Perdana Menteri Britain yang baharu, Andy Burnham, bekas Datuk Bandar Greater Manchester, telah memberi isyarat sokongan terhadap perlembagaan bertulis untuk United Kingdom, sebuah negara yang tidak mempunyai dokumen tunggal sebagai sumber autoritatif tertinggi. Sejak memegang jawatan dua minggu lalu, Burnham menjadikan devolusi kuasa kepada pihak berkuasa wilayah sebagai fokus utama pentadbirannya.
Bercakap mengenai rancangan devolusinya pada hujung minggu, Burnham berkata: "Pada akhirnya, saya fikir ia mula menunjuk ke arah penyelesaian perlembagaan yang baharu." Beliau turut menyeru agar diwujudkan "satu set prinsip baharu yang jelas tentang bagaimana negara ini harus ditadbir" dan menegaskan keperluan untuk perlembagaan bertulis, sesuatu yang pernah diperjuangkannya sebelum menjadi perdana menteri.
Kekurangan perlembagaan bertulis
"Salah bahawa orang ramai dibiarkan berhujah untuk perkara yang hanya asas... dan kekurangan perlembagaan melemahkan tempat dalam keadaan itu," tambah Burnham. Kenyataan ini menunjukkan bahawa beliau melihat ketiadaan perlembagaan bertulis sebagai sumber kelemahan bagi wilayah-wilayah yang menuntut hak mereka.
Tidak seperti kebanyakan negara di dunia, Britain tidak memiliki perlembagaan bertulis. Sebaliknya, negara itu ditadbir melalui gabungan statut, keputusan undang-undang biasa (common law), dan pelbagai perjanjian. Ini bermakna tiada dokumen utama yang menyelaraskan hak asasi dan batasan kuasa kerajaan dalam satu rangka kerja yang mudah dirujuk.
Usaha awal dan sokongan Gordon Brown
Usaha untuk memperkenalkan perlembagaan bertulis sebenarnya agak baharu dalam politik Britain. Gordon Brown, yang menjadi perdana menteri dari 2007 hingga 2010, merupakan antara penyokong awal perubahan ini. Burnham ketika itu berkhidmat sebagai menteri dalam kabinet Brown, sekali gus memberi beliau pendedahan awal terhadap perdebatan tersebut.
Namun, inisiatif ini tidak mendapat momentum yang mencukupi. Sebuah jawatankuasa parlimen pernah meneliti pilihan untuk mengkodifikasikan perlembagaan dalam kajian selama lima tahun. Kajian yang berakhir pada 2015 itu menyimpulkan bahawa tiada konsensus jelas mengenai bentuk perlembagaan bertulis yang dikehendaki.
Proses panjang dan mencabar
Sekiranya Burnham serius mahu melaksanakan perlembagaan bertulis, prosesnya akan mengambil masa bertahun-tahun. Ia mungkin memerlukan siasatan awam yang besar serta konsultasi menyeluruh dengan pelbagai pihak, termasuk kerajaan wilayah di Scotland, Wales dan Ireland Utara. Ini adalah cabaran besar dalam sistem politik yang telah berakar umbi.
Langkah awal yang diambil Burnham ialah mengumumkan rancangan untuk membenarkan datuk bandar wilayah di England menyimpan sebahagian daripada hasil cukai yang dikutip di kawasan mereka. Pengumuman yang dibuat pada hari Jumaat itu merupakan sebahagian daripada usahanya untuk memindahkan kuasa keluar dari ibu negara yang sangat terpusat.
Sejarah devolusi dan kedudukan England
United Kingdom terdiri daripada England, Scotland, Wales dan Ireland Utara. Negara ini telah melalui reformasi perlembagaan yang signifikan pada akhir 1990-an, apabila parlimen devolusi diwujudkan di Edinburgh, Cardiff dan Belfast. Reformasi ini memberi kuasa autonomi yang lebih besar kepada wilayah-wilayah tersebut dalam pentadbiran hal ehwal dalaman.
Walaupun begitu, England sendiri masih kekal sebagai salah satu negara paling terpusat di Eropah. Walaupun beberapa datuk bandar wilayah dan badan-badan kerajaan tempatan diwujudkan dalam dekad lalu, pakar berpendapat bahawa ketidakseimbangan kuasa antara London dan wilayah-wilayah lain masih menjadi isu yang belum selesai.
Implikasi kepada sistem pentadbiran
Perubahan perlembagaan akan membawa implikasi besar kepada cara Britain ditadbir. Ia akan menjejaskan hubungan antara kerajaan pusat dan wilayah, serta menentukan bagaimana hak dan tanggungjawab diagihkan dalam negara. Proses untuk mencapai perubahan ini dijangka panjang dan memerlukan penglibatan awam yang meluas, seperti yang dinyatakan sebelum ini.
Bagi Burnham, sokongan terhadap perlembagaan bertulis ini selaras dengan rekod perjuangan beliau ketika menjadi Datuk Bandar Greater Manchester. Beliau telah lama menyeru supaya lebih banyak kuasa diberikan kepada pihak berkuasa tempatan, seiring dengan pembentukan struktur pentadbiran yang lebih berautonomi.
Namun, persoalan besar masih wujud. Kajian pada 2015 menunjukkan tiada konsensus dalam kalangan ahli parlimen mahupun orang ramai. Burnham perlu meyakinkan ramai pihak sebelum sebarang perlembagaan bertulis dapat direalisasikan. Hanya masa yang akan menentukan sama ada hasrat ini akan menjadi kenyataan.
