Kerjasama pilihan raya antara Barisan Nasional (BN) dan Perikatan Nasional (PN) di Negeri Sembilan — dengan BN bertanding di 25 kerusi manakala PN di 11 kerusi — sering ditafsirkan sebagai kejayaan strategi dan simbol perdamaian musuh lama. Namun bagi Prof Phar Kim Beng, profesor Pengajian ASEAN dan pengarah Institut Pengajian ASEAN dan Antarabangsa, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, tafsiran sedemikian mengabaikan realiti yang lebih mendasar: ekonomi menentukan pilihan raya, bukan sekadar politik.
Menurut beliau, kebanyakan rakyat Malaysia tidak menilai ekonomi melalui angka KDNK suku tahunan, statistik eksport atau imbangan fiskal. Mereka menilai setiap kali melawat pasar raya, membayar yuran sekolah, menyelesaikan bil utiliti atau mengisi minyak kereta. Inflasi yang digambarkan oleh ahli ekonomi diterjemahkan kepada persoalan harian sama ada gaji mampu bertahan sehingga hujung bulan.
Kos sara hidup menjadi isu utama
Bagi kebanyakan isi rumah di Negeri Sembilan, seperti juga di tempat lain di Malaysia, kos sara hidup telah menjadi isu penentu. Harga perumahan masih dirasakan tinggi untuk keluarga muda. Kos penjagaan anak terus meningkat. Harga makanan kekal tinggi walaupun kerajaan cuba meredakan tekanan melalui subsidi bersasar. Perniagaan kecil berdepan kos operasi yang lebih tinggi, manakala pengguna semakin berhati-hati dengan perbelanjaan budi bicara.
Tekanan ekonomi ini menjejaskan setiap komuniti, namun tindak balas politik sering berbeza. Dalam kalangan pengundi Melayu-Muslim, ketidakpastian ekonomi telah mengukuhkan tarikan kepada penyatuan politik yang lebih erat. Ini tidak semestinya bermakna setiap pengundi tiba-tiba bersetuju dengan ideologi atau dasar tertentu. Sebaliknya, tempoh tekanan ekonomi sering mendorong pengundi menyokong susunan politik yang kelihatan lebih stabil, bersatu, dan lebih mampu mempertahankan kepentingan ekonomi mereka.
Kebimbangan ekonomi mendorong sokongan kepada pakatan politik
Sejarah menunjukkan bahawa apabila orang ramai menjadi cemas dari segi kewangan, mereka jarang memisahkan ekonomi daripada politik. Mereka mencari kerajaan yang menjanjikan kepastian di tengah ketidaktentuan. Sama ada janji itu benar-benar ditunaikan adalah persoalan yang berasingan.
BN dan PN jelas menyedari realiti politik ini. Keputusan mereka untuk mengelakkan pertandingan berbilang penjuru bukan sekadar soal kecekapan pilihan raya. Ia juga cubaan meyakinkan pengundi bahawa perpecahan politik tidak sepatutnya memburukkan lagi ketidakpastian ekonomi. Selepas kerjasama mereka di Johor, kedua-dua parti mempunyai insentif besar untuk menguji sama ada formula serupa boleh berjaya di Negeri Sembilan.
Inilah sebabnya pakatan itu menarik perhatian ramai. Ia bukan sekadar persetujuan mengenai kerusi. Ia adalah eksperimen untuk menentukan sama ada kerjasama politik boleh menukar ketidakpuasan ekonomi menjadi sokongan pilihan raya.
Cabaran selepas menang lebih sukar
Bagaimanapun, memenangi pilihan raya jauh lebih mudah daripada mentadbir selepasnya. Tiada gabungan politik, tanpa mengira ideologi, boleh menghapuskan tekanan ekonomi global melalui perundangan semata-mata. Malaysia kekal terintegrasi secara mendalam dengan ekonomi antarabangsa. Harga komoditi global, gangguan rantaian bekalan, pergerakan kadar pertukaran dan konflik geopolitik semuanya mempengaruhi inflasi domestik. Kemeruapan pasaran tenaga baru-baru ini, bersama ketidaktentuan dalam perdagangan global, mengingatkan rakyat Malaysia bahawa banyak kenaikan harga berpunca jauh di luar sempadan negara.
