KUALA LUMPUR, 12 Mei — Yap Ah Loy dikenali ramai sebagai pengasas Kuala Lumpur moden, tetapi menurut cucu generasi kelimanya, Glenn Yap, kisah itu hanya separuh benar.
Sumbangan sebenar Yap Ah Loy
Glenn berkata sumbangan utama Yap bukan sekadar menubuhkan bandar, tetapi membina semula Kuala Lumpur selepas ia musnah dalam Perang Klang yang berakhir pada 1873, dan sekali lagi selepas kebakaran besar serta banjir teruk melanda pada 1881.
“Orang selalu kata Yap Ah Loy tubuh Kuala Lumpur, tapi apa yang menjadikannya luar biasa ialah dia membina semula KL selepas musnah sepenuhnya dalam Perang Klang,” katanya dalam ceramah Life and Legacy of Yap Ah Loy yang dianjurkan Badan Warisan Malaysia.
Perjalanan hidup Yap Ah Loy
Lahir di Guangdong, Yap datang ke Tanah Melayu sebagai pendatang muda mencari peluang. Tahun awalnya penuh cabaran — selepas kehilangan wang perjalanan kerana berjudi pada usia 17 tahun, dia malu untuk kembali kepada bapa saudaranya di Kesang dan sebaliknya berjalan kaki ke utara sehingga tiba di Sungai Ujong.
Di sana, dia bertemu Liu Ngim Kong, tokoh yang kemudian memainkan peranan penting dalam perkembangan wilayah. Yap pada mulanya bekerja sebagai tukang masak tetapi cepat menunjukkan kebijaksanaan perniagaan, berdagang lebihan barang untuk untung sebelum meluaskan ke ternakan dan aktiviti berkaitan bijih timah.
Liu mengiktiraf kebolehannya dan melantiknya sebagai Kapitan Sungai Ujong selepas kematian Shen Ming Li, kali pertama Yap memegang peranan kepimpinan formal.
Peranan dalam Perang Klang
Pada 1862, Yap berpindah ke utara ke Kuala Lumpur atas jemputan Liu yang telah menetap di sana setahun sebelumnya. Selepas kematian Liu, Yap dilantik sebagai Kapitan Cina Kuala Lumpur dan Klang atas perintah Sultan, dengan pelantikan dimuktamadkan pada 1869.
Ujian terbesarnya datang semasa Perang Klang, konflik saudara berpanjangan di Selangor melibatkan puak Melayu saingan dan kumpulan perlombongan Cina yang menyokong pihak bertentangan. Antara tokoh utamanya ialah Raja Mahdi dan Syed Mashhor di satu pihak — dan Tengku Kudin, menantu Sultan Abdul Samad, di pihak lain.
“Perang saudara ini, melibatkan puak Melayu saingan dan kumpulan Cina yang bersaing, berlangsung sekitar enam tahun. Pada kemuncaknya pada 1873, Kuala Lumpur musnah. Seluruh deretan kedai dan rumah musnah, menjadikan bandar itu kelihatan seperti tapak pembinaan terbengkalai yang dilitupi lumpur dan serpihan,” kata Glenn.
“Musuh yang melarikan diri juga merosakkan peralatan dan gudang, manakala lombong-lombong ditenggelami air dan musnah. Tiada kemudahan awam, infrastruktur atau petempatan berfungsi yang tinggal.”
“Ramai yang terselamat melarikan diri ke tempat seperti Kuala Kubu, Rawang, Kanching dan bandar perlombongan lain untuk mencari peluang baharu,” tambahnya.
Pembinaan semula KL
Glenn berkata Yap kemudian memujuk orang ramai untuk tinggal, yakin bahawa Kuala Lumpur masih mempunyai potensi besar dan penduduknya lebih berpengalaman serta berkebolehan daripada tempat lain. Namun, pembinaan semula memakan kos peribadi yang besar kepada Yap, yang telah berbelanja besar sepanjang perang untuk tentera, bekalan dan kebajikan, menghabiskan sebahagian besar hartanya.
Untuk membiayai pembinaan semula, dia meminjam daripada tiga pihak berasingan, dengan beberapa pinjaman membawa kadar faedah setinggi 18 peratus. Pemulihan hanya mendapat momentum sekitar 1879, apabila harga bijih timah global yang meningkat membantu memulihkan ekonomi bandar dan kewangan Yap.
Ketika itu, dia telah menjadi salah seorang pemilik hartanah terbesar di Kuala Lumpur, mengawal hampir dua pertiga bandar, termasuk lebih sedozen lombong dan sebahagian besar pusat komersial Medan Pasar.
Sumbangan lain Yap Ah Loy
Yap kemudian menubuhkan kilang bata di kawasan yang menjadi Brickfields dan mendirikan kilang ubi kayu di sepanjang Petaling Street yang mewujudkan pekerjaan bagi penduduk yang semakin bertambah. Antara sumbangan yang kurang diketahui ialah penubuhan sekolah Cina pertama di Kuala Lumpur di High Street, kini dikenali sebagai Jalan Bandar.
“Dia melabur wang sendiri untuk menubuhkan sekolah itu, membelanjakan lebih 500 dolar Selat. Berdasarkan penyelidikan, jumlah itu bersamaan dengan jumlah yang besar hari ini, kira-kira RM60,000 hingga RM200,000.”
“Dia juga membantu mendapatkan guru besar dan menyokong perkembangan awal sekolah apabila pendaftaran semakin meningkat,” tambahnya.
Salah satu sumbangan utama Yap Ah Loy ialah penubuhan kemudahan kesihatan asas. Hospital pertama yang diperkenalkannya adalah asas mengikut piawaian moden dan lebih tepat digambarkan sebagai hospis. Glenn berkata kemudahan perubatan sangat terhad dan perubatan Barat tidak dipercayai ramai, dengan kebanyakan orang bergantung pada perubatan tradisional Cina.
Walaupun sederhana, hospital awal itu mewujudkan kesedaran tentang keperluan penjagaan kesihatan yang betul, akhirnya membawa kepada pembangunan institusi perubatan yang lebih formal di Kuala Lumpur. Sumbangannya juga meluas kepada pembinaan jalan raya. Jalan terawal yang dikaitkan dengan usaha pembangunannya termasuk Jalan Ampang, Jalan Batu, Jalan Damansara dan sebahagian daripada Lebuhraya Persekutuan yang menghala ke kawasan Hospital Universiti.
Warisan kekal
Glenn berkata sumbangan Yap yang paling berkekalan ialah penubuhan Kuil Sin Sze Si Ya di sepanjang Jalan Tun H.S. Lee. Beliau menambah bahawa pelawat dan penyelidik dari China terus datang ke kuil itu untuk mengkaji seni bina dan sejarahnya.
“Ia adalah salah satu kuil Tao tertua di Kuala Lumpur. Pelawat boleh memasuki kuil dengan bebas, dan ia terus menarik penyelidik serta pelancong yang berminat dengan warisan, seni bina dan sejarah Cina,” kata Glenn.
