Iran Tutup Selat Hormuz: Pelanggaran Undang-Undang Maritim dan Risiko Krisis Global
Dalam beberapa hari kebelakangan ini, dunia menyaksikan ketegangan yang meningkat di Timur Tengah, melibatkan konflik antara Amerika Syarikat, Israel, dan Iran. Keadaan ini telah membawa kepada penutupan efektif salah satu selat paling penting di dunia, iaitu Selat Hormuz. Selat ini, yang terletak di antara Iran dan Oman dengan lebar 20 hingga 52 batu nautika, bukan sekadar laluan geografi tetapi juga titik panas geopolitik dalam ekonomi global.
Kepentingan Strategik Selat Hormuz
Selat Hormuz memainkan peranan kritikal dalam perdagangan minyak antarabangsa. Menurut data, 88 peratus minyak yang diekstrak di rantau Teluk, yang merangkumi 40 peratus daripada semua minyak yang diangkut melalui laut, mengalir melalui perairan ini. Penutupan sementara oleh negara pesisir, seperti yang diancam dan kini berlaku dalam konflik ini, berisiko mencetuskan krisis ekonomi global dan ketidakstabilan hubungan antarabangsa.
Iran telah lama menganggap pengurusan Selat Hormuz sebagai alat strategik dalam politik antarabangsa. Pada tahun 2025, pegawai Iran, dengan kelulusan parlimen, berhujah bahawa serangan Amerika Syarikat ke atas kemudahan nuklear Iran merupakan tindakan agresif, yang memberikan hak kepada Iran untuk mengambil langkah balas berkadar, termasuk penutupan selat. Tindakan ini akan amat merugikan China dan ekonomi Asia lain yang bergantung pada minyak mentah dan gas asli yang dihantar melalui laluan air ini.
Aspek Undang-Undang dan Pelanggaran
Persoalan utama kini ialah sama ada pihak berkuasa Iran boleh menutup Selat Hormuz secara sah dari segi undang-undang. Kuasa undang-undang yang mentadbir selat ini ditemui dalam Konvensyen Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Undang-Undang Laut (UNCLOS), yang mengklasifikasikan selat antarabangsa sebagai ruang maritim yang membenarkan "laluan transit" antara bahagian laut bebas atau zon ekonomi eksklusif.
Di bawah rejim ini, laluan transit kapal dan pesawat mesti berterusan dan cepat, dan tidak boleh dihalang atau digantung oleh negara pesisir, walaupun semasa masa kebimbangan keselamatan yang meningkat. Walaupun Iran telah menandatangani UNCLOS, negara itu belum meratifikasi Konvensyen dan berulang kali mengeluarkan kenyataan menolak aplikasi automatik rejim laluan transit kepada semua negara.
Dalam Akta 1993 mengenai Kawasan Marin Republik Islam Iran, Iran memerlukan kebenaran awal untuk kapal perang dan pesawat tentera asing memasuki perairan wilayahnya, satu kedudukan yang secara langsung bercanggah dengan Artikel 44 UNCLOS. Memandangkan laluan pelayaran di Selat Hormuz sepenuhnya terkandung dalam laut wilayah 12 batu nautika Iran dan Oman, kedudukan undang-undang Iran secara efektif mengembalikan rejim laluan transit kepada laluan tidak bersalah, yang ditadbir oleh Artikel 17-32 UNCLOS.
Implikasi Ekonomi dan Geopolitik
Akibat penutupan ini, harga tenaga global telah meningkat. Menurut niaga hadapan minyak mentah Brent, penanda aras antarabangsa, harga minyak dan gas asli cecair telah didorong lebih tinggi daripada biasa. Ini boleh memburukkan hubungan dengan China, sebagai pengimport minyak mentah terbesar dunia dan pembeli utama minyak Iran, berpotensi membawa kepada krisis ekonomi global dan ketidakstabilan hubungan antarabangsa antara Iran dan negara lain.
Secara ringkasnya, walaupun Iran mempunyai hak untuk mempertahankan diri dan boleh menggunakan alasan undang-undang domestik serta keselamatan negara untuk membenarkan sekatan navigasi, tindakan sedemikian, jika dilaksanakan, berkemungkinan dilihat sebagai pelanggaran UNCLOS dan undang-undang antarabangsa adat. Pada akhirnya, seluruh dunia menanggung akibatnya, dengan risiko ketegangan yang berterusan di Timur Tengah mengancam kestabilan ekonomi dan politik global.
