Perjalanan bermula di Ulu Sungai Sarikei
Ketika Sarawak masih berada di awal tahun selepas pembentukan Malaysia dan kemudahan luar bandar amat terhad, seorang pemuda Melanau berusia 20 tahun sanggup meninggalkan kampung halamannya di Matu untuk mengajar di sebuah sekolah kecil di pedalaman Ulu Sungai Sarikei. Berbekalkan tekad menunaikan hajat ibunya dan keyakinan bahawa pendidikan mampu mengubah kehidupan, perjalanan yang bermula pada 1965 bukan sekadar membawa Nawawi Abdul Hamid ke sekolah yang kebanyakan muridnya berbangsa Iban, tetapi turut membentuk hampir empat dekad dedikasinya sebagai pendidik yang menyaksikan perubahan wajah pendidikan luar bandar seiring pembangunan Sarawak.
Menjelang Hari Sarawak pada 22 Julai, Nawawi, 81, mengimbau zaman ketika guru-guru muda terpaksa merentas sungai, berjalan kaki berjam-jam dan berkhidmat dalam kemiskinan untuk memastikan kanak-kanak di pedalaman mendapat peluang menimba ilmu.
Pesanan ibu yang tidak dilupakan
“Sejak kecil, ibu saya selalu mendorong saya menjadi guru. Dia pernah berkata, ‘Jangan jadi polis, nanti kena bunuh. Lebih baik jadi guru’. Sejak itu, saya memupuk cita-cita untuk menjadi guru,” katanya kepada Bernama.
Selepas tamat Tingkatan Tiga di sebuah sekolah menengah swasta di Sibu, Nawawi mengambil pelbagai pekerjaan, termasuk sebagai pekerja am di Sekolah Kebangsaan Abang Ali (kini SK) sebelum bekerja di sebuah jabatan kerajaan. Peluang mengubah haluan hidup datang apabila seorang kenalan, Aini Dhoby, abang kepada pejuang kemerdekaan Sarawak Rosli Dhoby, memaklumkan adanya kekosongan jawatan guru di sebuah sekolah rendah di Sarikei dan menawarkan bantuan untuk mendapatkannya.
“Saya terus setuju. Tetapi sebelum itu, Aini sempat berkata, ‘Kalau kau boleh jadi guru nanti, jangan main-main’. Saya masih ingat pesanan itu hingga kini,” katanya sambil tersenyum.
Sekolah pertama dengan tiga bilik darjah
Sekolah pertamanya ialah Assun School di Sungai Munsuh, Ulu Sarikei. Sekolah itu hanya mempunyai tiga bilik darjah yang menempatkan murid tahun satu, tiga dan empat serta sebuah rumah guru. Pada masa itu, hanya kira-kira 30 murid dari rumah panjang berhampiran bersekolah di situ, dengan setiap kelas mempunyai kira-kira 10 murid. Nawawi mengajar Bahasa Melayu, Bahasa Inggeris dan Matematik.
Selepas kira-kira enam bulan berkhidmat, beliau menerima tawaran mengikuti kursus perguruan peringkat sijil di Rajang Teachers College di Bintangor dari 1967 hingga 1968. Setelah tamat latihan, beliau ditempatkan di sebuah sekolah di Kampung Penipah, Pulau Bruit, Daro pada 1969 sebelum berkhidmat di Sekolah Kebangsaan Orang Kaya Sergunim, Jemoreng, Matu dari 1970 hingga 1974.
Empat dekad berpindah sekolah
Sepanjang hampir empat dekad sebagai pendidik, beliau juga berkhidmat di SK Orang Kaya Selair, Sekaan; SK Bukit Kinyau, Tanjung Manis; SK Abang Haji Matahir, Sarikei; SK Nanga Kelangas dan SK Engkamop di Julau sebelum bersara pada 2004.
Mengimbau cabaran mengajar di luar bandar pada tahun-tahun awal, Nawawi berkata perjalanan dari sekolah ke pekan untuk mengambil gaji dan membeli keperluan tidak mudah. “Pada masa itu, jalan raya tidak banyak. Kami terpaksa berjalan kaki dan menaiki bot. Perjalanan sehala mengambil masa antara dua hingga tiga jam. “Sebulan sekali, kami akan pergi ke pekan untuk mengambil gaji dan membeli keperluan. Kami juga terserempak dengan anggota komunis dalam perjalanan. Nasib baik mereka tidak mengganggu kami selagi kami tidak mengancam keselamatan mereka,” katanya.
Semangat ibu bapa tidak pernah luntur
Beliau berkata walaupun terdapat ancaman keselamatan pada masa itu, semangat guru dan ibu bapa untuk memastikan anak-anak mereka mendapat pendidikan tidak pernah luntur. “Mereka sanggup menghantar anak-anak ke sekolah walaupun tinggal jauh di rumah panjang dan hidup serba sederhana. Mereka percaya pendidikan boleh mengubah masa depan anak-anak,” katanya.
Menurut Nawawi, perubahan besar mula dirasai apabila kerajaan membina lebih banyak jalan raya ke kawasan luar bandar selain menyediakan kemudahan asrama di sekolah luar bandar. “Semasa saya mengajar di SK Nanga Kelangas, ramai ibu bapa yang tinggal jauh meminta anak-anak mereka ditempatkan di asrama kerana kerajaan menyediakan makanan, minuman dan kemudahan pembelajaran. “Ada juga ibu bapa yang membina pondok berhampiran sekolah supaya anak-anak tidak tercicir. Mereka hanya pulang ke rumah panjang pada hujung minggu,” katanya.
Pembangunan ubah landskap pendidikan
Beliau berkata pembangunan pesat yang dinikmati Sarawak hari ini telah mengubah landskap pendidikan luar bandar kerana kebanyakan sekolah kini telah dihubungkan dengan rangkaian jalan raya dan perjalanan ke pekan menjadi lebih mudah berbanding dahulu yang banyak bergantung kepada laluan sungai. Bagi Nawawi, kemajuan ini merupakan salah satu pencapaian paling bermakna dalam lebih enam dekad Sarawak membina masa depannya.
Kini di usia 81 tahun, beliau berkata kepuasan terbesar sebagai guru bukanlah pangkat atau ganjaran, tetapi melihat bekas pelajarnya berjaya melanjutkan pelajaran dan membina kerjaya dalam pelbagai bidang. “Apabila saya berjumpa mereka sekarang, ada yang menjadi pegawai kerajaan, guru dan profesional. Itulah kebahagiaan sebenar seorang guru,” katanya.
