Dari Hutan ke Eko-Pelancongan: ATV Bawa Sumber Pendapatan Baharu Komuniti Orang Asli Ulu Kinta
Pada hujung minggu, suasana tenang di kawasan rekreasi Kayuh D’Tonggang di Kampung Orang Asli Sungai Tonggang, Ulu Kinta, Perak, sering dipecahkan oleh bunyi enjin yang kuat. Bunyi ini, bagaimanapun, bukanlah sesuatu yang tidak diingini, kerana ia menandakan sumber pendapatan baharu bagi komuniti Orang Asli yang mengendalikan tapak rekreasi tersebut.
Transformasi Ekonomi Melalui Aktiviti ATV
Pada Mei tahun lepas, penduduk kampung memperkenalkan aktiviti menunggang kenderaan semua rupa bumi atau ATV sebagai tarikan terkini di kawasan rekreasi itu. Sebelum ini, tapak tersebut hanya menawarkan penginapan chalet dan beberapa aktiviti berasaskan alam semula jadi untuk pengunjung. Penambahan baharu ini telah membantu meningkatkan pendapatan mereka.
"Setakat ini, sambutan terhadap aktiviti menunggang ATV amat menggalakkan," kata ketua kampung atau 'Tok Batin' Che Wan Alang kepada Bernama. Kawasan rekreasi Kayuh D’Tonggang dibuka kepada orang awam pada 23 Ogos 2023, dengan matlamat menjana pendapatan untuk penduduk kampung, yang kesemuanya beragama Islam dan tergolong dalam kumpulan Orang Asli Temiar.
Kampung ini, yang menempatkan 137 keluarga dengan populasi 453 orang, terletak hanya kira-kira enam kilometer dari Tanjung Rambutan. Kebanyakan penduduk kampung sebelum ini bergantung sepenuhnya kepada sumber hutan untuk kehidupan mereka.
Sokongan Geran dan Pembangunan Infrastruktur
Che Wan, 41 tahun, berkata aktiviti ATV menjadi kenyataan melalui geran RM100,000 yang disalurkan di bawah program SejaTi Madani pada Mei 2025. "Kami membeli lapan kenderaan ATV dengan enjin 125cc dan dua dengan enjin 200cc, bersama treler barang, jaket keselamatan dan helmet. Sebuah garaj juga dibina untuk kenderaan tersebut," katanya, sambil menambah bahawa idea memperkenalkan ATV di tapak itu datang daripada penduduk kampung sendiri.
Menurut Che Wan, trek ATV, yang membentang dari tapak rekreasi ke pinggir kampung, agak mencabar kerana melalui kawasan berbukit. Beliau berkata sesetengah pengunjung pada mulanya gugup kerana ketinggian, tetapi kebanyakan yang telah mencuba ATV menyatakan kepuasan kerana ia membolehkan mereka meneroka kampung dengan cara yang unik.
"Bermula dari Kayuh D’Tonggang, pengunjung menunggang ATV ke kampung, mengambil masa kira-kira 20 minit, mengelilingi kawasan kampung dan kemudian kembali. Jumlah jarak untuk perjalanan pulang pergi adalah kira-kira satu kilometer," jelasnya. Kadar sewa adalah RM30 untuk ATV 125cc dan RM40 untuk model 200cc.
Potensi Eko-Pelancongan yang Masih Kurang Dikenali
Che Wan berkata Kayuh D’Tonggang masih agak kurang dikenali dalam kalangan orang awam. Dibangunkan sebagai destinasi eko-pelancongan, kawasan rekreasi itu menawarkan aktiviti seperti mandi sungai, berjalan di sepanjang denai alam, demonstrasi tarian tradisional Orang Asli sewang, perangkap haiwan dan memburu sumpitan, serta tenunan.
"Kami juga mempunyai menara pemerhatian. Mereka yang berminat dalam pemerhatian burung boleh duduk di sana kerana terdapat kira-kira 25 spesies burung yang cantik di sini. Kami menyediakan teropong dan teleskop. Untuk aktiviti sumpitan, kami pertama kali menunjukkan cara melakukannya, selepas itu pengunjung boleh mencuba sendiri. Setiap orang mendapat peluang menembak lima anak sumpitan," katanya.
Pengunjung yang ingin bermalam boleh menyewa chalet atau berkhemah bersama keluarga dan rakan-rakan. Che Wan berkata Kayuh D’Tonggang dibangunkan pada 2023 dengan pembiayaan daripada pertubuhan bukan kerajaan alam sekitar Global Environment Centre dan Yayasan Hasanah, serta geran daripada Jabatan Kemajuan Orang Asli, Majlis Agama Islam dan Adat Melayu Perak, dan kerajaan negeri Perak.
