Konsep double cheeseburger boleh membantu memahami tekanan yang semakin meningkat terhadap kewangan Islam, menurut Nazrul Hazizi Noordin, Penolong Profesor di Institut Perbankan dan Kewangan Islam, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (IIUM).
Dua Lapisan dalam Kewangan Islam
Dalam eseinya, Nazrul menjelaskan bahawa satu patty daging adalah minimum untuk memenuhi syarat sebagai burger. Patty kedua membebaskan daripada rasa lapar. Begitu juga dengan kewangan Islam, lapisan pertama memastikan struktur pematuhan Shariah (halal), manakala lapisan kedua menuntut hasil yang mempromosikan kebajikan dan menghasilkan sesuatu yang baik (tayyib).
Beliau merujuk kepada perbincangan meja bulat yang dikongsikan di LinkedIn, di mana seorang peserta dari kalangan bankir menyatakan bahawa pematuhan Shariah sahaja mungkin tidak lagi mencukupi untuk menarik minat orang ramai terhadap kewangan Islam. Peserta lain menambah bahawa mungkin lebih menarik jika dipanggil 'kewangan etika' daripada 'kewangan Islam'.
Pematuhan vs Maqasid
Nazrul mempersoalkan sama ada sesuatu yang mematuhi hukum agama sepenuhnya masih boleh gagal memberikan apa yang dijanjikan Allah: rahmat, petunjuk, dan kehidupan yang baik (Quran 3:132; 6:155; 24:52; 72:16). Beliau berpendapat bahawa pematuhan Shariah sering difahami secara menyeluruh sebagai memenuhi keperluan kontrak atau transaksi yang sah, menjadi senarai semak: adakah struktur bebas daripada riba? Adakah ia bebas daripada perjudian? Adakah terma dan perkataan yang tidak dibenarkan telah dikeluarkan? Adakah urutan transaksi yang betul?
Beliau membandingkannya dengan pandangan Adam Smith dalam The Theory of Moral Sentiments, di mana keadilan sahaja tidak mencukupi untuk masyarakat berkembang. Keadilan melindungi daripada kemudaratan, tetapi tanpa kebajikan (beneficence), masyarakat mungkin kekal dingin, berpecah, dan tidak menyenangkan. Kebajikan memerlukan simpati dan mengambil berat terhadap kebajikan orang lain, walaupun ia memerlukan pengorbanan pertumbuhan atau pulangan sendiri.
Cabaran dalam Amalan
Nazrul memberi contoh pembiayaan perladangan dan perniagaan berkaitan hutan yang melibatkan pembersihan tanah. Transaksi boleh distrukturkan secara patuh Shariah dan sah di sisi undang-undang, mewujudkan pekerjaan dan meningkatkan pendapatan tempatan. Namun, ia juga boleh merosakkan ekosistem, meningkatkan pelepasan karbon, dan konflik manusia-gajah. Keputusan pembiayaan perlu dibuat segera, tanpa menunggu data bertahun-tahun untuk mengukur impak bersih.
Beliau memberi amaran bahawa desakan terlalu tegar terhadap satu patty tebal berisiko mengetepikan banyak aktiviti ekonomi daripada kewangan Islam, mengekang pertumbuhan industri. Sebaliknya, mengejar maqasid boleh menjadi senarai semak lain, label yang mewajarkan amalan sedia ada tanpa perubahan bermakna. Syarikat mungkin menambah beberapa kotak, menerbitkan laporan impak, dan terus melakukan perkara yang sama.
Ke Arah Pendekatan Prinsip Pertama
Nazrul menegaskan bahawa maqasid tidak seharusnya menjadi perbendaharaan kata baru untuk mempertahankan amalan lama. Sebaliknya, ia harus memaksa kewangan Islam mengamalkan kaedah prinsip pertama: bertanya apakah yang Shariah ingin capai melalui kewangan, kemudian merekabentuk institusi dan produk dari asas untuk mencapai tujuan tersebut, bukannya membuat analogi daripada amalan sedia ada.
Dengan cara ini, maqasid membuka ruang untuk idea dan inovasi baru, membolehkan kewangan Islam menyumbang secara lebih bermakna kepada kesejahteraan manusia, sambil kekal berpegang kepada kepatuhan Shariah. Patty pertama menjadikan kewangan Islam halal; patty kedua sepatutnya menjadikannya layak dari segi kemanusiaan untuk dilaburkan.
