Bagi sesetengah kanak-kanak, tangisan yang kuat boleh menyebabkan reaksi mengejutkan yang kelihatan menakutkan – pernafasan terhenti, muka menjadi kebiruan, dan dalam sesetengah kes, kesedaran hilang buat seketika. Keadaan ini dikenali sebagai episod menahan nafas (breath-holding spells, BHS), yang paling lazim berlaku pada kanak-kanak berusia antara enam bulan hingga enam tahun, ketika kawalan emosi dan neurologi masih dalam perkembangan.
Punca dan simptom BHS
Pengamal perubatan Dr Adli Hidayat Iman Kamarulzaman menjelaskan bahawa episod ini biasanya dicetuskan oleh emosi kuat seperti kekecewaan, ketakutan atau kesakitan, yang sukar dikawal oleh sistem saraf yang belum matang. “Dalam kebanyakan kes, kanak-kanak akan menangis berterusan sebelum pernafasan mereka kelihatan terhenti atau terhalang buat sementara waktu,” katanya.
Walaupun urutan kejadian kelihatan dramatik, gangguan pernafasan biasanya singkat, berlangsung kira-kira seminit sebelum pernafasan normal kembali secara spontan. Meskipun ia boleh menyebabkan kebimbangan kepada ibu bapa, BHS secara amnya tidak mengancam nyawa dan tidak menyebabkan kesan jangka panjang.
Perbezaan dengan sawan
Keadaan ini sering disalah anggap sebagai sawan. Secara klinikal, kedua-duanya berbeza: sawan tidak dicetuskan oleh tangisan, manakala BHS hampir selalu berlaku selepas episod emosi. Oleh itu, Dr Adli menggalakkan ibu bapa merakam sebarang kejadian sedemikian, kerana dokumentasi visual dapat membantu doktor membezakan BHS dengan keadaan neurologi lain.
Beliau juga menyatakan bahawa banyak kes di Malaysia tidak didokumentasikan kerana ibu bapa percaya mereka boleh mengendalikan episod ini di rumah tanpa mendapatkan nasihat perubatan. Kepercayaan umum seperti meniup muka kanak-kanak untuk memulihkan pernafasan mungkin kelihatan berkesan, tetapi ia boleh mengelirukan penilaian yang betul dan menyukarkan pengumpulan data tepat mengenai kelaziman keadaan ini.
Tindakan segera yang betul
Dari segi respons segera, Dr Adli menekankan keselamatan dan kedudukan saluran pernafasan. Kanak-kanak perlu dibaringkan rata untuk memastikan saluran pernafasan terbuka, dan tidak boleh didukung atau digoncang semasa tidak sedarkan diri kerana ini boleh menjejaskan pernafasan. “Jika kanak-kanak masih tidak sedarkan diri selepas lebih seminit, dapatkan bantuan perubatan segera atau mulakan CPR,” katanya, sambil menambah bahawa kemahiran asas menyelamatkan nyawa adalah penting untuk semua penjaga.
Faktor risiko dan rawatan
Walaupun BHS biasanya benigna, faktor tertentu boleh meningkatkan kekerapannya. Antaranya ialah kekurangan zat besi, yang dikaitkan dengan risiko episod berulang yang lebih tinggi. Dalam kes sedemikian, doktor mungkin mengesyorkan pemeriksaan termasuk tahap hemoglobin dan kajian zat besi. “Jika kekurangan zat besi dikesan, suplemen boleh membantu mengurangkan risiko berulang,” tambah Dr Adli.
Kesimpulan
Kesedaran memainkan peranan penting. Walaupun episod menahan nafas boleh menakutkan untuk disaksikan, memahami mekanisme di sebaliknya dan mengetahui cara bertindak balas dapat membantu ibu bapa menguruskan situasi dengan lebih yakin. Dalam kebanyakan kes, apabila sistem saraf kanak-kanak matang, episod menjadi kurang kerap dan akhirnya hilang dengan sendirinya.