Pengurusan dan Sokongan Berterusan
Pada masa ini, tapak itu dikendalikan oleh 19 penduduk kampung, termasuk belia yang bekerja sambilan, terutamanya pada hujung minggu. "Kami dibuka setiap hari, tetapi kami biasanya melihat lebih ramai pengunjung pada hujung minggu," katanya, sambil menyatakan penghargaan kepada kerajaan Madani kerana menyediakan geran SejaTi Madani.
"Harapan saya sebagai 'Tok Batin' adalah geran ini akan terus meningkatkan keadaan sosioekonomi di kampung kami dengan membantu menjana pendapatan untuk penduduk dan memberi peluang kepada belia kami bekerja di kampung sendiri," tambahnya. SejaTi Madani adalah inisiatif baharu kerajaan yang bertujuan merangsang aktiviti ekonomi di peringkat komuniti dengan menyediakan pembiayaan sehingga RM100,000 kepada komuniti yang layak.
Che Wan berkata kerjasama rapat dengan JAKOA juga memastikan infrastruktur seperti bekalan elektrik, air paip dari empangan kecil dan akses jalan bertar yang baik disediakan untuk memastikan keselesaan pengunjung.
Peranan JAKOA dalam Pembangunan Komuniti
Pegawai Kemajuan Orang Asli Daerah Kinta dan Kampar, Mohd Farizal Mohd Zakhri, berkata JAKOA meningkatkan sokongan kepada komuniti Kampung Orang Asli Sungai Tonggang selepas melihat usaha mereka membangunkan eko-pelancongan sebagai sumber pendapatan tambahan. "Apabila mereka membina chalet, JAKOA menyediakan bekalan elektrik untuk memastikan kemudahan untuk pengunjung," katanya, sambil menambah bahawa jabatan itu juga menyediakan bekalan air dan kemudahan tandas.
"Kami juga menjalankan kelas kewangan dan bengkel untuk membantu mereka memahami dan mengurus kerja pentadbiran yang melibatkan kewangan, supaya tiada kebocoran dalam perbelanjaan," katanya, sambil menambah bahawa JAKOA juga membantu komuniti tersebut memohon geran SejaTi Madani untuk membeli ATV. Beliau berkata jabatan itu juga memantau pendapatan yang dijana daripada aktiviti ATV untuk memeriksa kemajuan projek.
"Kami dapat melihat bahawa terdapat permintaan dan ia meningkat setiap bulan," katanya.
Maklum Balas Positif dan Cadangan Pengembangan
Sementara itu, pegawai program kanan GEC, Norazrin Mamat, berkata NGO itu adalah agensi pelaksana untuk projek rekreasi Kayuh D’Tonggang. Beliau berkata GEC mengenal pasti dan membangunkan potensi kawasan Kayuh D’Tonggang untuk komuniti Orang Asli, dengan sokongan pembiayaan daripada Yayasan Hasanah dan Kementerian Kewangan.
"Apabila kami memasuki kawasan ini pada 2021, kami melihat potensi yang boleh dibangunkan untuk komuniti di sini. Kami mahu komuniti memantau sungai mereka. Jadi apabila kami bercakap tentang memantau sungai, kami juga mesti memberi sesuatu kembali kepada komuniti. Itulah bagaimana idea muncul untuk membangunkan eko-pelancongan untuk mereka sambil mereka terus melindungi kawasan itu, termasuk sungai, biodiversiti dan alam sekitar di Kayuh D’Tonggang... ia adalah situasi menang-menang," katanya.
Norazrin menambah bahawa kebanyakan pengunjung yang telah ke tapak rekreasi itu memberikan maklum balas positif, dengan sesetengahnya mencadangkan agar lebih banyak aktiviti ekstrem, seperti flying fox, diperkenalkan.
Bercakap kepada Bernama, Amira Hanis Mohd Asri, 38 tahun, yang melawat Kayuh D’Tonggang untuk pertama kali, berkata beliau pada mulanya ragu-ragu untuk datang kerana jalan menuju ke tapak itu agak mencabar. Namun, beliau berkata usaha itu berbaloi sekali beliau melihat keindahan kawasan rekreasi tersebut.
"Tempat ini sangat cantik, dan sungainya cetek, menjadikannya sesuai untuk kanak-kanak. Keluarga amat digalakkan untuk datang ke sini. Kawasan ini juga sangat bersih dan kami benar-benar menyukainya. Sesiapa yang merancang hari keluarga atau hanya perkelahan yang santai bersama keluarga pasti harus datang ke sini," kata peniaga makanan dan ibu kepada tiga anak itu.
Amira Hanis percaya bahawa promosi untuk Kayuh D’Tonggang harus diperluaskan kerana beliau sendiri – seorang penduduk Ipoh – sebelum ini tidak mengetahui tentang tempat itu. Sementara itu, iparnya Khairul Anisah Khairul Anuar, 32 tahun, yang turut serta, berkata beliau amat berminat dengan aktiviti ATV dan berharap dapat mencubanya pada masa hadapan. "Lain kali saya pasti mahu mencuba aktiviti itu, walaupun saya tiada pengalaman," katanya.
