Mahkamah Rayuan hari ini sebulat suara memutuskan dua individu yang lahir di Malaysia tidak berhak menjadi warganegara Malaysia di bawah Perlembagaan Persekutuan, kerana bapa kandung mereka yang berbangsa Malaysia tidak berkahwin dengan ibu mereka yang bukan warganegara semasa kelahiran.
Hakim Mahkamah Rayuan Datuk Azhahari Kamal Ramli, yang mengetuai panel tiga hakim, berkata Mahkamah Tinggi adalah tepat dalam menolak bidaan mereka untuk diiktiraf dan diisytiharkan sebagai rakyat Malaysia.
Dua Kes Berbeza, Satu Keputusan
Azhahari akhirnya membuat kesimpulan bahawa wanita yang lahir di Kuala Lumpur (dikenali hanya sebagai J untuk tujuan privasi) perlu mengikut kewarganegaraan ibu kandungnya yang berbangsa Indonesia, manakala lelaki yang lahir di Teluk Intan, Perak (dikenali hanya sebagai D) perlu mengikut kewarganegaraan ibunya yang berbangsa Filipina.
Kedua-dua ibu kandung J dan D yang bukan warganegara telah hilang dari kehidupan mereka sejak mereka kecil, dan mereka telah belajar dan tinggal di Malaysia sepanjang hayat mereka sambil dibesarkan oleh bapa Malaysia mereka.
Kes J: Sijil Lahir Pernah Catat Warganegara
J, yang akan berusia 30 tahun tahun ini, mempunyai ujian DNA untuk membuktikan pertalian biologinya dengan bapa Malaysia. Bapa Malaysinya telah menjaganya sejak kecil, kerana ibu Indonesianya telah melarikan diri dan tidak dapat dihubungi sejak J berusia tiga tahun.
Sijil lahir pertama J pada 1996 dikeluarkan tanpa menyatakan status kewarganegaraannya, kerana ia bukan sebahagian daripada format sijil lahir ketika itu. Sijil lahir kedua J yang dikeluarkan pada 2004 dalam format terkini menyatakan bahawa dia adalah warganegara Malaysia, dan dia telah dikeluarkan pasport Malaysia pada 2006.
Namun, apabila bapanya memohon kad pengenalan Malaysia untuknya ketika dia berusia 12 tahun, sijil lahir J dipinda untuk menunjukkan statusnya sebagai "bukan warganegara" kerana ibu bapanya tidak berkahwin semasa kelahirannya.
Kementerian Dalam Negeri menolak permohonan kewarganegaraannya empat kali pada 2010, 2012, 2015 dan 2021 tanpa memberikan sebarang alasan, manakala J berkata Jabatan Pendaftaran Negara (JPN) pada 2023 tidak membenarkannya memohon kewarganegaraan melalui naturalisasi di bawah Perkara 19 Perlembagaan Persekutuan.
Empat permohonan kewarganegaraan yang ditolak Kementerian Dalam Negeri itu dibuat di bawah Perkara 15A Perlembagaan Persekutuan (yang hanya boleh digunakan J sebelum mencapai had umur 21 tahun), manakala laluan Perkara 19 adalah satu-satunya laluan kewarganegaraan yang tersedia untuknya selepas berusia 21 tahun.
JPN dalam dokumen mahkamah menafikan tidak membenarkan J cuba memohon kewarganegaraan di bawah Perkara 19, kerana katanya tiada dokumen yang boleh membuktikan bahawa dia memohon atau JPN telah membuat sebarang keputusan. J berkata dia tidak mempunyai kaitan dengan Indonesia dan kini tidak bernegara, dan surat dari Kedutaan Indonesia di sini mengesahkan bahawa dia tidak didaftarkan sebagai warganegara Indonesia.
Kes D: Masa Depan Tidak Menentu
D, yang akan berusia 28 tahun tahun ini, berkata ibu kandungnya yang berbangsa Filipina meninggalkannya ketika dia baru berusia beberapa bulan, dan berkata dia tidak tahu di mana ibunya dan tidak pernah ke Filipina. D berkata dia hanya mempunyai bapa kandung Malaysia sepanjang hayatnya, tetapi kini bersendirian selepas bapanya meninggal pada 2022.
D juga mempunyai ujian DNA yang mengesahkan dia adalah anak kandung bapa Malaysianya. D juga mempunyai surat dari Kedutaan Filipina di Kuala Lumpur yang mengesahkan bahawa kelahirannya tidak pernah dilaporkan di sana dan dia tidak pernah memohon atau dikeluarkan pasport Filipina.
D berkata masa depannya tidak menentu dan dia tidak boleh menjalani kehidupan normal sebagai orang tanpa kewarganegaraan di Malaysia, dan berkata mengabaikan status kewarganegaraan bapanya kerana ibu bapanya tidak berkahwin adalah diskriminasi jantina. Sebagai lulusan SPM, D berkata dia menghadapi kesukaran sebagai orang tanpa kewarganegaraan, seperti untuk melanjutkan pelajaran, mendapatkan lesen memandu, membuka akaun bank atau memohon pinjaman bank, melakukan transaksi dalam talian, atau mencari pekerjaan.
Bagaimanapun, menggunakan semua alasan yang sama dalam kes J, Azhahari juga membacakan keputusan sebulat suara Mahkamah Rayuan untuk menolak bidaan kewarganegaraan D di bawah Seksyen 1(a) dan Seksyen 1(e), dan juga berkata D tidak tidak bernegara kerana dia boleh mengesan kewarganegaraannya kepada ibu Filipinanya.
Keputusan Mahkamah Rayuan hari ini sebahagian besarnya berdasarkan keputusan Mahkamah Persekutuan 2021 dalam kes kewarganegaraan CTEB, serta keputusan Mahkamah Rayuan sebelum ini dalam kes kewarganegaraan lain.
Peguam Larissa Ann Louis mewakili kedua-dua J dan D, manakala peguam persekutuan Ng Wee Li hadir hari ini bagi pihak Ketua Pengarah Jabatan Pendaftaran Negara, Setiausaha Agung Kementerian Dalam Negeri dan kerajaan Malaysia.
Dua lagi hakim dalam panel hari ini ialah Datuk Faizah Jamaludin dan Datuk Hayatul Akmal Abdul Aziz. Bulan lalu, panel Mahkamah Rayuan yang sama turut menolak rayuan kewarganegaraan tiga kanak-kanak yang lahir di Malaysia dalam situasi sama, iaitu lahir ketika bapa Malaysia mereka tidak berkahwin dengan ibu bukan warganegara.
Mereka masih boleh merayu ke Mahkamah Persekutuan terhadap keputusan Mahkamah Rayuan, dan salah seorang daripada mereka — Haritharan Mugunthan — telah mengesahkan melalui peguamnya bahawa dia akan merayu.
