Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Undang-Undang dan Reformasi Institusi) Datuk Seri Azalina Othman Said membentangkan Rang Undang-Undang Kebebasan Maklumat 2026 untuk bacaan pertama di Parlimen pada 13 Julai 2026. Rang undang-undang ini bertujuan menetapkan prosedur bagaimana warganegara Malaysia boleh memohon akses kepada maklumat yang dipegang oleh pihak berkuasa awam persekutuan.
Siapa Boleh Memohon?
Hanya warganegara Malaysia berusia 18 tahun ke atas layak memohon akses maklumat. Seseorang juga boleh memohon bagi pihak pihak ketiga jika mereka merupakan penjaga sah, waris sah, atau pentadbir harta pusaka si mati. Permohonan mesti dibuat secara bertulis, menyatakan butiran termasuk maklumat yang diminta dan tujuan permohonan, serta disertakan dengan fi yang akan ditetapkan oleh Yang di-Pertuan Agong melalui perintah. Selepas menerima permohonan, pegawai yang dilantik mesti memberikan akuan bertulis kepada pemohon.
Tujuan Permohonan
Rang undang-undang membenarkan permohonan untuk tujuan seperti mengesahkan dan membuat pembetulan maklumat peribadi; penyelidikan bukan komersial atau pendidikan oleh pelajar, perantis, pelatih, penyelidik atau sarjana pemastautin; pelaporan, penerbitan atau penyebaran maklumat oleh pengamal media; atau apa-apa tujuan lain yang tidak bercanggah dengan mana-mana undang-undang bertulis di mana pemohon mempunyai kepentingan yang wajar dan nyata. Namun, rang undang-undang dengan jelas menyatakan bahawa tujuan ini tidak memberikan mana-mana orang atau akhbar hak untuk mengakses maklumat.
Pihak Berkuasa Awam yang Dilindungi
Rang undang-undang ini terpakai kepada Kerajaan Persekutuan, Perkhidmatan Parlimen, badan berkanun persekutuan yang ditubuhkan di bawah Akta Parlimen, dan pihak berkuasa tempatan Kuala Lumpur, Putrajaya dan Labuan. Ia tidak terpakai kepada kerajaan negeri atau badan yang ditubuhkan di bawah undang-undang negeri, seperti Perbadanan Kemajuan Negeri Selangor (PKNS) atau Majlis Perbandaran Petaling Jaya.
Proses Permohonan
Pihak berkuasa awam mesti memutuskan dalam tempoh 15 hari bekerja selepas menerima permohonan sama ada untuk membenarkan atau menolaknya. Jika diluluskan, maklumat yang diminta hendaklah diberikan dalam tempoh 14 hari bekerja dari tarikh keputusan dibuat. Bagi permohonan yang melibatkan nyawa dan kebebasan seseorang, keputusan mesti dibuat dalam tempoh 48 jam, dan maklumat diberikan secepat mungkin dalam tempoh 14 hari bekerja. Tempoh penyediaan maklumat boleh dipanjangkan tidak melebihi 21 hari bekerja atau tempoh munasabah lain jika permohonan melibatkan banyak dokumen atau memerlukan carian rekod di negeri, bandar atau daerah lain.
Pengecualian dan Penolakan
Permohonan boleh ditolak jika maklumat yang diminta termasuk dalam maklumat yang dikecualikan, tersedia secara umum, tidak wujud atau tidak di bawah kawalan pihak berkuasa, mengandungi maklumat peribadi pihak ketiga, atau permohonan itu menyusahkan atau tidak munasabah. Penolakan mesti diberi secara bertulis beserta alasan dan prosedur rayuan. Akses juga boleh ditangguhkan jika maklumat sedang menunggu penerbitan dalam prosiding Parlimen atau akan dikeluarkan kepada media.
Maklumat Dikecualikan
Rang undang-undang mengecualikan pelbagai maklumat termasuk rahsia rasmi dan maklumat yang dilindungi di bawah undang-undang bertulis lain; maklumat berkaitan penguatkuasaan undang-undang, siasatan, pendakwaan, sumber sulit, program perlindungan saksi dan kaedah siasatan; maklumat yang boleh menjejaskan penilaian atau pemungutan cukai, duti atau penalti, atau membahayakan nyawa, keselamatan, kesihatan atau kebajikan seseorang; rahsia perdagangan; maklumat sulit daripada pihak ketiga; maklumat yang dilindungi oleh hak istimewa guaman, kerahsiaan perubatan; pendapat, nasihat, syor, perundingan dan perbincangan dalaman kerajaan; maklumat peribadi; dan bahan penyiaran atau media yang belum diterbitkan.
Rayuan
Mana-mana orang yang terkilan dengan keputusan pihak berkuasa awam boleh merayu secara bertulis kepada ketua pihak berkuasa dalam tempoh 14 hari bekerja selepas menerima notis penolakan. Jika masih tidak berpuas hati, pemohon boleh meminta semakan luaran oleh Ombudsman sebelum memohon semakan kehakiman di Mahkamah Tinggi. Bagaimanapun, Ombudsman tidak mempunyai bidang kuasa ke atas maklumat yang dikecualikan daripada operasi rang undang-undang atau maklumat yang dilindungi di bawah Akta Rahsia Rasmi 1972.
Pendedahan Proaktif
Rang undang-undang menggalakkan setiap pihak berkuasa awam untuk menerbitkan maklumat seperti struktur organisasi, fungsi dan kuasa, butiran hubungan dan waktu bekerja rasmi, perkhidmatan, sistem pengurusan aduan, undang-undang dan garis panduan yang terpakai, pelan strategik, statistik permohonan, dan butiran pegawai yang bertanggungjawab. Maklumat yang diterbitkan tidak boleh mengenal pasti pemohon atau individu lain.
Penalti
Menjadi kesalahan untuk menggunakan maklumat yang diperoleh bagi tujuan yang bertentangan dengan yang dinyatakan dalam permohonan; memberikan maklumat palsu; atau memusnahkan, memadam, mengubah, merosak, menyembunyikan, menyekat atau memalsukan maklumat untuk menghalang pendedahan atau menghalang permohonan. Mereka yang disabitkan boleh didenda sehingga RM100,000, dipenjarakan sehingga lima tahun, atau kedua-duanya.
Tiada Hak Perlembagaan
Rang undang-undang dengan jelas menyatakan bahawa ia tidak boleh ditafsirkan sebagai kebebasan asasi di bawah Bahagian II Perlembagaan Persekutuan. Rang undang-undang ini hanya mewujudkan mekanisme prosedur untuk memohon akses maklumat, bukan hak substantif yang mengatasi undang-undang kerahsiaan sedia ada, dan tidak mengiktiraf hak perlembagaan untuk maklumat atau kebebasan akhbar. Rang Undang-Undang Kebebasan Maklumat 2026 dirujuk kepada Jawatankuasa Pilihan Khas Parlimen selepas mengambil kira pandangan pihak berkepentingan.
