Keputusan pilihan raya negeri baru-baru ini telah memberikan mandat yang jelas kepada kepimpinan Negeri Sembilan, sekaligus menegaskan bahawa kepentingan negeri mesti diutamakan dalam setiap tindakan. Melalui hak perlembagaan di peti undi, pengundi telah membuat keputusan muktamad yang wajib dihormati oleh semua pihak, termasuk ahli politik, tokoh adat, dan seluruh rakyat. Proses demokrasi ini mengesahkan bahawa kepimpinan baharu mempunyai sokongan sah untuk mentadbir negeri.
Pematuhan Perlembagaan dan Protokol Diraja
Selepas keputusan pilihan raya diumumkan, gabungan yang menang telah mempamerkan kebijaksanaan dengan mengadakan sesi rundingan sewajarnya bersama Yang Dipertuan Besar Negeri Sembilan. Tindakan ini selaras dengan Perlembagaan Negeri 1959 serta Perlembagaan Persekutuan, khususnya Perkara 71 dan Jadual Kelapan yang menggariskan kerangka pelantikan ketua kerajaan negeri. Pematuhan penuh hormat terhadap protokol perlembagaan ini telah melancarkan proses pelantikan dan angkat sumpah menteri besar, menjamin kelangsungan pentadbiran dan kestabilan politik.
Penghargaan juga wajar diberikan kepada kerajaan negeri terdahulu serta kerajaan persekutuan di bawah pimpinan perdana menteri atas komitmen mereka sepanjang krisis. Pendirian berprinsip mereka yang berdiri kukuh di belakang Yang Dipertuan Besar, mempertahankan integriti institusi, dan enggan tunduk kepada tekanan yang melanggar perlembagaan telah berjaya mengembalikan mandat kepada rakyat secara demokratik. Sinergi antara pentadbiran persekutuan, eksekutif negeri, dan institusi diraja telah memelihara tatakelola perlembagaan demi kemaslahatan terbaik Negeri Sembilan.
Pengiktirafan Adat dan Undang-Undang
Dalam kerangka adat, Dewan Keadilan dan Undang (DKU) telah mengiktiraf secara rasmi pelantikan Undang Sungei Ujong dan Undang Rembau yang baharu. Selain itu, DKU telah memformalkan pemecatan mantan Undang Jelebu mengikut kehendak sah dan muafakat Luak. Langkah-langkah ini mencerminkan perjalanan Adat Perpatih yang teratur dalam kerangka undang-undang moden, selaras dengan keputusan mahkamah sivil.
Perintah injunksi Mahkamah Tinggi yang melarang persidangan tidak sah serta pengiktirafan kehakiman terhadap Perkara 16(3) Perlembagaan Negeri menegaskan bahawa perkara berkaitan adat mesti diselesaikan melalui badan-badan perlembagaan yang sah, bukan menerusi gerakan luar undang-undang. Dakwaan mengenai ketidakcukupan kuorum dalam persidangan tertinggi adat adalah tidak berasas kerana kuorum ditentukan oleh pengisian jawatan adat yang sah melalui muafakat Luak dan pengiktirafan DKU, bukan kehadiran fizikal individu yang ingkar. Kekosongan jawatan tidak boleh merencatkan perjalanan adat.
Amaran Kepada Pihak Yang Mencampuri Adat
Prosididing penghinaan mahkamah yang sedang berjalan menjadi peringatan tegas bahawa tindakan mengingkari perintah kehakiman membawa implikasi undang-undang serius. Pihak yang mengkhianati amanah jawatan atau cuba menggunakan jalan pintas di luar perlembagaan mesti bertanggungjawab. Mesej kepada ahli politik yang cuba mencampuri hal ehwal adat dan istana adalah jelas: jangan sesekali campuri urusan dalaman Luak. Mereka tidak mempunyai locus standi, kuasa, atau hak untuk berbuat demikian.
Tindakan Undang Johol yang membelakangkan semangat muafakat dan mengingkari protokol rasmi merupakan penderhakaan terhadap amanah jawatan adat. Di bawah Adat Perpatih, seorang Undang sepatutnya menjadi tiang integriti, bukan punca perpecahan. Apabila telah terpesong daripada prinsip ini, beliau tidak lagi layak memainkan peranan dalam babak baharu Negeri Sembilan.
Keutamaan: Kemajuan Ekonomi dan Kestabilan
Rakyat Negeri Sembilan kini menaruh harapan tinggi agar negeri ini menutup babak pertikaian selama-lamanya. Tumpuan harus diberikan kepada pembangunan sosio-ekonomi, kemajuan ekonomi, dan kesejahteraan rakyat. Malangnya, percaturan politik yang berkepentingan diri mengancam untuk memarakkan semula ketegangan. Ahli politik yang didorong rasa tidak puas hati peribadi atau kehilangan relevansi terus cuba mencampuri hal ehwal negeri, berisiko menjejaskan prosiding mahkamah dan keharmonian negeri.
Bagi perkara adat yang belum selesai, khususnya pelantikan Undang Jelebu yang baharu dan penyelesaian kepimpinan dalam kalangan Biduanda di Johol, para pembesar adat, Ibu Soko, dan ahli waris mesti melihat gambaran lebih besar. Kemakmuran, kestabilan, dan martabat Negeri Sembilan mesti diutamakan mengatasi kepentingan peribadi. Adat menetapkan bahawa kepimpinan sejati adalah untuk berkhidmat kepada masyarakat, bukan diri sendiri.
Kesimpulan: Pilih Kemajuan, Bukan Konflik
Negeri Sembilan memerlukan kemajuan, kepesatan ekonomi, dan kemasukan pelaburan baharu. Kita mesti berbicara mengenai pelaburan, pembangunan, dan masa depan yang makmur, bukannya melayan rasa tidak puas hati peribadi. Menggesa menteri besar untuk membuka semula pertikaian adat yang telah selesai hanya membawa negeri ke belakang. Para pelabur mahukan kestabilan, tatakelola jelas, dan tumpuan tanpa gangguan terhadap pembangunan. Persoalannya: adakah kita mahu melangkah ke hadapan menuju kemakmuran ekonomi, atau mula memandang ke belakang? Pilihan ini sepatutnya jelas bagi sesiapa yang benar-benar mengutamakan kepentingan Negeri Sembilan.
