Malaysia kini berdepan dengan cabaran demografi yang serius apabila kadar kelahiran terus menurun, manakala negara semakin menghampiri status negara tua. Data terkini daripada Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM) menunjukkan bahawa kelahiran hidup pada suku pertama 2026 menurun sebanyak 3.1 peratus kepada 94,807, berbanding 97,843 dalam tempoh yang sama pada 2025.
Malaysia Menuju Status Negara Tua
Malaysia telah diklasifikasikan sebagai negara menua sejak 2021, dengan penduduk berusia 65 tahun ke atas merangkumi tujuh peratus daripada jumlah penduduk. Negara ini dijangka mencapai status negara tua sepenuhnya menjelang 2048. Pada masa yang sama, kadar kelahiran terus merosot sejak 2015, dengan sedikit peningkatan pada 2023. DOSM melaporkan bahawa kadar kelahiran menurun daripada 16.7 kelahiran bagi setiap 1,000 penduduk pada 2015 kepada hanya 12.2 pada 2024.
Tahun 2024 mencatatkan jumlah kelahiran hidup paling rendah dalam tempoh 44 tahun, iaitu 414,918 kelahiran, sejak 1980. DOSM mengaitkan penurunan ini dengan perubahan gaya hidup, kos sara hidup yang semakin meningkat, perkahwinan yang ditangguhkan, dan jumlah kadar kesuburan (TFR) yang kini berada di bawah paras penggantian, iaitu 1.6 berbanding paras ideal 2.1. TFR merujuk kepada purata bilangan anak yang dijangka dilahirkan oleh seorang wanita sepanjang hayatnya semasa usia reproduktif antara 15 dan 49 tahun.
Cabaran Wanita Bekerja
Mengulas mengenai penurunan kadar kelahiran, Timbalan Dekan (Akademik, Kerjaya dan Antarabangsa) Pusat Pengajian Pendidikan Jarak Jauh Universiti Sains Malaysia, Dr. Nik Norliati Fitri Md Nor, berkata ramai wanita bekerja berdepan dilema. “Cabaran yang dihadapi wanita selepas bersalin bukan sekadar isu peribadi atau keluarga. Ia berkait rapat dengan penyertaan wanita dalam tenaga buruh dan kesejahteraan keluarga mereka, yang dalam jangka panjang boleh mempengaruhi trend kesuburan negara,” katanya.
Beliau menjelaskan bahawa wanita yang kembali bekerja selepas bersalin sering bergelut untuk mengimbangi kerjaya dengan tanggungjawab keluarga kerana menjaga bayi baru lahir meningkatkan permintaan terhadap masa dan tenaga mereka. Pada masa yang sama, meninggalkan pekerjaan untuk fokus sepenuhnya kepada keluarga bukan pilihan realistik bagi kebanyakan pasangan muda, memandangkan kos sara hidup yang meningkat memerlukan suami dan isteri menyumbang kepada pendapatan isi rumah. Akibatnya, sesetengah pasangan memilih untuk merancang bilangan anak atau menjarakkan kehamilan bagi mengimbangi tanggungjawab keibubapaan dengan kemampuan kewangan, komitmen kerjaya dan kesejahteraan keluarga.
Cabaran tambahan yang dihadapi wanita termasuk masalah kesihatan mental selepas bersalin. Sesetengah ibu mengalami tekanan emosi, kebimbangan atau kemurungan selepas bersalin, yang boleh menjejaskan kesejahteraan diri, keluarga, prestasi kerja, produktiviti dan keupayaan untuk menyesuaikan diri semula apabila kembali ke alam pekerjaan.
Kesan Penurunan Kadar Kelahiran
Mengulas mengenai implikasi penurunan kadar kelahiran Malaysia, Nik Norliati berkata jika trend ini berterusan, negara akan berdepan kesan jangka panjang yang signifikan, terutamanya dari segi saiz penduduk. “Kadar kelahiran rendah tidak memberikan kesan serta-merta, tetapi dalam tempoh 20 hingga 30 tahun akan datang, Malaysia akan mempunyai kelompok kemasukan baru ke dalam tenaga kerja yang lebih kecil. Ini boleh menjejaskan pertumbuhan ekonomi kerana buruh adalah pemacu utama produktiviti dan pembangunan negara. Apabila tenaga kerja mengecut, industri tertentu, terutamanya yang memerlukan tenaga kerja besar, mungkin berdepan kekurangan buruh yang semakin serius,” katanya.
