Kenyataan Impak Mangsa di Malaysia: Memberi Suara kepada Korban di Mahkamah
Dalam sistem keadilan Malaysia, Kenyataan Impak Mangsa (VIS) telah menjadi alat penting yang membolehkan mangsa jenayah menyuarakan pengalaman mereka melampaui sekadar butiran fakta jenayah. Mekanisme ini diperkenalkan di bawah Seksyen 183A Kanun Prosedur Jenayah pada tahun 2011 sebagai sebahagian daripada reformasi perundangan yang menyeluruh.
Kes Terkini yang Menunjukkan Kuasa Kenyataan Mangsa
Baru-baru ini, Mahkamah Tinggi Malaysia membatalkan keputusan awal Mahkamah Majistret yang hanya mengenakan denda RM5,500 terhadap Saiful Adli Yusof, 52 tahun, kerana menyerang dan mengugut Liew Khoon Foo, 70 tahun, dalam insiden kemarahan jalan raya. Selepas Liew membacakan kenyataan impaknya di mahkamah yang menggambarkan trauma berterusan selepas kejadian itu, Saiful menerima hukuman penjara empat bulan sebagai ganti denda ringan tersebut.
Kebanyakan rakyat Malaysia mungkin tidak sedar bahawa sejak 2011, mangsa jenayah atau keluarga mereka mempunyai hak untuk menggambarkan kepada mahkamah bagaimana jenayah tersebut telah menjejaskan kehidupan mereka melalui Kenyataan Impak Mangsa.
Apakah Kenyataan Impak Mangsa?
Kenyataan Impak Mangsa merupakan akaun bertulis atau lisan oleh mangsa jenayah – atau keluarga mereka – yang menerangkan bagaimana sesuatu kesalahan telah mempengaruhi kehidupan mereka. Kenyataan ini mungkin merangkumi kecederaan fizikal, trauma emosi, ketakutan, gangguan kepada aktiviti harian, atau kerugian kewangan yang disebabkan oleh jenayah tersebut.
Jika mangsa atau keluarga tidak dapat hadir ke mahkamah, undang-undang membenarkan penyerahan kenyataan bertulis sebagai ganti. Di Malaysia, VIS diperuntukkan secara sah di bawah Seksyen 183A Kanun Prosedur Jenayah.
Sejarah dan Sokongan Terhadap Reformasi
VIS diperkenalkan sebagai sebahagian daripada reformasi kepada Kanun Prosedur Jenayah melalui Akta Kanun Prosedur Jenayah (Pindaan) 2010. Walaupun pindaan tersebut diluluskan pada 2010, peruntukan utamanya mengenai kenyataan impak mangsa – Seksyen 183A – dikuatkuasakan pada 2011.
Perubahan ini mendapat sokongan meluas daripada profesion undang-undang, termasuk Majlis Peguam Malaysia, peguam hak asasi manusia seperti Ahli Parlimen Bangi terkini Syaredzan Johan dan mendiang Datuk V.K. Liew, bekas menteri undang-undang de facto, serta disokong oleh NGO seperti Women's Aid Organisation dan Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia.
Peranan dalam Proses Kehakiman
Berbeza dengan bukti yang digunakan untuk menentukan kesalahan, VIS tidak memutuskan sama tertuduh bersalah atau tidak. Kenyataan ini hanya dibentangkan selepas sabitan atau pengakuan bersalah, memberikan hakim gambaran yang lebih jelas tentang impak manusia jenayah tersebut ketika memutuskan hukuman yang sesuai.
Hakim tidak terikat untuk mengikut kehendak mangsa tetapi boleh mempertimbangkan kenyataan tersebut bersama faktor lain seperti keterukan kesalahan dan keadaan peribadi pesalah.
Contoh Kes-Kes Penting di Malaysia
Kes pertama yang menyebut penggunaan kenyataan impak mangsa berlaku dalam PP lwn Satu Dua Jantan Matahir [2012] MLJU 664, bahkan sebelum Seksyen 183A dikuatkuasakan. Dalam kes yang melibatkan tuduhan mengganggu kesopanan itu, Mahkamah Rayuan meningkatkan hukuman berdasarkan penderitaan mental dan fizikal teruk yang dialami mangsa, yang merupakan kakak ipar tertuduh.
