Musim teater politik telah bermula. Menjelang pilihan raya, ramai ahli politik Malaysia beralih daripada 'mod mentadbir' kepada 'mod teater'. Namun, jangan terpedaya.
Salah satu perkara yang sering disebut tentang politik ialah ia rumit. Politik Malaysia sememangnya rumit. Tetapi bertentangan dengan kepercayaan umum, ia tidaklah sukar untuk dibaca. Ahli politik Malaysia umumnya tidak sehebat yang disangka. Kenyataan, tingkah laku, pakatan dan pengkhianatan mereka sering mendedahkan lebih daripada yang mereka niatkan. Jika pengundi memberi perhatian kepada apa yang dilakukan oleh ahli politik, bukannya apa yang mereka katakan, gambaran menjadi lebih jelas.
Pilihan Raya Negeri Johor
Sejak beberapa bulan lalu, kita menyaksikan siri manuver politik yang mendominasi tajuk utama. Rafizi Ramli dan Nik Nazmi Nik Ahmad meninggalkan PKR dan kemudian melancarkan Bersama. Di Johor, Menteri Besar Onn Hafiz Ghazi membuat siri pengumuman politik sebelum membubarkan dewan negeri. Tidak lama kemudian, beliau mengeluarkan kenyataan tegas mencadangkan Barisan Nasional bertanding sendirian dan tidak bekerjasama dengan parti komponen Pakatan Harapan, terutamanya DAP, walaupun kedua-dua parti berada dalam kerajaan persekutuan yang sama di Putrajaya.
Sementara itu, di Negeri Sembilan, Umno menarik sokongan daripada pentadbiran pimpinan PH dan cuba membentuk kerajaan baharu dengan Perikatan Nasional. Dalam istilah politik, ini bukan lagi teater; ia lebih menyerupai tikam belakang. Namun, langkah itu gagal. Menteri Besar akhirnya membubarkan dewan dan menuduh Umno melakukan pengkhianatan politik.
Kepada pengundi biasa, perkembangan ini kelihatan mengelirukan. Kepada ahli politik, ia hanyalah satu lagi hari dalam politik. Ini kerana musim pilihan raya semakin hampir. Apabila pilihan raya menjelang, ramai ahli politik beralih daripada mod mentadbir kepada mod teater.
Hype Media
Media sememangnya memberi tumpuan kepada pengumuman dramatik, ucapan penuh emosi, pertengkaran politik dan konfrontasi awam. Kisah-kisah ini menjana perhatian, menarik klik dan menguasai kitaran berita. Media sosial dipenuhi dengan aksi teater seperti ini. Tetapi semasa orang ramai terganggu dengan drama, pengiraan politik sebenar sering berlaku di belakang tabir. Di situlah realpolitik bermula.
Berita besar terbaru ialah Hamzah Zainudin. Selepas pemergiannya daripada Bersatu, beliau menghabiskan berbulan-bulan mempromosikan apa yang dipanggil 'agenda set semula'. Ramai pemerhati tertanya-tanya sama ada ia sekadar taktik tekanan, kedudukan rundingan atau projek politik yang tulen. Pada Sabtu 13 haribulan, jawapannya menjadi lebih jelas. Dengan sokongan padu PAS, agenda itu berkembang menjadi penubuhan Parti Wawasan Negara. Ucapan Hamzah tenang tetapi tajam. Wawasan mahu menjadi sebahagian daripada PN, yang akan menyukarkan parti lamanya, Bersatu, untuk kekal. Saya fikir mereka akan menyingkirkan parti Muhyiddin dari kokpit tidak lama lagi.
Zaid Ibrahim
Pada hujung minggu yang sama, PAS terlibat dalam perkembangan politik lain di Negeri Sembilan, menyambut ahli baharu termasuk Zaid Ibrahim, seorang ahli politik 'maverick' yang lama dikaitkan dengan pandangan liberal dan kiri tengah. Mendengar ucapan tiga pemimpin kanan PAS yang menyambutnya, seseorang tidak boleh tidak perasan bahawa mereka memandang tinggi Zaid. Hakikat bahawa beliau adalah antara segelintir yang mengalahkan PAS untuk kerusi parlimen Kota Bharu, berbuat demikian dalam pilihan raya umum 2004 walaupun parti itu mengawal negeri, bukanlah pencapaian kecil, kata Takiyuddin Hassan, setiausaha agung PAS sekarang. Zaid membalas dengan mengatakan bahawa beliau mempunyai peranan untuk membantu memperbaiki imej PAS. Saya melihatnya sebagai kenyataan tulen yang patut dipuji. Bagi seorang veteran berusia 75 tahun untuk memikul peranan itu, dan bagi PAS untuk menerima cita-cita itu, sangat dipuji.
