkan tanah. Akar yang lemah menjadikan pokok tidak stabil semasa ribut, yang kemudian menjadi justifikasi untuk lebih banyak penebangan pokok — satu kitaran ganas.
'Tebang dulu, fikir kemudian' tidak boleh menjadi dasar bandar
Kami faham bahawa pihak berkuasa tempatan mendapat tekanan selepas beberapa kes tragis melibatkan pokok tumbang. Keselamatan awam penting. Majlis juga berdepan liabiliti undang-undang, kekangan bajet dan kekurangan arboris bertauliah. Tetapi 'tebang dulu, fikir kemudian' tidak boleh menjadi dasar bandar, kerana penebangan pokok yang tidak bertanggungjawab mencipta lebih banyak masalah dalam jangka panjang. Menebang setiap pokok untuk melindungi kereta ibarat membakar rumah untuk menghilangkan lipas. Ia adalah tindak balas berlebihan yang akhirnya menjadikan seluruh kawasan kejiranan lebih teruk. Daripada menebang pokok atau memotong semua dahan, kita sepatutnya menuntut agar mereka menyelenggara pokok dengan betul supaya orang ramai dan harta benda selamat. Pokok yang sihat dan dijaga dengan baik jauh lebih selamat daripada pokok yang lemah akibat perancangan bandar yang buruk, akar rosak, dan pengabaian bertahun-tahun.
Pokok sebagai infrastruktur bandar penting
Sebatang pokok matang boleh menurunkan suhu persekitaran dengan ketara melalui teduhan dan penyejatan. Buang cukup banyak pokok, dan seluruh kawasan kejiranan menjadi perangkap haba konkrit dan aspal. Jalan tanpa teduhan menjadi tidak tertanggung panas menjelang tengah hari. Sesetengah rumah menjadi seperti ketuhar, terutamanya bagi isi rumah berpendapatan rendah yang tidak mampu membeli penghawa dingin. Orang ramai mengelak berjalan kaki sama sekali, mendorong lebih ramai orang menggunakan kereta, memburukkan kesesakan dan masalah tempat letak kereta. Pokok juga penting untuk kesihatan mental. Penyelidikan secara konsisten menunjukkan bahawa kehijauan meningkatkan kesejahteraan emosi, mengurangkan tekanan dan mewujudkan persekitaran bandar yang lebih sihat.
Perlindungan daripada banjir
Pokok adalah kritikal untuk pencegahan banjir. Ia menyerap air hujan, menstabilkan tanah dan memperlahankan larian air semasa ribut. Apabila kehijauan bandar hilang, air hujan terus mengalir ke dalam longkang yang sudah dibebani oleh turapan berlebihan dan penyelenggaraan yang buruk, meningkatkan risiko banjir kilat. Banjir lumpur baru-baru ini di TTDI adalah peringatan realiti ini. Pembersihan tanah berhutan lebat untuk pembangunan menyumbang kepada hakisan tanah dan larian air ke kawasan kejiranan berdekatan. Ironinya, sesetengah pokok malah dibuang kerana daun gugur dipersalahkan kerana menyumbat longkang. Daripada menambah baik sistem saliran atau penyelenggaraan, pokok itu sendiri menjadi kambing hitam.
Lebih banyak jalan bermakna lebih banyak haba, kereta dan banjir
Dasar bandar semasa masih menganggap jalan yang lebih lebar dan lebih banyak tempat letak kereta sebagai penyelesaian kepada kesesakan dan pembangunan. Pada hakikatnya, perancangan berpusatkan kereta menjadikan bandar kita lebih panas, kurang boleh berjalan kaki dan lebih terdedah kepada bencana iklim. Semakin banyak jalan kita bina, semakin panas bandar. Semakin panas bandar, semakin ramai orang bergantung pada penghawa dingin dan kereta. Semakin banyak kereta, semakin besar tekanan untuk melebarkan jalan dan membuang pokok. Ia adalah kitaran kemerosotan alam sekitar yang tidak berkesudahan. Banyak bandar melabur dalam kebolehjalan kaki, pengangkutan awam, hutan bandar dan jalan berteduh kerana mereka faham bahawa kebolehdiaman juga infrastruktur ekonomi. Malah Bogotá di Colombia, sebuah bandar yang jauh lebih miskin daripada Kuala Lumpur, telah melabur banyak dalam kehijauan bandar untuk membantu penduduk menghadapi peningkatan haba, dengan beberapa projek dilaporkan menurunkan suhu sebanyak 1–2°C di kawasan tertentu. Di Singapura yang berdekatan, orang ramai berjalan kaki di luar sepanjang hari, bukan kerana cuaca lebih sejuk, tetapi kerana liputan pokok yang luas dan laluan pejalan kaki beratap menjadikan haba terkawal.
Ada pilihan
Pihak berkuasa tempatan boleh terus menganggap pokok sebagai liabiliti yang perlu dibuang apabila ia menjadi menyusahkan. Atau mengiktiraf bahawa dalam era pemanasan global, banjir yang semakin teruk dan kesihatan awam yang merosot, pokok adalah sama pentingnya dengan infrastruktur bandar seperti jalan raya dan longkang. Melindungi pokok bandar tidak boleh hanya bermaksud pemangkasan kecemasan atau penebangan semasa musim monsun. Ia memerlukan pemikiran semula bagaimana kita mereka bentuk bandar kita sama sekali. Pokok dan alam semula jadi mesti wujud bersama dengan jalan raya, bangunan dan infrastruktur awam, bukan dibuang apabila ia menyebabkan kesulitan. Bandar moden memerlukan lebih daripada sekadar jalan raya dan bangunan untuk berfungsi. Tanpa pokok untuk teduhan dan ruang hijau untuk dinikmati, bandar menjadi tidak selesa dan sukar untuk didiami. Akhirnya, jika pihak berkuasa tempatan mereka bentuk kawasan kejiranan hanya untuk kereta dan bukannya untuk manusia, mereka akan gagal memberi perkhidmatan kepada rakyat yang sepatutnya mereka layani.
