Kejutan bahan api daripada konflik Iran mengancam ekosistem penerbangan Malaysia, yang menjadi tulang belakang kepada pelbagai sektor ekonomi. Pakar menegaskan bahawa bantuan kewangan kepada syarikat penerbangan tidak boleh bersifat pukul rata, sebaliknya perlu disasarkan kepada mereka yang benar-benar memerlukan.
Kesan Konflik Iran Terhadap Harga Bahan Api
Konflik di Iran yang berlarutan telah mengetatkan jangkaan bekalan minyak dunia, sekaligus menaikkan harga bahan api jet. Menurut laporan terkini Persatuan Pengangkutan Udara Antarabangsa (IATA), purata harga bahan api jet global kini mencecah hampir USD180 setong, berbanding sekitar USD96 setong sebelum krisis bermula. Lonjakan ini meningkatkan tekanan kewangan ke atas syarikat penerbangan di seluruh dunia, termasuk Malaysia.
Industri Penerbangan Sebagai Pemangkin Ekonomi
Pakar penerbangan dan ahli ekonomi dari Universiti Kuala Lumpur Business School, Harridon Suffian, menjelaskan bahawa industri penerbangan berfungsi sebagai pemangkin bagi sektor pelancongan, kargo, penyelenggaraan pesawat, dan pekerjaan. Risiko ini amat tinggi menjelang Tahun Melawat Malaysia (TMM) 2026, yang menyasarkan 47 juta ketibaan pelancong antarabangsa dan RM329 bilion hasil pelancongan. "Apabila terdapat penyusutan ketara dalam sektor penerbangan, pasti akan ada kesan rantaian," katanya. Kemerosotan trafik penumpang boleh menyebabkan pekerja dicutikan sementara, pemotongan elaun, dan penyusutan perbelanjaan isi rumah. Sektor perhotelan, agensi pelancongan, pengusaha pengangkutan darat, peruncit lapangan terbang, dan perniagaan makanan dan minuman semuanya bergantung kepada jumlah penumpang yang konsisten.
Tekanan Terhadap Sektor Kargo dan MRO
Operator kargo turut berdepan tekanan memandangkan kos kargo udara berkait rapat dengan penggunaan bahan api. Peningkatan kos operasi lazimnya akan dipindahkan kepada pelanggan, yang boleh meredam permintaan dan menyempitkan margin keuntungan. Segmen penyelenggaraan, pembaikan dan baik pulih (MRO) juga terkesan, dengan kenaikan harga alat ganti dan komponen akibat kos pengangkutan yang lebih tinggi. Harridon menegaskan bahawa tekanan kewangan ini memburukkan lagi keadaan di seluruh rantaian sokongan penerbangan.
Kemampuan Syarikat Penerbangan Menyerap Kos
Menurut Harridon, kebanyakan syarikat penerbangan hanya mampu menanggung kenaikan harga bahan api selama kira-kira dua minggu sebelum memindahkan kos kepada pengguna. Penganalisis penerbangan Shukor Yusof dari Endau Analytics menambah bahawa syarikat yang bermodal besar dan melaksanakan strategi lindung nilai mempunyai kelebihan, manakala syarikat yang lebih lemah atau tanpa lindung nilai dijangka lebih cepat terkesan. Sebagai contoh, saham Air Asia merekodkan prestasi terburuk di dunia pada Mac akibat ketiadaan lindung nilai bahan api jet, memaksa syarikat membayar harga pasaran yang melonjak. Sementara itu, Malaysia Aviation Group (MAG) telah melindung nilai kira-kira 36% keperluan bahan apinya pada suku pertama 2026 dan 50% bagi suku kedua. Jika situasi bertambah buruk, syarikat penerbangan mungkin mengurangkan kekerapan penerbangan, seperti yang berlaku di Eropah.
Seruan Bantuan Bersasar
Beberapa sokongan telah disalurkan, termasuk rebat kredit dan kelonggaran pembayaran daripada Kementerian Pengangkutan dan Pihak Berkuasa Penerbangan Awam Malaysia (CAAM). Harridon menyifatkan inisiatif CAAM melanjutkan tempoh pembayaran sebagai positif, tetapi menegaskan bahawa kelonggaran mungkin perlu diteruskan jika pasaran tidak memberangsangkan. Beliau menekankan bahawa syarikat penerbangan yang berprestasi cemerlang wajar diberi kelonggaran kewangan setimpal, manakala pendekatan pukal berisiko memberi ganjaran kepada syarikat yang lemah disiplin kewangan. Shukor pula menyeru lebih banyak inisiatif, dengan menyatakan bahawa agensi lain wajar mencontohi CAAM.
Cadangan Moratorium Sementara
Desakan bagi bantuan bersasar semakin kuat, termasuk cadangan moratorium sementara yang membolehkan syarikat penerbangan menangguhkan bayaran bahan api jet dan caj lain kepada operator lapangan terbang. Harridon menganggap moratorium sebagai langkah berhemah kerana memberi ruang kepada syarikat penerbangan memperkemas operasi dan menyalurkan semula sumber kewangan untuk keperluan mendesak seperti gaji, katering, dan penyelenggaraan. Ini dapat membantu mengekalkan jumlah penerbangan dan menyokong ekonomi yang dipacu perbelanjaan pelancongan. "Data ekonomi menunjukkan golongan pengembara menyumbang signifikan kepada ekonomi domestik. Jika kurang penerbangan, kurang penumpang, dan perbelanjaan lebih rendah," katanya.
Peranan Syarikat Penerbangan Nasional
Shukor berpandangan bahawa kerajaan wajar mengutamakan bantuan kepada syarikat penerbangan tempatan yang menyokong pekerjaan dan ekonomi domestik. Malaysia Airlines, di bawah MAG, milik Khazanah Nasional Bhd, memainkan peranan lebih luas melangkaui keuntungan komersial, termasuk mengekalkan ketersambungan, menyokong pekerjaan, dan membantu dalam krisis seperti misi evakuasi rakyat Malaysia dari Iran. "Bantuan sewajarnya disalurkan kepada syarikat penerbangan tempatan yang mendokong kelestarian pekerjaan dan ekonomi," kata Shukor.
