Pada 11 Mei 2026, satu artikel berkongsi fakta daripada penghakiman Lord President Suffian dalam kes Dato Menteri Othman Bin Baginda & Anor v Dato Ombi Syed Alwi Bin Syed Idrus [1981]. Pada 20 November 1979, apabila Undang ke-14 luak Jelebu meninggal dunia, penggantinya perlu dipilih mengikut peruntukan Fasal (1) Perkara 14 (XIV) Perlembagaan Negeri, iaitu seseorang yang dipilih secara sah mengikut adat luaknya.
Proses Pelantikan Undang Jelebu
Sehingga pelantikan baru dibuat, mengikut adat dan perlembagaan luak, Dato Menteri Othman bin Baginda (Defendan Pertama) menjadi Pemangku Undang. Adat luak mewajibkannya mengarahkan Dato Ombi Syed Alwi bin Syed Idrus (Plaintiff), salah seorang Dato Lembaga luak, untuk menyiasat dan mencalonkan calon-calon yang sesuai untuk dipilih sebagai pengganti.
Pada 4 Disember, Dato Menteri menerima pencalonan daripada Kecik bin Kiman, Dato Raja Diraja atau Buapak dari Waris Sarin, yang mencalonkan Musa bin Wahab, P.J.K. (Defendan Kedua) sebagai calon. Selepas menerima pencalonan itu, Defendan Pertama mengarahkan Plaintiff menyiasat latar belakang dan kelayakan Musa serta memasukkan namanya dalam senarai calon.
Pada 14 Disember, Defendan Pertama menerima surat daripada Plaintiff yang menyenaraikan tiga calon: Syed Zin bin Syed Hussein, Syed Sulong bin Syed Chik, dan Nordin bin Ahmad. Nama Defendan Kedua tidak ada dalam senarai.
Pertikaian Mengenai Calon
Defendan Pertama mendakwa bahawa adalah tugasnya di bawah undang-undang, adat dan perlembagaan luak untuk memastikan pencalonan Defendan Kedua diberi pertimbangan sewajarnya, dan Plaintiff gagal menjalankan tugasnya sebagai Dato Ombi dengan tidak mempertimbangkan kelayakan Defendan Kedua sebagai calon mengikut peraturan pesaka.
Plaintiff mengadakan mesyuarat khas Ketua-ketua Suku luak pada 24 Disember untuk membincangkan perkara itu. Pada 31 Disember, satu lagi mesyuarat khas diadakan yang dihadiri lapan Ketua Suku. Defendan Pertama mendakwa bahawa tiada seorang pun calon yang diterima oleh lapan Ketua Suku itu, lalu menjadi tugasnya di bawah adat, perlembagaan luak untuk memilih Undang baru.
Defendan Pertama menyiasat sendiri latar belakang dan kelayakan ketiga-tiga calon yang dikemukakan oleh Plaintiff serta Defendan Kedua. Beliau membuat kesimpulan bahawa (i) tiada seorang pun daripada tiga calon itu layak; (ii) hanya Defendan Kedua seorang yang layak dan sesuai dilantik sebagai Undang baru; (iii) tiada sebab mengapa Defendan Kedua tidak boleh dilantik; dan (iv) Plaintiff gagal menjalankan tugasnya sebagai Dato Ombi dengan tidak mengambil kira kelayakan Defendan Kedua.
Pada 4 Februari 1980, Defendan Pertama mengisytiharkan pelantikan Defendan Kedua sebagai Undang baru luak Jelebu mengikut adat dan perlembagaan luak.
Tindakan Mahkamah
Tujuh belas hari kemudian, Plaintiff memfailkan saman di Mahkamah Tinggi Seremban terhadap kedua-dua Defendan, mendakwa Defendan Kedua bukan calon Undang, tidak layak di bawah adat, dan pelantikannya tidak diluluskan oleh Plaintiff dan enam Ketua Suku lain. Plaintiff meminta Mahkamah Tinggi mengisytiharkan pelantikan itu tidak sah kerana bertentangan dengan adat dan perlembagaan luak Jelebu.
Dalam pembelaan, kedua-dua Defendan menegaskan pelantikan itu sah mengikut adat dan perlembagaan luak. Kedua, mereka berhujah mahkamah tidak mempunyai bidang kuasa. Ketiga, Defendan Kedua mendakwa sebagai Undang yang dipilih secara sah, beliau kebal daripada dituntut secara peribadi.
Pada 24 Mac, kedua-dua Defendan memohon perintah supaya tuntutan Plaintiff ditolak kerana mahkamah tidak mempunyai bidang kuasa memandangkan pertikaian melibatkan adat Melayu. Hakim Mahkamah Persekutuan Abdul Hamid menolak permohonan itu, memutuskan mahkamah mempunyai bidang kuasa dan Defendan Kedua tidak menikmati imuniti.
Rayuan ke Mahkamah Persekutuan
Kedua-dua Defendan merayu ke Mahkamah Persekutuan. Mahkamah tertinggi memutuskan dengan majoriti (Lord President Suffian menentang) seperti berikut:
- Dewan Keadilan dan Undang (DKU) diberi kuasa di bawah Perlembagaan Negeri untuk menasihati perkara berkaitan adat Melayu, dan oleh kerana DKU telah merestui pelantikan Defendan Kedua, mahkamah tidak boleh merampas fungsi Dewan.
- Mahkamah harus menolak bidang kuasa atas dasar forum non conveniens dan wujud badan lain yang lebih sesuai.
- DKU telah bersidang dan memberi keputusan, maka perkara itu harus tamat di situ.
Kes Berkaitan
Lapan belas tahun kemudian, dalam kes Dato' Laxamana Dato' Mokhtar Bin Dato' Kelana Maamor & Ors v Lembaga Adat Istiadat Luak Sg Ujong [1998], Hakim Suriyadi merujuk kepada kes Dato Menteri Othman dan menasihatkan Plaintiff bahawa mahkamah sivil bukan badan yang sesuai untuk menyelesaikan perkara pewarisan adat, dan Mahkamah Tinggi adalah forum non conveniens.
Kesimpulannya, apabila DKU telah merestui pelantikan seorang Undang, mahkamah tidak boleh merampas fungsi DKU. DKU adalah forum yang lebih sesuai dan badan yang tepat untuk menentukan pelantikan Undang.