Akibatnya, sesiapa pun yang membentuk kerajaan negeri baharu di Negeri Sembilan — atau akhirnya Putrajaya — akan mewarisi cabaran struktur yang sama. Pengundi lebih memahami perkara ini daripada yang sering diandaikan oleh ahli politik. Mereka menghargai bahawa kerajaan tidak dapat mengawal setiap kejutan luaran. Apa yang mereka jangkakan ialah pengurusan yang cekap, tadbir urus telus, dan dasar yang mengurangkan beban keluarga biasa, bukannya memindahkan kos tambahan kepada mereka.
Kredibiliti politik menjadi penentu
Di sinilah kredibiliti politik menjadi penentu. Pakatan Harapan tidak boleh menganggap prestasi makroekonomi yang baik semata-mata akan memuaskan pengundi jika kewangan isi rumah terus tertekan. Begitu juga, BN dan PN tidak boleh menganggap kerjasama pilihan raya secara automatik diterjemahkan kepada keyakinan terhadap keupayaan mereka mentadbir dengan berkesan.
Perlumbaan ini bukan lagi sekadar soal personaliti atau lambang parti. Ia semakin tertumpu kepada kecekapan. Bolehkah gabungan yang menang menjana pekerjaan bergaji lebih tinggi? Bolehkah ia meningkatkan produktiviti dan bukannya sekadar memperbanyakkan subsidi? Bolehkah ia menarik pelaburan domestik dan asing berkualiti yang mewujudkan pekerjaan mampan? Bolehkah ia mengukuhkan pendidikan dan latihan teknikal supaya rakyat Malaysia yang lebih muda mampu bersaing dalam ekonomi yang semakin dipacu teknologi?
Soalan-soalan ini jauh lebih penting daripada retorik kempen. Golongan muda, terutamanya pengundi kali pertama, amat sedar bahawa masa depan mereka bergantung bukan sahaja pada kestabilan politik tetapi juga mobiliti ekonomi. Ramai graduan menangguhkan perkahwinan kerana perumahan masih tidak mampu dimiliki. Ada yang menangguhkan pembentukan keluarga kerana kos penjagaan anak terus meningkat. Usahawan kecil bergelut dengan kos pembiayaan manakala perniagaan sedia ada berdepan margin keuntungan yang semakin mengecil.
Negeri Sembilan sebagai indikator politik nasional
Kebimbangan harian ini membentuk tingkah laku mengundi lebih mendalam daripada yang diakui oleh ramai perancang kempen. Negeri Sembilan oleh itu mewakili lebih daripada sekadar pilihan raya negeri yang lain. Ia menjadi penunjuk penting bagaimana rakyat Malaysia mengimbangi identiti, kepimpinan dan prestasi ekonomi apabila membuat keputusan di peti undi.
Politik akan sentiasa penting dalam demokrasi. Gabungan akan terus berubah. Pakatan akan terbentuk dan terlerai. Pemimpin akan bangkit dan jatuh. Tetapi sepanjang sejarah demokrasi, pengundi telah menunjukkan satu prinsip yang berkekalan. Apabila keyakinan ekonomi melemah, politik berubah. Sebaliknya, apabila kerajaan berjaya meningkatkan taraf hidup, kestabilan politik biasanya menyusul.
Itulah sebabnya cabaran utama bagi setiap gabungan politik bukan semata-mata untuk memenangi pilihan raya, tetapi untuk meraih kepercayaan berpanjangan rakyat melalui tadbir urus ekonomi yang cekap. Bagi pengundi di Negeri Sembilan, persoalannya adalah mudah: gabungan mana yang menawarkan bukan sahaja naratif politik yang paling meyakinkan, tetapi juga rancangan paling kredibel untuk memperbaiki kehidupan harian rakyat biasa? Jawapan kepada persoalan itu mungkin menentukan bukan sahaja keputusan di Negeri Sembilan, tetapi juga arah politik Malaysia pada tahun-tahun akan datang.
