Lelaki Lebih Berisiko Buta Warna Akibat Gen Terpaut X, Pakar Jelaskan
KUALA LUMPUR, 23 Mac 2026 — Lelaki lebih cenderung mengalami kekurangan penglihatan warna atau buta warna berbanding wanita, selaras dengan prinsip genetik Mendel. Menurut pakar, ini disebabkan oleh lokasi gen yang bertanggungjawab menghasilkan fotopsin atau pigmen warna pada kromosom X, di mana lelaki hanya mempunyai satu kromosom tersebut.
Punca Genetik dan Kesan Keturunan
Rokiah Omar, pensyarah kanan Program Optometri dan Sains Penglihatan di Pusat Penyelidikan Kesihatan Komuniti Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM), menjelaskan bahawa sebarang kecacatan pada gen yang mengawal fotopsin akan menyebabkan buta warna terzahir secara fizikal. "Buta warna juga boleh diwarisi daripada ibu bapa. Contohnya, jika bapa normal dan ibu pembawa, 50 peratus anak lelaki berisiko buta warna, manakala 50 peratus anak perempuan mungkin menjadi pembawa," katanya kepada Bernama baru-baru ini.
Pakar penglihatan rendah itu menambah bahawa kira-kira 4.8 peratus lelaki di Malaysia mengalami buta warna kongenital sejak lahir, selaras dengan trend global yang menganggarkan lapan peratus lelaki dan 0.5 peratus wanita di seluruh dunia terjejas. Secara perubatan, buta warna kongenital diklasifikasikan sebagai kekurangan penglihatan warna akibat mutasi genetik dalam sel kon retina, bukan penyakit berjangkit. Walau bagaimanapun, ia juga boleh diperoleh akibat keadaan kronik lain.
Kesan Terhadap Mobiliti Ekonomi dan Pilihan Kerjaya
Walaupun tidak mengancam nyawa, Dr Rokiah menekankan bahawa keadaan ini memberi kesan besar kepada mobiliti ekonomi, kerana ia menjejaskan fungsi harian dan keselamatan. Ini termasuk kesukaran membezakan lampu isyarat, menilai kematangan makanan, atau membaca penunjuk warna pada peranti isi rumah. "Ia juga menghadkan pilihan kerjaya, kerana individu buta warna tidak boleh memasuki bidang yang memerlukan penglihatan tepat seperti juruterbang, jurutera elektrik, ahli farmasi dan kakitangan keselamatan," jelasnya.
Beliau turut menyatakan bahawa penyertaan dalam Pendidikan Teknikal dan Latihan Vokasional (TVET) turut terhad, kerana kursus seperti elektrik, elektronik, mekanikal dan kejuruteraan awam memerlukan penglihatan warna normal untuk membezakan warna wayar atau simbol litar, bagi mengelakkan risiko seperti letupan atau litar pintas. Ini menyebabkan sesetengah pelajar yang cenderung secara teknikal beralih ke bidang lain akibat buta warna yang diwarisi, mewujudkan jurang dalam pembangunan modal insan negara dalam Sains, Teknologi, Kejuruteraan dan Matematik (STEM).
Peningkatan Kes dan Alat Bantu Visual
Data daripada program kesihatan sekolah oleh Kementerian Kesihatan dan Kementerian Pendidikan menunjukkan peningkatan kes buta warna sejak 2013. Walau bagaimanapun, ini tidak boleh ditafsirkan sebagai "wabak klinikal," tetapi mencerminkan keberkesanan saringan yang lebih komprehensif menggunakan Ujian Ishihara. Dr Rokiah menyeru penyelarasan yang lebih baik antara sistem saringan sekolah dan pasaran pekerjaan untuk memastikan pelajar tidak terperangkap dalam aspirasi kerjaya yang tidak dapat dicapai.
Mengenai alat bantu visual, beliau berkata terdapat kanta lekap atau cermin mata khas seperti ChromaGen yang boleh membantu meningkatkan kontras warna, walaupun kosnya agak tinggi. "Pelajar dengan buta warna masih mempunyai peluang untuk melanjutkan pengajian dalam bidang yang tidak terlalu bergantung pada pengiktirafan warna kritikal," tambahnya.
Pengalaman Peribadi dan Kesedaran Awam
Seorang guru di Sekolah Kebangsaan Sungai Anak Selangau di Sarawak, Helmi Ali, 28, yang mewarisi buta warna daripada ibunya, berkata saringan awal perlu dijalankan seawal peringkat prasekolah. Beliau didiagnosis dengan buta warna pada usia sembilan atau 10 tahun selepas ditegur oleh guru seninya, yang pada mulanya menyangka beliau tidak berusaha semasa mewarna. "Apabila orang bercakap tentang buta warna, ramai menganggap saya hanya boleh melihat hitam dan putih. Persepsi itu perlu diperbetulkan kerana individu buta warna masih boleh melihat seperti orang normal, tetapi sukar membezakan warna tertentu," katanya.
Helmi berkongsi cabaran memandunya dengan bergantung pada ingatan kedudukan lampu isyarat, walaupun lebih banyak lampu isyarat dengan pemasa kini diperkenalkan di Sarawak. Beliau juga menekankan bahawa kesedaran awam tentang buta warna masih perlu diperbaiki, kerana ramai individu hanya mengetahui keadaan mereka selepas gagal ujian mata untuk lesen memandu atau permohonan pekerjaan.
Dr Rokiah menambah bahawa diabetes mellitus yang tidak terkawal boleh merosakkan saluran darah dalam retina, menjejaskan fungsi sel kon yang bertanggungjawab untuk persepsi warna. Glaukoma, katarak, degenerasi otot, serta ubat-ubatan tertentu yang toksik kepada saraf optik, juga boleh menyebabkan buta warna sementara atau kekal. Oleh itu, pemantauan kesihatan mata yang berterusan adalah penting untuk mengesan dan mengurus keadaan ini dengan berkesan.
