Mahkamah Rayuan hari ini sebulat suara memutuskan bahawa dua individu yang lahir di Malaysia tidak layak menjadi warganegara Malaysia di bawah Perlembagaan Persekutuan, kerana bapa kandung mereka yang warganegara Malaysia tidak berkahwin dengan ibu mereka yang bukan warganegara Malaysia semasa kelahiran.
Keputusan Mahkamah Rayuan
Hakim Mahkamah Rayuan Datuk Azhahari Kamal Ramli, yang mengetuai panel tiga hakim, berkata Mahkamah Tinggi adalah betul dalam menolak bidaan mereka untuk diiktiraf dan diisytiharkan sebagai rakyat Malaysia. Azhahari membuat kesimpulan bahawa wanita yang lahir di Kuala Lumpur (dikenali sebagai J untuk tujuan privasi) perlu mengikut kewarganegaraan ibu kandungnya yang berasal dari Indonesia, dan lelaki yang lahir di Teluk Intan, Perak (dikenali sebagai D) perlu mengikut kewarganegaraan ibunya yang berasal dari Filipina.
Kedua-dua ibu kandung J dan D yang bukan warganegara Malaysia telah hilang daripada kehidupan mereka sejak kecil, dan mereka telah belajar dan tinggal di Malaysia sepanjang hayat mereka sambil dibesarkan oleh bapa Malaysia mereka.
Kes J: Sijil lahir pernah catat sebagai warganegara, ada pasport Malaysia
J, yang akan berusia 30 tahun tahun ini, mempunyai ujian DNA untuk membuktikan pertalian biologinya dengan bapa Malaysia. Bapa Malaysianya telah menjaganya sejak kecil, manakala ibu Indonesianya telah melarikan diri dan tidak dapat dihubungi sejak J berusia tiga tahun. Sijil lahir pertama J pada tahun 1996 dikeluarkan tanpa menyatakan status kewarganegaraannya, kerana ini bukan sebahagian daripada format sijil lahir ketika itu. Sijil lahir kedua J yang dikeluarkan pada tahun 2004 dalam format terkini menyatakan bahawa dia adalah warganegara Malaysia, dan dia telah dikeluarkan pasport Malaysia pada tahun 2006.
Bagaimanapun, apabila bapanya memohon kad pengenalan Malaysia untuknya ketika berusia 12 tahun, sijil lahir J dipinda untuk menunjukkan statusnya sebagai "bukan warganegara" kerana ibu bapanya tidak berkahwin semasa kelahirannya. Kementerian Dalam Negeri menolak permohonan kewarganegaraannya sebanyak empat kali pada tahun 2010, 2012, 2015 dan 2021 tanpa memberikan sebarang alasan, manakala J berkata Jabatan Pendaftaran Negara (JPN) pada tahun 2023 tidak membenarkannya memohon kewarganegaraan melalui naturalisasi di bawah Perkara 19 Perlembagaan Persekutuan.
JPN dalam dokumen mahkamah menafikan tidak membenarkan J untuk mencuba memohon kewarganegaraan di bawah Perkara 19, kerana ia berkata tiada dokumen yang boleh membuktikan bahawa dia memohon atau JPN telah membuat sebarang keputusan. J berkata dia tidak mempunyai kaitan dengan Indonesia dan kini tidak bernegara, dan surat daripada Kedutaan Indonesia di sini mengesahkan bahawa dia tidak didaftarkan sebagai warganegara Indonesia.
Kes D: Masa depan tidak menentu sebagai orang tidak bernegara
D, yang akan berusia 28 tahun tahun ini, berkata ibu kandungnya yang berasal dari Filipina meninggalkannya ketika dia berusia beberapa bulan, dan dia tidak tahu di mana ibunya berada dan tidak pernah ke Filipina. D berkata dia hanya mempunyai bapa kandung Malaysia sepanjang hayatnya, tetapi kini bersendirian selepas bapanya meninggal dunia pada tahun 2022. D juga mempunyai ujian DNA yang mengesahkan bahawa dia adalah anak kandung bapa Malaysianya. D juga mempunyai surat daripada Kedutaan Filipina di Kuala Lumpur yang mengesahkan bahawa kelahirannya tidak pernah dilaporkan di sana dan dia tidak pernah memohon atau dikeluarkan pasport Filipina.
D berkata masa depannya tidak menentu dan dia tidak boleh menjalani kehidupan normal sebagai orang tidak bernegara di Malaysia, dan berkata mengabaikan status kewarganegaraan bapanya kerana ibu bapanya tidak berkahwin adalah diskriminasi jantina. Sebagai lulusan SPM, D berkata dia menghadapi kesukaran sebagai orang tidak bernegara, seperti untuk melanjutkan pelajaran, mendapatkan lesen memandu, membuka akaun bank atau memohon pinjaman bank, melakukan transaksi dalam talian, atau mencari pekerjaan.
Dengan menggunakan semua alasan yang sama dalam kes J, Azhahari juga membacakan keputusan sebulat suara Mahkamah Rayuan untuk menolak bidaan kewarganegaraan D di bawah Seksyen 1(a) dan Seksyen 1(e), dan juga berkata D bukan tidak bernegara kerana dia boleh mengesan kewarganegaraannya kepada ibu Filipinanya.
Asas keputusan dan langkah seterusnya
Keputusan Mahkamah Rayuan hari ini sebahagian besarnya berdasarkan keputusan Mahkamah Persekutuan 2021 dalam kes kewarganegaraan CTEB, serta keputusan Mahkamah Rayuan sebelum ini dalam kes kewarganegaraan lain. Peguam Larissa Ann Louis mewakili kedua-dua J dan D, manakala peguam persekutuan Ng Wee Li hadir untuk Ketua Pengarah Jabatan Pendaftaran Negara, Setiausaha Agung Kementerian Dalam Negeri dan kerajaan Malaysia. Dua lagi hakim dalam panel hari ini ialah Datuk Faizah Jamaludin dan Datuk Hayatul Akmal Abdul Aziz.
Bulan lalu, panel Mahkamah Rayuan yang sama turut menolak rayuan kewarganegaraan tiga kanak-kanak yang lahir di Malaysia dalam situasi sama iaitu lahir ketika bapa Malaysia mereka tidak berkahwin dengan ibu bukan warganegara Malaysia. Mereka masih boleh merayu ke Mahkamah Persekutuan terhadap keputusan Mahkamah Rayuan, dan salah seorang daripada mereka — Haritharan Mugunthan — telah mengesahkan melalui peguamnya bahawa dia akan merayu.
