Menjelang Pilihan Raya Umum ke-16 (PRU16), pakatan politik di Malaysia perlu membina perjanjian yang lebih mampan dan jangka panjang, seperti perjanjian keyakinan dan bekalan (CSA), memandangkan kemungkinan besar Parlimen tergantung akan berlaku semula. Demikian menurut penganalisis politik The Asia Group, Asrul Sani.
Pakatan Berasaskan Musuh Bersama Tidak Stabil
Asrul Sani berkata, landskap politik Malaysia yang semakin berpecah telah mewujudkan persekitaran yang dinamik dan cair, di mana sekutu boleh bertukar menjadi lawan, dan kembali menjadi sekutu untuk mencabar musuh yang sama. Namun, beliau menegaskan bahawa pakatan yang dibina semata-mata untuk menentang musuh bersama tidak akan cukup stabil untuk bertahan lama, termasuk pakatan terbaharu Barisan Nasional-Perikatan Nasional (BN-PN).
Menurut Asrul, pembangkang terhadap Perdana Menteri Anwar Ibrahim dan Pakatan Harapan (PH), terutamanya DAP, berkemungkinan kekal sebagai tema utama sebelum PRU16. Walau bagaimanapun, beliau memberi amaran bahawa perbezaan dalam kalangan Umno, PAS dan parti lain di luar kerajaan akan timbul semula selepas matlamat bersama untuk mengalahkan Anwar tercapai.
“Umno, PAS dan parti lain di luar kerajaan masih berbeza pendapat mengenai kepimpinan, ideologi, peruntukan kerusi dan peranan masing-masing dalam mana-mana kerajaan masa depan,” kata Asrul kepada FMT.
Perjanjian Jangka Panjang Lebih Penting
Asrul menekankan bahawa pakatan yang mampan memerlukan perjanjian yang lebih praktikal, terutamanya dengan kemungkinan PRU16 menghasilkan Parlimen tergantung sekali lagi. Perjanjian seperti CSA harus merangkumi komitmen yang jelas sebagai pertukaran sokongan parti, seperti reformasi yang ditandatangani PH dengan kerajaan Ismail Sabri Yaakob pada 2021.
“Pakatan pilihan raya akan kurang penting berbanding pakatan selepas pilihan raya, dengan rundingan menjadi tunjang kerjasama tersebut,” katanya. Dalam konteks ini, CSA boleh menjadi semakin relevan untuk memastikan kestabilan, dan Sarawak dijangka mendapat manfaat terbesar.
“Walaupun Umno dan PAS memenangi majoriti kerusi majoriti Melayu, mereka mungkin masih tidak mencapai 112 kerusi yang diperlukan untuk membentuk kerajaan. Mereka perlu menawarkan kepada Gabungan Parti Sarawak (GPS) dan rakan lain calon perdana menteri yang dipersetujui, program dasar minimum, dan komitmen jelas terhadap keutamaan Sarawak,” jelas Asrul.
GPS boleh menyokong gabungan pemerintah dan mendapatkan komitmen mengenai pembiayaan pembangunan, autonomi lebih besar, pelaksanaan Perjanjian Malaysia 1963 dan kawalan ke atas sumber negeri, sambil mengekalkan jarak politik daripada parti Semenanjung.
Keadaan Politik Semasa yang Rumit
PH, BN, GPS dan Gabungan Rakyat Sabah adalah rakan utama dalam kerajaan persekutuan Anwar, yang bergabung selepas pilihan raya 2022 berakhir tanpa pemenang yang jelas. Namun, BN bertanding dalam pilihan raya negeri Negeri Sembilan dengan gabungan pembangkang pimpinan PAS, PN, dan berjaya membentuk kerajaan negeri baharu dengan majoriti dua pertiga sebanyak 25 kerusi.
Umno dan PAS sebelum ini mempunyai pakatan Muafakat Nasional, yang berakhir selepas PAS membentuk PN dengan Bersatu pada 2020. Bersatu kini dilihat bakal keluar dari PN selepas bergaduh dengan PAS dan ketua pembangkang Hamzah Zainudin, yang kini mengetuai Wawasan selepas dipecat dari Bersatu pada Februari.
Bersatu pernah menjadi komponen PH tetapi keluar pada Februari 2020, yang menyebabkan kerajaan PH ketika itu tumbang. Parti itu kini diketuai oleh bekas timbalan presiden Umno, Muhyiddin Yassin. Manakala PAS pernah menjadi sekutu PKR dan DAP di bawah gabungan Pakatan Rakyat dari 2008 hingga 2015.
Kejayaan BN-PN dalam pilihan raya negeri Negeri Sembilan telah menimbulkan desakan untuk meneruskan pakatan ini pada PRU16, manakala BN juga telah diminta oleh pihak tertentu dalam PH untuk menarik diri daripada jawatan kerajaan.
Pandangan Pakar Sains Politik
Pakar sains politik dari Universiti Sunway, Wong Chin Huat, melihat pakatan Umno-PAS yang diperbaharui sebagai “aritmetik mudah”. Beliau berkata arena politik Malaysia kini menjadi pertandingan tiga penjuru antara BN, PN dan PH, tetapi PH telah menyaksikan sokongan yang semakin berkurangan.
“Jika satu pihak runtuh, maka ada insentif kuat untuk dua pihak lain bekerjasama untuk membahagikan kawasan bekas lawan mereka,” katanya, sambil menambah bahawa kejatuhan PH yang jelas akan mendorong BN-PN untuk mengekalkan pakatan mereka dalam pilihan raya negeri lain dan PRU16.
Bagaimanapun, Wong percaya Umno dan PAS tidak saling mempercayai walaupun sering mengulangi retorik perpaduan Melayu-Islam, dan akan bertembung antara satu sama lain jika mereka menang besar dalam pilihan raya akan datang, dengan harapan untuk menguasai undi Melayu.