Dalam jangka panjang, katanya, keadaan ini boleh meningkatkan pergantungan Malaysia kepada pekerja asing dan menyukarkan peralihan negara kepada ekonomi berpendapatan tinggi yang didorong oleh produktiviti dan inovasi. “Perkara lain ialah Malaysia kini bergerak ke arah status negara tua. Apabila bilangan warga emas meningkat dan populasi muda menurun, nisbah pergantungan akan terus meningkat. Ini bermakna populasi bekerja yang lebih kecil perlu menyokong bilangan warga emas yang semakin ramai melalui sistem cukai, perkhidmatan kesihatan dan pelbagai program perlindungan sosial. Dari perspektif sistem pencen dan persaraan, cabaran utama ialah memastikan kemampanannya apabila bilangan penyumbang berkembang lebih perlahan berbanding bilangan yang mencapai umur persaraan,” katanya.
Menurut Nik Norliati, perubahan demografi ini boleh memberi tekanan kepada kewangan awam dan perbelanjaan sosial kerajaan, terutamanya untuk penjagaan kesihatan, penjagaan jangka panjang dan keselamatan sosial. “Lebih penting lagi, ini akan mengubah struktur populasi negara secara asas. Malaysia, yang sekian lama mendapat manfaat daripada populasi muda yang relatif besar, akan beralih kepada populasi dengan kadar warga emas yang jauh lebih tinggi,” katanya. Peralihan demografi ini juga memerlukan pelarasan dalam pelbagai sektor termasuk penjagaan kesihatan, perumahan, pengangkutan, pasaran buruh dan sistem perlindungan sosial.
“Oleh itu, penurunan kadar kelahiran tidak boleh dilihat semata-mata sebagai isu keluarga, tetapi sebagai cabaran nasional strategik yang mempunyai implikasi langsung terhadap pembangunan ekonomi, kesejahteraan awam dan daya tahan jangka panjang negara,” tambahnya.
Elaun Cuti Bersalin Selepas Bersalin
Dalam konteks ini, Nik Norliati melihat pengenalan elaun cuti bersalin selepas bersalin oleh kerajaan sebagai dasar kritikal dalam menyokong ibu bekerja semasa tempoh peralihan selepas bersalin. “Elaun ini perlu dilihat di luar aspek kebajikan. Malaysia kini berdepan trend kesuburan yang menurun, dengan kadar kesuburan sekitar 1.6 anak bagi setiap wanita, iaitu di bawah paras penggantian populasi. Ditambah pula dengan negara yang semakin tua, sokongan kepada keluarga muda, terutamanya ibu bekerja, menjadi lebih penting kerana pengalaman selepas bersalin sering mempengaruhi keputusan pasangan sama ada untuk mempunyai lebih ramai anak pada masa hadapan,” katanya.
Elaun cuti bersalin selepas bersalin diumumkan oleh Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim semasa sambutan Hari Pekerja Kebangsaan 2026 pada bulan Mei. Inisiatif ini bertujuan menyokong penyertaan wanita dalam tenaga kerja dan mengurangkan tekanan yang dihadapi ibu selepas bersalin. Ditadbir oleh Pertubuhan Keselamatan Sosial (PERKESO), elaun ini merangkumi 80 peratus daripada anggaran gaji bulanan pekerja, sebagai bayaran sekali gus kepada ibu yang mengambil cuti bersalin tambahan selama 30 hari selepas menamatkan 98 hari cuti bersalin bergaji penuh.
Menurut Nik Norliati, cuti tambahan 30 hari ini akan memberi lebih masa kepada ibu untuk menyesuaikan diri sebelum kembali sepenuhnya ke alam pekerjaan. “Kajian antarabangsa menunjukkan bahawa sokongan yang mencukupi semasa tempoh selepas bersalin boleh membantu mengurangkan tekanan akibat konflik kerja-keluarga, sambil menyokong kesejahteraan mental ibu dan perkembangan awal kanak-kanak,” katanya.
