Langkah kerajaan negeri Johor dan Melaka untuk meminda perlembagaan negeri bagi membenarkan ADUN lantikan telah mencetuskan perdebatan tentang masa depan demokrasi di Malaysia.
Menurut penulis A. Kathirasen, perubahan ini bukan sahaja mengurangkan kuasa pengundi malah membuka pintu kepada sistem naungan politik. Beliau menegaskan bahawa rakyat Malaysia sering lantang memperjuangkan isu haiwan atau agama, tetapi kurang peka terhadap isu struktur yang lebih mendalam seperti ini.
Pada 7 Mei lalu, Johor menambah lima kerusi ADUN menjadikan jumlah keseluruhan 61. Sementara itu, Melaka pada 14 Julai membenarkan sehingga tujuh ADUN lantikan duduk di Dewan Undangan Negeri (DUN), yang kini mempunyai 28 kerusi.
Hujah kerajaan negeri: Bawa kepakaran dan suara minoriti
Ketua Menteri Melaka, Ab Rauf Yusoh, berkata pindaan itu membolehkan pelantikan individu yang mempunyai kepakaran dalam bidang undang-undang, ekonomi, pendidikan dan teknologi untuk menyumbang secara langsung kepada penggubalan dasar dan perbahasan legislatif. “Pelantikan ini boleh meningkatkan penyertaan wanita, belia, Orang Asli, komuniti minoriti, profesional dan wakil industri yang mungkin tidak berjaya melalui proses pilihan raya tetapi boleh menyumbang secara bermakna kepada pembangunan negeri,” katanya.
Pendapat sama turut disuarakan Menteri Besar Johor, Onn Hafiz Ghazi, yang berhujah bahawa pilihan raya tidak semestinya menghasilkan pakar dalam ekonomi, teknologi atau undang-undang perlembagaan. Oleh itu, kerajaan perlu melantik mereka untuk kebaikan negeri.
Kritikan: Langkah ini merampas kuasa rakyat
Pihak lawan berpendapat jika kerajaan benar-benar memerlukan kepakaran teknikal, ia boleh menggaji perunding atau membentuk panel penasihat. Tidak perlu memberi kerusi dan undi kepada ‘pakar’ yang tidak dipilih dalam dewan yang mulia. “Walaupun kita bersetuju bahawa langkah membawa kepakaran teknikal dan perwakilan minoriti ke DUN adalah baik, ia tetap melemahkan akauntabiliti demokrasi jika tiada jaminan perlembagaan yang ketat,” kata penulis.
Pemimpin pembangkang Melaka, Dr Mohd Yadzil Yaakub, yang menyokong rang undang-undang itu, berkata individu berpengalaman boleh memainkan peranan dalam proses perundangan, memetik pelantikan Ahli Dewan Negara. Namun, penulis menegaskan perbezaan ketara: Parlimen Persekutuan mempunyai sistem dwidewan (Dewan Rakyat dipilih, Dewan Negara dilantik), manakala DUN adalah satu dewan sahaja. “Memperkenalkan ADUN lantikan ke dalam dewan tunggal dan memberi mereka hak mengundi penuh memusnahkan kesamaan legislatif kerana seorang lantikan yang tidak pernah berdepan pengundi mendapat undi yang sama seperti ADUN yang dipilih oleh 52,151 rakyat (Kesidang, Melaka, N.19) atau 132,579 pengundi (Kota Iskandar, Johor, N.49),” jelasnya.
Risiko penyalahgunaan untuk kepentingan politik
ADUN lantikan boleh mengundi rang undang-undang perbekalan dan undi keyakinan. Dalam DUN yang tergantung atau majoriti tipis, kerajaan boleh menggunakan lantikan untuk menambah bilangan dan kekal berkuasa. Ab Rauf memberi jaminan bahawa rang undang-undang Melaka tidak bertujuan mewujudkan pintu belakang untuk meraih kuasa politik. Namun, penulis menegaskan sejarah mengajar bahawa peruntukan sebegini hampir pasti merosot menjadi sistem naungan politik. “Tidak ada jaminan ia tidak akan disalahgunakan esok, jika tidak hari ini,” katanya.
Penulis juga bimbang kerusi ini akan menjadi skim pencen untuk partisan yang kalah, kroninya yang ditolak pengundi di peti undi. “Apa yang bermula dengan nada mulia boleh mengalihkan kuasa daripada pengundi kepada eksekutif secara senyap,” tambahnya.
Kesan jangka panjang terhadap demokrasi
Pengenalan ADUN lantikan secara senyap melemahkan prinsip yang menjadikan kerajaan perwakilan sah: akauntabiliti langsung yang dipilih kepada rakyat. “Apabila penggubal undang-undang merasakan kuasa mereka boleh dicairkan oleh lantikan yang tidak pernah berdepan pengundi, mereka mungkin hilang insentif untuk berkhidmat dengan jujur. Atau, jika mereka sebahagian daripada kerajaan, mereka mungkin rasa selamat asalkan mengikut arahan pimpinan kerana ADUN lantikan akan turut sama dalam undi keyakinan. Ini bermakna mereka akan bekerja untuk pemimpin atau parti, bukan pengundi,” jelas penulis.
Kualiti ADUN yang dipilih mungkin tidak merosot, tetapi kualiti demokrasi akan merosot. Suara pembangkang mungkin dipinggirkan, dan kepercayaan rakyat terhadap institusi boleh terhakis. “Lama-kelamaan, ini boleh menyebabkan lebih banyak sikap apatis dan penurunan peratusan keluar mengundi,” kata penulis.
Penulis mengakhiri dengan menyatakan bahawa langkah ini adalah pencerobohan—atau rompakan—terhadap idea asas demokrasi bahawa kuasa terletak pada rakyat. “Tetapi tiada kemarahan kerana ini bukan tentang kucing atau anjing atau agama,” selorohnya.
