Ekonomi Scam Malaysia: Masalah Reka Bentuk Sistem, Bukan Kesedaran Awam

Ekonomi Scam Malaysia: Masalah Reka Bentuk Sistem, Bukan Kesedaran Awam

Scam dalam talian telah beralih daripada sekadar risiko pengguna sekali-sekala kepada beban struktur yang menjejaskan isi rumah, perniagaan, dan keyakinan dalam ekonomi digital Malaysia. Polis baru-baru ini menyatakan bahawa kira-kira 90 peratus jenayah komersial kini berlaku dalam talian, dengan skim pelaburan tidak wujud menjadi penyumbang utama kerugian.

Skala masalah ini bukan lagi bersifat anekdot. Dalam jawapan bertulis parlimen yang dilaporkan pada Januari 2026, Kementerian Dalam Negeri menunjukkan bahawa Malaysia mengalami kerugian RM2.77 bilion daripada scam kewangan pada 2025, dengan jumlah kerugian berkaitan penipuan dalam talian dan kewangan dari 2023 hingga 2025 mencecah RM5.62 bilion. Ini bukan hanya kisah jenayah, tetapi juga kisah daya saing, kerana ia mengikis kepercayaan terhadap transaksi dalam talian, menghalang penggunaan digital, dan mengalihkan simpanan daripada penggunaan produktif.

Pemulihan Terhad Walaupun Peningkatan Operasi

Apa yang menjadikan situasi ini lebih serius bukan sahaja skala kerugian, tetapi kelemahan hasil pemulihan. Satu taklimat parlimen melaporkan bahawa hanya sebahagian kecil kerugian berkaitan scam tertentu dapat "diselamatkan", dengan data rasmi menunjukkan RM34 juta dipulihkan pada 2025, dan RM6.7 juta dikembalikan kepada mangsa, walaupun selepas peningkatan operasi yang ketara. Angka tepat berbeza mengikut kategori dan saluran pelaporan, tetapi arah aliran keseluruhan adalah konsisten. Malaysia sedang memperbaiki mekanisme respons, namun pemulihan masih rendah berbanding kemudaratan.

—

Apabila masalah berulang kali menghasilkan hasil sedemikian, adalah tidak tepat untuk menggambarkannya terutamanya sebagai "orang ramai perlu lebih berhati-hati". Pendidikan awam penting, tetapi ia tidak menjelaskan mengapa scam terus meningkat walaupun kesedaran lebih tinggi daripada sebelumnya. Kerangka yang lebih tepat ialah Malaysia telah membangunkan rantaian bekalan scam yang mengeksploitasi sistem digital tanpa geseran, dan langkah balas semasa masih meninggalkan terlalu banyak kelemahan.

Fokus pada Reka Bentuk Ekosistem

Oleh itu, respons kritikal perlu menumpukan pada reka bentuk ekosistem, bukan hanya tingkah laku mangsa individu.

1. Urus Jam Pertama sebagai Infrastruktur Kritikal dengan Piawaian Prestasi Jelas

Kebanyakan kerugian scam menjadi tidak dapat dipulihkan kerana respons lambat, terpisah, dan tidak konsisten merentas institusi. Mangsa sering terpaksa melalui pelbagai langkah, termasuk menghubungi bank, membuat laporan polis, dan menghubungi Pusat Respons Scam Kebangsaan (NSRC). Agensi kerajaan telah mengembangkan kapasiti respons, dan pegawai menekankan bagaimana peningkatan operasi NSRC meningkatkan hasil berbanding tahun sebelumnya.

Walau bagaimanapun, "lebih banyak kapasiti" tidak sama dengan "kebolehpercayaan sistem". Untuk respons berfungsi pada skala besar, ia memerlukan piawaian peringkat perkhidmatan serupa dengan infrastruktur kecemasan. Orang awam tidak sepatutnya perlu meneka talian panas mana yang penting, maklumat apa yang perlu diberikan, atau institusi mana yang perlu bertindak dahulu. Sistem harus mensasarkan pembekuan pantas, pengesanan lebih cepat, dan kurang penyerahan.

