Mengakui perbezaan dalam masyarakat Melayu bermakna kita menerima realiti, bukan memaksa keseragaman yang dibuat-buat. Baru-baru ini, ketika membaca beberapa halaman daripada buku 'Malayland' karya penulis Malaysia Dina Zaman, saya terjumpa satu petikan yang cukup menarik. Mengimbas perbualannya dengan rakan-rakan bukan Melayu, Dina menulis: “I am asked by non-Malay friends why the Malays are like this and like that. I had a call once at 1am, and I told the person to befriend a Malay and then figure us out. You’re Malaysian and don’t have a Malay friend? What an idiot. And if we do have friends from all races, they typically fit in the same boxes we have created for ourselves: similar social and economic class, and traits like language elitism.”
Terjemahannya: “Saya sering ditanya rakan-rakan bukan Melayu mengapa orang Melayu begini dan begitu. Pernah sekali saya menerima panggilan pada 1 pagi, lalu saya memberitahu orang itu supaya berkawan dengan orang Melayu dan cuba memahami kami sendiri. Anda rakyat Malaysia tetapi tidak mempunyai seorang pun kawan Melayu? Bodoh betul. Dan kalaupun kita mempunyai kawan daripada pelbagai kaum, lazimnya mereka masih berada dalam kotak sama yang kita cipta untuk diri sendiri: kelas sosial dan ekonomi yang hampir serupa, serta kecenderungan seperti elitisme bahasa.”
Ada juga warga maya yang mengulas bahawa Dina sendiri orang Melayu, maka beliaulah 'kawan Melayu' kepada rakan-rakan bukan Melayunya. Namun, itu kedengaran seperti beban terlalu berat untuk dipikul seorang individu — untuk menjawab bagi pihak kepelbagaian pemikiran, pengalaman dan minat satu kelompok yang membentuk 58.3% daripada jumlah penduduk, menurut statistik 2025. Dalam pengalaman saya juga, sebagai satu-satunya orang Melayu dalam banyak keadaan, sama ada dalam lingkungan sosial mahupun profesional, saya sangat berharap rakan-rakan dan rakan sekerja bukan Melayu saya tidak melihat saya sebagai 'jurucakap' bagi seluruh masyarakat Melayu. Saya pernah berbual dengan Dina dan beliau memahami pengalaman ini.
Kepelbagaian Dari Dalam
Ibu bapa saya, kedua-duanya Melayu, membesar di dua pantai bertentangan di Semenanjung — seorang di Pulau Pinang, seorang lagi di Kelantan — dan pengalaman hidup mereka sangat berbeza. Seorang memulakan persekolahan 'di bawah pokok', manakala ibu saya bersekolah di sekolah mubaligh. Moyang perempuan sebelah ibu saya ahli Wanita Umno, manakala datuk sebelah bapa saya pula orang PAS sejati. Dalam keluarga saya sendiri pun, sepupu-sepupu yang membesar di negeri-negeri utara mempunyai zaman kanak-kanak yang jauh berbeza daripada pengalaman saya membesar di ibu kota. Pengalaman berbeza itu membentuk pandangan hidup yang berbeza.
Kepelbagaian ini tercermin dalam seluruh masyarakat Melayu, dari kampung luar bandar hingga ke hutan konkrit yang sibuk, di mana sahaja orang Melayu membina kehidupan. Kita mempunyai hubungan yang berbeza dengan identiti, agama, budaya, politik, malah dunia di luar lingkungan kita, termasuk hubungan dan interaksi dengan masyarakat bukan Melayu. Inilah yang boleh kita sebut sebagai 'kepelbagaian Melayu'. Mengakui perbezaan ini bermakna kita menerima realiti, bukan memaksa keseragaman yang dibuat-buat.
Perpaduan Politik Melayu
Penganalisis politik Syaza Shukri dari Universiti Islam Antarabangsa Malaysia menegaskan bahawa perpaduan politik Melayu sebenarnya sudah terpecah sebelum kemerdekaan Tanah Melayu lagi, dengan penubuhan PAS pada 1950-an selepas beberapa pemimpin Umno keluar daripada parti itu. Bertahun-tahun kemudian, Amanah pula ditubuhkan sebagai parti serpihan PAS, dengan harapan menawarkan kepada pengundi versi politik Islam yang lebih 'sederhana'. Adakah kepelbagaian besar inilah sebabnya 'perpaduan Melayu' tidak pernah dapat menjadi kenyataan? Atau mungkin ia tidak akan berlaku dalam bentuk yang selama ini kita bayangkan?
Usaha Dr M
Bekas perdana menteri Dr Mahathir Mohamad berulang kali memberi amaran bahawa masyarakat Melayu yang berpecah akan menjadi 'orang yang kalah', sekali gus meletakkan negara dalam risiko, dengan Tanah Melayu akhirnya menjadi tanah milik orang lain. Sepanjang kerjaya politiknya sebagai pemimpin Umno, Bersatu dan Pejuang, beliau berkali-kali cuba menyatukan orang Melayu. Salah satu usaha itu ialah penubuhan Gerakan Tanah Air pada Ogos 2022, sebuah gabungan parti politik Melayu, NGO, ahli akademik dan golongan profesional. Gabungan itu bertanding dalam pilihan raya umum pada tahun yang sama tetapi mengalami kekalahan teruk, apabila semua calonnya, termasuk Mahathir, hilang deposit. Pada Jun tahun lalu, beliau melancarkan satu lagi inisiatif perpaduan Melayu, walaupun hala tujunya masih tidak jelas selepas beberapa tokoh utama seperti Hamzah Zainudin dan Muhyiddin Yassin tidak lagi sehaluan. Dan orang Melayu masih kekal 'berpecah'.
Melihat Ke Hadapan
Sebagai seorang Melayu, saya tertanya-tanya: adakah 'perpaduan Melayu' benar-benar formula kemenangan? Dengan siapa sebenarnya saya perlu bersatu? Adakah kita benar-benar berkongsi nilai dan keutamaan yang sama? Siapakah kita, selain daripada perdebatan berulang-ulang mengenai hak dan keistimewaan kita? Saya tidak mahu berpura-pura mempunyai jawapan. Mujurlah, saya bukan ahli politik atau pemimpin kerajaan yang dipertanggungjawabkan mencari jawapan itu. Tetapi saya seorang pengundi, dan saya mahu melihat bentuk politik serta tadbir urus yang memperoleh kekuatan daripada perbezaan kita. Mungkin kita perlu kurang menumpukan perhatian kepada apa yang disebut sebagai 'ancaman luar' terhadap orang Melayu dan lebih memberi tumpuan kepada bagaimana kepelbagaian dari dalam masyarakat itu sendiri boleh memberi makna, bukan sahaja kepada komuniti Melayu, tetapi kepada masyarakat secara keseluruhan.
Saya belum menghabiskan membaca buku Dina, tetapi mungkin dia sebenarnya menyuruh rakan-rakan bukan Melayunya mengenali lebih ramai orang Melayu supaya mereka dapat melihat melangkaui stereotaip dan menghargai masyarakat ini dalam segala kerencamannya. Dan supaya mereka berhenti menelefonnya pada 1 pagi. Namun, jangan hanya berpegang pada kata-kata saya. Saya cuma seorang Melayu daripada lebih 20 juta orang Melayu lain.
