Pakar Hidupan Liar Kongsi Tip Elak Serangan Buaya di Sabah: 'Rasa Takut Sihat Itu Baik'
Kesedaran awam dan perubahan tingkah laku merupakan kunci utama untuk mengurangkan serangan buaya di Sabah, menurut pakar biologi yang memberi amaran bahawa penguatkuasaan semata-mata tidak akan menyelesaikan masalah ini.
Serangan Berlaku di Kawasan Luar Bandar
Pakar buaya di Pusat Lapangan Danau Girang (DGFC) menjelaskan bahawa walaupun terdapat peningkatan penampakan buaya di kawasan bandar, serangan sebenarnya berlaku di sungai-sungai di kawasan luar bandar dan bukan di laut. Kebanyakan insiden berlaku apabila orang ramai berenang, memancing atau mencuci di tempat yang sama secara berulang-ulang.
"Berenang di sungai memang berbahaya. Buaya memerhatikan corak. Jika anda pergi ke tempat yang sama setiap hari, mereka akan belajar," kata pegawai pemuliharaan buaya DGFC, Sai Kerisha Kntayya.
Beliau menekankan bahawa serangan buaya jarang berlaku secara spontan dan sebenarnya boleh dielakkan jika orang ramai lebih berwaspada. Buaya sering menunjukkan tingkah laku wilayah atau pemangsa dan akan memerhatikan mangsa potensial sebelum menyerang.
Lima Langkah Keselamatan Praktikal
Pakar DGFC menggariskan lima langkah penting untuk mengelakkan konflik dengan buaya:
- Elak masuk ke perairan besar, terutamanya di kawasan air yang keruh. Buaya hampir mustahil dikesan di bawah air.
- Jangan kerap mengunjungi tempat sama untuk memancing, mencuci atau mandi. Corak berulang menjadikan seseorang lebih menarik sebagai sasaran.
- Jaga kebersihan persekitaran kerana sisa makanan menarik haiwan mangsa yang kemudiannya menarik perhatian buaya.
- Perhatikan tanda-tanda seperti jejak di tebing sungai, gelembung atau tebing tanah yang terganggu.
- Jauhi saluran air selepas banjir kerana buaya mungkin telah tersesar dari habitat asal mereka.
Pendekatan Australia Sebagai Contoh
Sai Kerisha membandingkan situasi di Australia yang mempunyai anggaran 400,000 hingga 500,000 buaya tetapi merekodkan serangan yang jauh lebih sedikit berbanding Malaysia.
"Mereka mempunyai kesedaran, pematuhan dan tanda amaran yang jelas di mana-mana. Di sini, pematuhan rendah. Itulah sebabnya kadar serangan kita lebih tinggi," jelasnya.
Beliau menambah bahawa amalan semasa menangkap dan membunuh buaya tidak mengurangkan risiko jangka panjang atau meningkatkan keselamatan dalam sistem sungai. Tindakan sedemikian tidak menangani punca asas interaksi manusia-buaya dan mungkin mencipta rasa selamat yang palsu.
Projek Pengurusan Konflik Dua Tahun
DGFC dan Jabatan Hidupan Liar Sabah sedang menjalankan projek pengurusan konflik buaya selama dua tahun dari Februari 2026 hingga Februari 2028. Projek ini bertujuan meningkatkan keselamatan awam sambil menyokong pemuliharaan buaya jangka panjang.
Salah satu komponen utama projek ini ialah pembinaan struktur keselamatan fizikal di kawasan berisiko tinggi. Pagar Pengecualian Buaya (CEE) pertama akan dipasang di Batu Putih sepanjang sungai Kinabatangan, yang mempunyai kepekatan buaya tertinggi di negeri ini.
"Batu Putih dipilih kerana ramai penduduk bergantung pada sungai dan kawasan ini berhampiran habitat buaya. Pengajaran dari tapak perintis ini mungkin digunakan untuk memperkenalkan langkah serupa di bahagian lain Sabah," kata Pengarah DGFC Benoit Goossens.
Pendidikan dan Pemantauan Jangka Panjang
Projek ini juga akan menjalankan tinjauan populasi buaya baharu di seluruh negeri, membina kajian yang dijalankan antara 2017 dan 2019. Penyelidik akan menilai sama ada bilangan dan taburan buaya telah berubah dan akan mengembangkan pemantauan ke tiga sungai tambahan di Pantai Barat berikutan penampakan terkini di sana.
Program komuniti akan dijalankan untuk menggalakkan tingkah laku lebih selamat di sekitar sungai, dan tanda amaran baharu akan dipasang di kawasan yang dikenal pasti berisiko tinggi. Tanda-tanda ini bertujuan menyampaikan bahaya dengan jelas kepada kedua-dua penduduk dan pelawat.
"Rasa takut yang sihat itu baik. Kita perlu belajar menghormati alam semula jadi. Jauhi kawasan berisiko buaya. Jika ada banjir, kosongkan kawasan. Jangan uji batas," tegas Sai Kerisha.
Beliau menegaskan bahawa untuk pihak berkuasa, pembunuhan buaya harus menjadi pilihan terakhir dengan tumpuan lebih besar terhadap pencegahan dan pendidikan.
