Kerugian RM4.8 bilion disorok dengan 'akauntansi kreatif'
Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) mendapati Tabung Haji (TH) menyembunyikan keadaan kewangan sebenarnya selama bertahun-tahun, dengan melaporkan keuntungan RM3.4 bilion untuk 2017 sedangkan kerugian bersih sepatutnya RM1.4 bilion – perbezaan hampir RM4.8 bilion. Menurut laporan RCI yang diserahkan kepada Yang di-Pertuan Agong pada 30 Ogos 2022 dan dinyahklasifikasikan hari ini, percanggahan ini berpunca daripada perubahan dasar rosot nilai, kerugian tidak direkod daripada pelaburan bermasalah, dan penggunaan 'akauntansi kreatif' untuk mewajarkan pengagihan keuntungan tahunan (hibah) kepada pendeposit.
Pengaruh politik dalam pelantikan lembaga pengarah
Suruhanjaya enam anggota yang dipengerusikan oleh bekas Ketua Hakim Negara Raus Sharif mengesan punca masalah kewangan TH kepada campur tangan politik dalam pelantikan lembaga pengarah, pembayaran hibah yang tidak mampan, dan Jabatan Audit Negara yang melembutkan penemuannya kerana bimbang keyakinan pendeposit. RCI mendapati beberapa pengerusi dan anggota lembaga TH yang dilantik antara 2014 dan 2018 adalah ahli politik aktif, dan keputusan mengenai kadar hibah, yuran haji, dan bantuan kewangan dalam tempoh itu dipengaruhi oleh pertimbangan politik.
Hibah tinggi melebihi kemampuan kewangan
RCI menyatakan keputusan TH mengekalkan pembayaran hibah tinggi antara 2014 dan 2017 melebihi kemampuan kewangan dan menghabiskan rizab. Pulangan menarik mendorong pendeposit menyimpan jumlah besar, mewujudkan tekanan untuk terus memberikan hibah tinggi. Ini mendedahkan TH kepada risiko pengeluaran besar jika kadar hibah dikurangkan, seperti yang berlaku pada 2019 apabila deposit jatuh daripada kira-kira RM73 bilion kepada RM69 bilion selepas pengumuman kadar hibah 1.25%. Untuk mengekalkan hibah tinggi, TH mengambil risiko pelaburan lebih besar, dengan portfolio semakin terdedah kepada pasaran ekuiti dan turun naik.
'Akauntansi kreatif' melalui kaedah RAV
RCI mendapati TH menggunakan 'akauntansi kreatif' dengan menggunakan Nilai Aset Boleh Direalisasi (RAV) berbanding nilai aset dalam penyata kewangan diaudit untuk menentukan keupayaan mengisytiharkan hibah. Ini menghasilkan penilaian aset lebih tinggi dan membenarkan pengagihan lebih besar daripada kedudukan kewangan sebenar. Suruhanjaya juga mengkritik Jabatan Audit Negara kerana gagal mengambil pendirian lebih tegas dalam mengaudit penyata kewangan TH antara 2014 dan 2017. Walaupun mengeluarkan pendapat audit bersih untuk 2017 dengan 'Emphasis of Matter', jabatan itu kemudian mengakui dalam respons bertulis kepada perdana menteri bahawa ia mengelak mengeluarkan pendapat bersyarat sebahagiannya kerana bimbang kesan terhadap sentimen pendeposit. RCI berkata ini menjejaskan kebebasan jabatan dan sepatutnya pendapat bersyarat dikeluarkan.
Pelaburan berisiko dan beban subsidi haji
Faktor lain adalah visi TH yang diperluas menjadi 'tonggak ekonomi ummah' yang membawa institusi itu melampaui tujuan asalnya. RCI mendapati TH melabur besar dalam bidang hartanah dan perladangan tanpa kepakaran mencukupi, mengakibatkan kerugian besar terutama di anak syarikat. Ia juga menonjolkan beban Bantuan Kewangan Haji (HAFIS) yang semakin meningkat, yang mensubsidi kos menunaikan haji. Kos menunaikan haji meningkat daripada RM15,553 pada 2013 kepada RM25,540 pada 2022, manakala beban subsidi TH meningkat daripada RM106 juta pada 2014 kepada RM300 juta pada 2019. Walaupun TH menaikkan bayaran haji pada 2022 melalui sistem dua peringkat untuk B40 dan bukan B40, suruhanjaya memberi amaran kos HAFIS boleh mencecah hampir RM400 juta setahun dan berpotensi RM742.47 juta menjelang 2030.
Pembaharuan menyeluruh diperlukan
Laporan RCI berkata struktur sedia ada TH perlu dikekalkan, tetapi pembaharuan besar dalam pengurusan dan operasi diperlukan untuk memulihkan keyakinan awam. Ia mengesyorkan pindaan Akta Tabung Haji 1995 untuk menetapkan kriteria jelas pelantikan lembaga dan menghalang ahli politik aktif daripada berkhidmat. Ia juga mencadangkan memisahkan pengawasan menteri, dengan menteri hal ehwal agama bertanggungjawab ke atas operasi haji manakala menteri kewangan mengawasi dana dan pelaburan. Syor lain termasuk mengeluarkan peranan kawal selia Bank Negara Malaysia ke atas TH, atau mengehadkannya kepada hal rizab dan kecairan, menggantikan Jabatan Audit Negara dengan firma audit swasta untuk penyata kewangan TH, serta memastikan pembayaran hibah berdasarkan penyata kewangan diaudit semata-mata. RCI juga menyeru audit forensik terhadap 14 pelaburan bermasalah, termasuk TH Indo Plantations, Trurich Resources, dan FGV Bhd, sambil mencadangkan kenaikan deposit pendaftaran haji minimum daripada RM1,300 kepada RM12,980 untuk mengurangkan tempoh menunggu daripada 130 tahun kepada 33 tahun.