Langkah Lain yang Diperlukan
Menggambarkan elaun cuti bersalin selepas bersalin sebagai langkah awal yang positif ke arah mewujudkan ekosistem mesra keluarga, Nik Norliati berkata dasar ini akan lebih berkesan jika disokong oleh langkah lain termasuk kemudahan penjagaan kanak-kanak yang berkualiti dan mampu milik, pengaturan kerja yang fleksibel, sokongan penyusuan di tempat kerja dan penglibatan bapa yang lebih besar dalam penjagaan anak.
Beliau berkata walaupun sokongan kewangan boleh mengurangkan beban segera, ia mungkin tidak mencukupi untuk menangani kebimbangan jangka panjang yang dihadapi keluarga muda. “Pengalaman banyak negara lain menunjukkan bahawa dasar keluarga yang berkesan biasanya melibatkan gabungan pelbagai bentuk sokongan, seperti cuti ibu bapa yang mencukupi, kemudahan penjagaan kanak-kanak yang berkualiti dan mampu milik, pengaturan kerja yang fleksibel, perlindungan pekerjaan selepas bersalin dan sokongan berterusan untuk ibu bapa bekerja. Apabila elemen ini hadir serentak, pasangan akan mempunyai keyakinan lebih besar untuk merancang kehidupan keluarga tanpa melihat anak sebagai risiko kepada kestabilan kewangan atau pembangunan kerjaya mereka. Dalam konteks Malaysia, elaun cuti bersalin selepas bersalin boleh dilihat sebagai langkah progresif kerana ia mencerminkan komitmen kerajaan untuk menyokong ibu bekerja semasa tempoh kritikal selepas bersalin,” katanya.
Belajar daripada Negara Lain
Nik Norliati berkata beberapa negara telah berjaya meningkatkan penyertaan wanita dalam tenaga kerja sambil menggalakkan kadar kesuburan melalui pelbagai bentuk sokongan keluarga. Beliau berkata Malaysia boleh mencontohi negara seperti Sweden, Perancis, Jerman dan Korea Selatan yang menyediakan sokongan meluas untuk ibu bapa termasuk cuti ibu bapa bergaji, elaun keluarga, subsidi penjagaan kanak-kanak dan perlindungan pekerjaan selepas bersalin.
“Pengalaman negara-negara ini menunjukkan bahawa sokongan berterusan untuk keluarga boleh membantu wanita kekal dalam tenaga kerja walaupun selepas mempunyai anak. Negara Eropah Barat, contohnya, memberi tumpuan kepada mengurangkan kos membesarkan anak melalui penyediaan subsidi penjagaan kanak-kanak, kemudahan pendidikan awal kanak-kanak dan perlindungan pekerjaan semasa tempoh keibubapaan. Korea Selatan pula telah mengukuhkan perlindungan pekerjaan dan memperkenalkan pelbagai insentif untuk menggalakkan wanita kembali bekerja selepas bersalin. Walaupun setiap negara mempunyai konteks sosial dan ekonomi yang berbeza, satu persamaan yang jelas ialah mereka tidak bergantung semata-mata kepada bantuan kewangan. Sebaliknya, mereka membangunkan ekosistem yang membolehkan ibu bapa mengimbangi tanggungjawab keluarga dan kerjaya,” katanya.
Sementara itu, mengulas mengenai elaun cuti bersalin selepas bersalin, pembantu pentadbiran Nur Izzati Mamat, 33, berkata ia adalah inisiatif yang baik yang boleh meringankan beban ibu baru, sambil menambah bahawa pengaturan kerja yang fleksibel dan majikan yang memahami adalah sama penting dalam menyokong ibu bekerja. “Kadang-kadang, ibu tidak semestinya memerlukan cuti yang lebih panjang, tetapi mereka memerlukan sedikit fleksibiliti apabila berurusan dengan perkara yang melibatkan anak-anak atau kecemasan keluarga,” katanya.
Nur Izzati, yang mempunyai empat anak berusia antara dua dan 10 tahun, mengambil cuti tanpa gaji selama setahun bermula April tahun lalu untuk menjaga anak-anak kecilnya yang masih memerlukan perhatian dan sokongan yang besar. “Dari segi kewangan, kami kehilangan satu sumber pendapatan dan terpaksa mengamalkan belanjawan yang lebih ketat. Dari segi kerjaya, saya terpaksa menerima bahawa kemajuan kerjaya saya perlahan sedikit kerana saya tidak bekerja untuk tempoh yang agak lama,” katanya. — Bernama
