KOTA KINABALU, 22 Julai — Dewan Undangan Negeri (DUN) Sabah hari ini meluluskan Rang Undang-Undang (RUU) Mahkamah Anak Negeri 2026 yang membawa pembaharuan besar kepada sistem keadilan adat tradisional negeri itu. RUU yang dibentangkan oleh Menteri Kerajaan Tempatan dan Perumahan negeri, Datuk Ariffin Arif, bertujuan menggantikan Enakmen Mahkamah Anak Negeri 1992 yang telah berkuat kuasa selama lebih 30 tahun dan tidak lagi mencerminkan perubahan dalam tadbir urus, jangkaan awam serta pembangunan sosioekonomi negeri.
Objektif Pembaharuan: Memelihara Adat, Memodenkan Institusi
Ariffin dalam ucapan penggulungannya menegaskan bahawa RUU ini tidak bertujuan untuk mengubah, menyelaraskan atau memansuhkan undang-undang adat. "Adat tetap hidup dalam kalangan masyarakat dan berbeza mengikut setiap kumpulan etnik, daerah dan latar belakang budaya. Apa yang diperbaharui ialah institusi dan pentadbiran keadilan adat supaya adat terus dipelihara dan dilaksanakan melalui sistem mahkamah yang lebih teratur, adil dan berwibawa," katanya.
Sistem Tiga Peringkat: Struktur Mahkamah yang Lebih Jelas
Antara perubahan paling ketara ialah penyusunan semula hierarki Mahkamah Anak Negeri Sabah kepada tiga peringkat—Mahkamah Anak Negeri Daerah, Mahkamah Anak Negeri Tinggi dan Mahkamah Rayuan Anak Negeri. Ini memberikan tanggungjawab kehakiman yang lebih jelas dan proses rayuan yang lebih terstruktur. RUU ini juga mentakrifkan bidang kuasa mahkamah dengan lebih jelas, menyenaraikan perkara yang berada di bawah Mahkamah Anak Negeri sambil menegaskan bahawa bidang kuasa mahkamah sivil dan Syariah tidak terjejas. "Tujuannya adalah untuk mewujudkan kepastian undang-undang, mengurangkan pertindihan bidang kuasa dan memastikan pertikaian didengar di forum yang sesuai," jelas Ariffin.
Jawatankuasa Pelantikan Hakim: Berasaskan Merit dan Integriti
Bagi mengukuhkan kebebasan kehakiman, undang-undang yang dicadangkan menubuhkan Jawatankuasa Penasihat Pelantikan Kehakiman Anak Negeri yang bertanggungjawab untuk mengesyorkan pelantikan hakim berdasarkan merit, kelayakan, pengetahuan undang-undang adat, pengalaman dan integriti. RUU ini juga memperkenalkan peruntukan lebih jelas mengenai kelayakan hakim, tempoh perkhidmatan, prosedur pelantikan, pemecatan daripada jawatan dan kod etika kehakiman yang bertujuan meningkatkan profesionalisme dan akauntabiliti.
Perwakilan Guaman dan Pendaftar Rasmi
Pembaharuan utama lain ialah pengiktirafan rasmi terhadap Peguam Mahkamah Anak Negeri, membenarkan pihak yang hadir di mahkamah anak negeri yang lebih tinggi mendapatkan perwakilan guaman semasa prosiding. Perundangan ini juga memodenkan pentadbiran mahkamah dengan mewujudkan jawatan baharu seperti Ketua Pendaftar, Pendaftar dan Timbalan Pendaftar untuk menambah baik pengurusan kes, rekod mahkamah dan penguatkuasaan perintah.
Daftar Orang Tua dan Mahkamah Bergerak
Menyedari kepentingan pengetahuan adat, RUU ini menubuhkan Daftar Orang Tua yang rasmi, membolehkan orang tua adat yang berkelayakan membantu mahkamah dalam kes yang melibatkan adat istiadat asli. Bagi meningkatkan akses kepada keadilan, terutamanya untuk masyarakat luar bandar dan pedalaman Sabah, kerajaan juga mencadangkan mahkamah bergerak yang boleh berulang-alik ke daerah berbeza, bersama peruntukan yang membenarkan prosiding dijalankan melalui teknologi komunikasi jarak jauh jika sesuai.
Pelaksanaan Berperingkat
Ariffin berkata pembaharuan ini akan dilaksanakan secara berperingkat, mengambil kira keperluan tenaga kerja, pembiayaan, infrastruktur dan latihan sambil memastikan kes yang sedang berjalan di bawah Enakmen 1992 akan diteruskan tanpa gangguan. Beliau berkata pembaharuan ini akhirnya akan memberi manfaat kepada orang ramai dengan meningkatkan kecekapan dan ketekalan keputusan Mahkamah Anak Negeri sambil mengukuhkan keyakinan terhadap institusi itu dan terus memelihara adat istiadat asli.
RUU ini adalah antara empat rang undang-undang yang dibentangkan dan akhirnya diluluskan oleh DUN hari ini. Yang lain ialah Rang Undang-Undang Pusaka Islam 2026, Rang Undang-Undang Pihak Berkuasa Pelabuhan Sabah (Pindaan) 2026 dan Rang Undang-Undang Pelabuhan Sabah (Penswastaan) (Pindaan) 2026.