2. Ganggu Akaun Keldai sebagai Industri, Bukan Pelaku Terpencil

Banyak scam berjaya kerana dana yang dicuri boleh dipindahkan dengan cepat melalui akaun keldai, iaitu akaun bank yang digunakan untuk menerima atau memindahkan hasil haram, sering dibuka oleh individu yang direkrut melalui tawaran tunai atau pengaturan paksaan. Masalahnya bukan hanya niat jenayah, tetapi juga kemudahan keldai direkrut, diaktifkan, dan digunakan semula.

Parlimen telah mendengar bahawa peruntukan undang-undang baru diperkenalkan untuk mengekang penyalahgunaan akaun keldai, namun pemulihan masih terhadap berbanding kerugian. Jurang itu menandakan Malaysia memerlukan fokus operasi yang lebih kuat terhadap pencegahan dan pengawalan akaun keldai. Bank sudah menjalankan kawalan risiko, tetapi persekitaran scam telah diindustrikan, dan kawalan mesti beroperasi pada kelajuan setara.


3. Tugaskan Akauntabiliti Platform dan Telco, Kerana Scam Bergantung pada Pengedaran

Scam bukan sekadar "masalah perbankan". Ia bergantung pada saluran pengedaran, termasuk pengiklanan media sosial, aplikasi pemesejan, panggilan palsu, dan antara muka digital yang meyakinkan. Polis telah menekankan bahawa skim pelaburan tidak wujud adalah penyumbang paling ketara kepada kerugian tertentu, menunjukkan scam bukan hanya tentang kecurian, tetapi juga tentang persuasi dan capaian.

Sistem yang hanya fokus pada pergerakan wang hiliran bertindak balas terlalu lewat. Malaysia memerlukan kawalan hulu yang mengurangkan risiko scam dan meningkatkan kebolehkesanan. Ini termasuk pengesahan pengiklan yang lebih kuat, protokol penyingkiran pantas untuk kempen penipuan, dan kawalan ketat terhadap pemalsuan panggilan dan SMS. Ia juga merangkumi keperluan lebih tepat untuk pasaran dan platform yang menganjurkan promosi kewangan berisiko tinggi.

Ke Arah Sistem yang Lebih Diukur dan Bersepadu

Malaysia tidak akan menyelesaikan masalah ini melalui kempen berselerak dan serangan berkala sahaja. Ekonomi scam menyesuaikan diri lebih pantas daripada kitaran mesej awam, dan ia mengeksploitasi jurang yang boleh diramalkan. Respons perlu menjadi lebih boleh diukur, bersepadu, dan berasaskan prestasi.

Satu penambahbaikan praktikal ialah papan mata awam suku tahunan yang menyatukan metrik utama merentas agensi dan institusi kewangan, seperti jumlah kerugian dilaporkan, dana disekat, dana dikembalikan, purata masa ke pembekuan, sekatan akaun keldai, dan prestasi penyingkiran platform. Matlamatnya bukan mempermalukan awam, tetapi penambahbaikan berterusan melalui ketelusan, kerana sistem yang tidak dapat mengukur responsnya tidak dapat mengoptimumkannya.

Jika Malaysia bercadang untuk mengembangkan ekonomi digitalnya, meningkatkan produktiviti, dan membina keyakinan pengguna yang kredibel, pencegahan scam mesti diurus seperti infrastruktur nasional bersama. Negara ini telah meletakkan blok binaan penting, seperti Portal Penipuan Kebangsaan dan dasar perlindungan mangsa yang lebih kuat. Namun, lompatan seterusnya memerlukan piawaian konsisten, insentif sejajar, dan akauntabiliti merentas rantaian bekalan lengkap.