Pada permukaan, perkembangan ini kelihatan tidak konsisten. Mengapa PAS yang konservatif memeluk tokoh dengan latar belakang politik yang sangat berbeza? Jawapannya mudah: pilihan raya dimenangi melalui aritmetik sebelum ia dimenangi melalui ideologi. Itulah realpolitik, dan saya fikir rakyat Malaysia harus menyelesaikan persamaan matematik mudah ini.
Apabila teater politik berakhir, realpolitik mengambil alih. Tetapi ahli politik tidak akan bercakap tentang realpolitik sekarang. Teater adalah apa yang mereka mahu pengundi lihat, dan mereka sedang menulis skrip drama ini. Realpolitik adalah apa yang sebenarnya diperlukan oleh ahli politik untuk mentadbir di Dewan Rakyat yang mempunyai 222 kerusi. Perbezaan ini menjadi lebih penting apabila pilihan raya semakin hampir.
Teater politik direka untuk mencipta emosi. Ia bergantung pada slogan. Semakin marah pengundi, semakin baik untuk ahli politik. Di Malaysia, ia juga bergantung pada politik identiti. Naratif Bumiputera lawan bukan Bumiputera menjadi diperkuat, manakala kaum dan agama semakin terjalin. Kempen menjadi tentang mewujudkan musuh dan memberitahu penyokong apa yang mereka mahu dengar. Malaysia telah melihat ini berulang kali.
'No Anwar, No DAP'
Ramai pengundi masih ingat slogan terkenal Umno sebelum pilihan raya umum 2022: 'No Anwar, No DAP.' Slogan itu menjana keseronokan di kalangan penyokong mereka sendiri. Ia mencipta tajuk utama dan menggerakkan pangkalan parti. Kemudian keputusan diumumkan, dan realiti mula dirasai. Selepas pilihan raya, Umno, yang hanya tinggal 26 kerusi, tidak mempunyai pilihan selain menyertai kerajaan yang dipimpin Anwar Ibrahim dan bekerjasama dengan DAP. Ahmad Zahid Hamidi masih menjadi timbalan perdana menteri. Jadi berhati-hati lain kali anda menghadiri acara teater politik.
Perdana menteri kita sekarang kelihatan sangat mahir dalam teater politik. Beliau hidup dan membangkitkan emosi penonton. Pelbagai slogan telah memenuhi tujuan politiknya semasa kempen pilihan raya. Selepas pilihan raya, bagaimanapun, pertimbangan politik praktikal lain mengambil alih. Itulah perbezaan antara teater dan realpolitik.
Amaran yang sama harus digunakan untuk kenyataan semasa daripada pelbagai ahli politik dan parti. Apabila pemimpin berkata mereka tidak akan bekerjasama dengan parti tertentu, pengundi harus bertanya sama ada mereka benar-benar bermaksud atau sekadar mahu tepukan daripada penyokong mereka sendiri sebelum hari mengundi. Apabila ahli politik tiba-tiba menjadi juara reformasi, pengundi harus bertanya di mana prinsip itu digunakan semasa penggal sebelumnya. Apabila parti menemui musuh baru setiap minggu, pengundi harus bertanya sama ada konflik itu tulen atau dirancang dengan teliti untuk kelebihan pilihan raya.
Semakin hampir Malaysia dengan hari pilihan raya, semakin banyak teater politik yang akan dihadapi pengundi. Akan ada ucapan dramatik dan pertengkaran awam yang nyata. Akan ada ugutan, pengisytiharan, peletakan jawatan, pembelotan dan janji besar. Sebahagian akan tulen; banyak yang tidak. Cabaran bagi pengundi adalah untuk tidak menjadi terikat secara emosi dengan persembahan. Sebaliknya, pengundi harus menilai ahli politik menggunakan standard yang lebih mudah. Apa yang mereka sebenarnya lakukan apabila mereka memegang kuasa? Adakah mereka memperbaiki tadbir urus? Adakah mereka mengukuhkan institusi kita? Adakah mereka memenuhi janji utama yang dibuat dalam manifesto kempen mereka? Adakah mereka menyelesaikan masalah sebenar, terutamanya pengangguran? Mengapa 350,000 rakyat Johor menyeberangi tambak ke Singapura setiap hari? Di manakah penyelesaian untuk perumahan mampu milik? Dan banyak lagi isu-isu asas.
Pengundi yang bijak akan belajar mengenali perbezaan itu. Setelah mereka berbuat demikian, mereka akan tahu dengan tepat parti dan calon mana yang layak disokong, mana yang layak disemak, dan mana yang layak ditolak.