Kes pertama yang secara eksplisit menggunakan Seksyen 183A Kanun Prosedur Jenayah adalah PP lwn Shahrul Azuwan bin Adanan & Anor [2013] 8 MLJ 70. Tertuduh, yang mengendalikan kucing, pada mulanya didenda RM200 setiap pertuduhan selepas mengaku bersalah terhadap 30 pertuduhan di bawah Akta Haiwan 1953. Dalam rayuan, Mahkamah Tinggi mengambil kira penderitaan pemilik kucing dan impak terhadap mangsa, mengenakan tambahan tiga bulan penjara secara serentak untuk setiap kesalahan.
Dalam Ahmad Rashidi bin Zainol & Anor lwn PP [2014] 9 MLJ 562, yang melibatkan rompakan berkumpulan, Mahkamah Tinggi meningkatkan hukuman mahkamah rendah selepas mempertimbangkan kenyataan impak mangsa yang menggambarkan kerugian kewangan dan trauma. Hukuman setiap tertuduh dinaikkan kepada 12 tahun penjara dan 10 sebatan rotan.
Dalam PP lwn Khairul Nordin [2015] 1 LNS 1241, mahkamah sekali lagi mengambil kira kenyataan impak keluarga dalam menjatuhkan hukuman terhadap lelaki yang telah membunuh si mati dengan pisau. Selepas mempertimbangkan impak yang dinyatakan oleh keluarga mangsa, Mahkamah Tinggi menjatuhkan hukuman 14 tahun penjara kepada tertuduh.
Kes-Kes Terkini yang Menyentuh Hati
Pada 2025, Fatimah Latiff menyampaikan VISnya di atas pentas di Mahkamah Tinggi Ayer Keroh ketika dia menceritakan kehilangan mengerikan anak perempuannya dan cucunya. Dalam kes tersebut, Shahrul Nizam Zuraimy, 36 tahun, dituduh membunuh isterinya, Norfazera Bidin, 27 tahun, dan anak tirinya, Muhammad Iman Ashraf Abdullah, 11 tahun. Fatimah berkata dia terlibat dalam membasuh mayat Norfazera sebagai sebahagian daripada upacara pengebumian dan hancur hati melihat sisa-sisa tubuh anak perempuannya yang dikerat.
Mahkamah Tinggi menjatuhkan hukuman 36 tahun penjara dan 12 sebatan rotan untuk setiap pertuduhan kepada tertuduh, untuk berjalan berturut-turut dari penangkapannya pada 11 Oktober 2019.
Awal tahun ini, Hakim Datuk Alexander Siew How Wai menjatuhkan hukuman mati kepada Chung King Fung @ Haider Daniel Chung Abdullah di Kota Kinabalu selepas pengakuan bersalahnya membunuh Nurul Ain Silien, 21 tahun. Ibu Nurul membaca VISnya di mahkamah menyatakan bahawa dia telah mempercayai tertuduh dan malah memperlakukannya seperti anak sendiri, tidak pernah membayangkan dia akan membunuh anak perempuannya dengan begitu kejam.
"Anak perempuan saya begitu kecil. Mengapa dia membunuhnya seolah-olah dia haiwan liar?" dia bertanya, dan menggesa mahkamah mengenakan hukuman maksimum.
Kesimpulan: Peralihan Paradigma dalam Keadilan
Walaupun VIS tidak dapat membatalkan sabitan atau menentukan kesalahan, mereka memberikan mahkamah pandangan tentang akibat manusia sesuatu jenayah. Kenyataan-kenyataan ini semakin membentuk keputusan penghukuman, mencerminkan peralihan daripada merawat kesalahan semata-mata sebagai abstraksi undang-undang kepada mengiktiraf bahaya sebenar yang dialami oleh mangsa dan keluarga mereka.
Mekanisme ini terus berkembang sebagai alat penting dalam sistem keadilan Malaysia, memastikan bahawa suara mangsa didengari dan pengalaman mereka dipertimbangkan secara bermakna dalam proses penghukuman.
