Kebuntuan REE Persekutuan-Negeri Uji Tadbir Urus Malaysia — Ahmad Ibrahim

Kebuntuan REE Persekutuan-Negeri Uji Tadbir Urus Malaysia — Ahmad Ibrahim

Unsur nadir bumi merupakan wira tanpa nama dalam ekonomi moden — membekalkan kuasa kepada segala-galanya daripada kenderaan elektrik dan turbin angin sehingga telefon pintar dan sistem pertahanan. Apabila dunia berebut untuk mempelbagaikan rantaian bekalan daripada dominasi China, Malaysia duduk di atas potensi lombong emas, namun masih terperangkap dalam kitaran perdebatan dan kelewatan.

Isu Teras Bukan Kekurangan Perancangan

Isu teras bukanlah kekurangan pelan atau pasukan petugas, tetapi kebuntuan tadbir urus yang melumpuhkan antara pihak berkuasa persekutuan dan negeri. Jika Malaysia tidak memecahkan kebuntuan ini dengan segera, ia berisiko kehilangan peluang generasi untuk menjadi pemain penting dalam ekonomi hijau global.

Konteks global membentangkan tingkap peluang. China kini mengawal lebih 60 peratus perlombongan unsur nadir bumi global dan hampir 90 peratus kapasiti penapisan. Sebagai tindak balas, AS, EU, Jepun dan Australia secara aktif mencari pembekal alternatif. Peralihan geopolitik ini telah mencipta pembukaan jarang untuk negara kaya sumber seperti Malaysia. Walau bagaimanapun, tingkap ini semakin sempit apabila negara lain, seperti Vietnam dan Australia, mempercepatkan projek mereka sendiri.

—

Kelebihan Malaysia dalam Deposit dan Ekosistem

Kelebihan Malaysia terletak bukan sahaja pada depositnya — terutamanya di negeri seperti Kedah, Perak dan Terengganu — tetapi juga dalam ekosistem perindustrian sedia ada, termasuk kemudahan pemprosesan unsur nadir bumi bertaraf dunia yang dikendalikan oleh Lynas di Pahang. Namun, tanpa strategi nasional yang koheren, aset ini kekal kurang dimanfaatkan.

Ramai tahu punca kebuntuan terletak pada kuasa Persekutuan lawan Negeri. Di Malaysia, hak mineral sebahagian besarnya terletak pada kerajaan negeri, manakala pihak berkuasa persekutuan mengawal pelesenan, peraturan alam sekitar dan perdagangan antarabangsa. Pembahagian ini telah membawa kepada pembuatan keputusan yang terpecah-pecah. Negeri takut kehilangan hasil dan kawalan, manakala kerajaan persekutuan bergelut untuk melaksanakan dasar perindustrian bersatu.

Hasilnya? Perbincangan tanpa henti, pasukan petugas berganda dan inersia birokrasi. Pengalaman Lynas, walaupun berjaya, juga menyerlahkan bagaimana kontroversi politik dan alam sekitar boleh meningkat tanpa penyelarasan persekutuan-negeri yang jelas.

Lima Titik Rancangan untuk Bergerak ke Tindakan

Untuk Malaysia "mengatur tindakan", ia mesti mengamalkan pendekatan pragmatik dan kolaboratif yang mengimbangi kepentingan negeri dengan matlamat strategik nasional.

1. Wujudkan Pihak Berkuasa Unsur Nadir Bumi Bersatu: Cipta pihak berkuasa bersama persekutuan-negeri yang berdedikasi dengan perwakilan daripada semua pihak berkepentingan — kerajaan negeri, pakar industri, kumpulan alam sekitar dan agensi persekutuan. Badan ini harus mempunyai mandat jelas: permudahkan kelulusan, tetapkan piawaian alam sekitar dan keselamatan serta koordinasi pembangunan infrastruktur. Ia mesti diberi kuasa untuk membuat keputusan mengikat, bukan hanya cadangan.
2. Ambil Model Perkongsian "Sumber ke Hasil": Ketelusan dalam perkongsian hasil adalah kunci untuk mendapatkan sokongan negeri. Kerajaan persekutuan harus mencadangkan model di mana negeri menerima bahagian signifikan daripada royalti dan cukai, dengan peratusan dilaburkan semula ke dalam komuniti tempatan dan perlindungan alam sekitar. Ini akan menyelaraskan insentif ekonomi dan mengurangkan rintangan.
3. Manfaatkan Kekuatan Sedia Ada: Malaysia harus membina kepakaran pemprosesan unsur nadir bumi sedia ada — terutamanya dalam pemisahan dan penapisan — daripada bermula dari kosong. Menggalakkan industri hiliran (contohnya, pembuatan magnet) berhampiran kilang pemprosesan boleh mencipta pekerjaan bernilai tinggi dan menarik pelaburan asing. Pelan Perdagangan Nasional dan Pelan Induk Perindustrian Baru harus mengintegrasikan unsur nadir bumi secara eksplisit ke dalam matlamat pembuatan teknologi tinggi.
4. Utamakan Perlombongan Mampan dan Bertanggungjawab: Kontroversi lampau mengenai sisa torium radioaktif telah menjadikan perlindungan alam sekitar sebagai keutamaan awam. Malaysia mesti menguatkuasakan piawaian alam sekitar, sosial dan tadbir urus (ESG) bertaraf dunia dan melabur dalam teknologi pengekstrakan lebih bersih. Ini bukan sahaja melindungi kesihatan awam tetapi juga meningkatkan jenama Malaysia sebagai pembekal bertanggungjawab — titik jualan utama dalam pasaran Barat.
5. Percepatkan Projek Perintis: Daripada menunggu konsensus sempurna, pilih satu atau dua projek perintis di negeri yang sanggup bekerjasama — menggunakannya sebagai kes ujian untuk penyelarasan persekutuan-negeri, penglibatan komuniti dan amalan mampan. Kisah kejayaan boleh membina keyakinan awam dan mencipta templat untuk penskalaan.

Ujian Kehendak Nasional

Kebuntuan unsur nadir bumi Malaysia pada akhirnya adalah ujian keupayaannya untuk menavigasi cabaran tadbir urus kompleks. Dunia bergerak pantas dan Malaysia tidak mampu kekal terperangkap dalam perdebatan tanpa henti. Dengan membentuk pakatan kerjasama persekutuan-negeri, menumpu pada industri bernilai tambah dan komitmen kepada kemampanan, Malaysia boleh mengubah potensi unsur nadir bumi menjadi enjin untuk kemajuan ekonomi dan relevan geopolitik. Pelan sudah dirangka — kini tiba masanya untuk melaksanakan. Jika tidak, peluang akan terlepas, dan bersamanya, peluang untuk menjamin masa depan lebih makmur dan bebas secara strategik.