Pak Cu, Dalang Berketurunan Cina, Terus Hidupkan Wayang Kulit Selepas 60 Tahun
Dari seorang budak kampung yang ingin tahu kepada seorang dalang master, artis Kelantan Eyo Hock Seng telah menghabiskan lebih enam dekad memelihara seni tradisional wayang kulit yang semakin terpinggir. Dikenali ramai sebagai Pak Cu, lelaki berusia 71 tahun ini mula menemui kraf ini ketika berusia 12 tahun dan telah mengasaskan kumpulan wayang kulitnya sendiri, Kumpulan Seri Campuran, pada tahun 1968.
Permulaan Minat dan Pembelajaran
Bercakap dengan Bernama di kediamannya di Kampung Pasir Parit, Pasir Mas, bapa kepada tujuh anak ini berkongsi bahawa minatnya terhadap seni persembahan ini bermula semasa masih bersekolah. "Persembahan sering diadakan di kampung kami dan saya akan pergi setiap kali ada peluang," kenangnya. "Sebagai remaja, saya mengikuti tok dalang seperti Hashim Ali, Paknik Mat dan Abdullah untuk mempelajari cara persembahan dilakukan."
Dengan peredaran masa, beliau menguasai asas-asas menjadi tok dalang yang lengkap, termasuk:
- Cara memainkan alat muzik dengan mahir
- Teknik membuka persembahan
- Seni menganyam isu semasa untuk menjadikan cerita lebih hidup dan relevan
Kumpulan Seri Campuran: Simbol Perpaduan Budaya
Hari ini, Kumpulan Seri Campuran terus aktif membuat persembahan, tetapi apa yang menjadikan kumpulan ini istimewa bukan sekadar persembahan yang meriah. Dipimpin oleh Pak Cu yang berketurunan Cina, kumpulan ini menyatukan dua pemain berbangsa Cina dan lima pemain Melayu dalam satu demonstrasi harmoni budaya yang unik.
Setiap persembahan biasanya mengikuti jalan cerita tradisional, tetapi Pak Cu sering menyesuaikan elemen tertentu mengikut kesesuaian majlis. Sebagai contoh, beliau menambah tema patriotik semasa sambutan Hari Kemerdekaan atau sentuhan perayaan semasa Hari Raya untuk menjadikan persembahan lebih bermakna.
Kemahiran dan Penguasaan Suara
"Biasanya mengambil masa kira-kira lima tahun untuk menguasai semua alat muzik," jelas Pak Cu. "Selepas itu, anda belajar daripada tok dalang senior yang mengajar seni bercerita dan cara memberikan suara yang berbeza untuk setiap watak."
Beliau memberikan contoh konkrit: "Untuk cerita yang mempunyai lima watak pengasuh, setiap seorang mesti mempunyai suara yang berbeza." Sepanjang kerjayanya, Pak Cu telah membangunkan sehingga 120 suara berbeza yang membawa kehidupan kepada pelbagai watak, dari figura komik kepada pahlawan dan bangsawan.
Pengembaraan Antarabangsa dan Pengiktirafan
Dedikasi Pak Cu telah membawanya melangkaui sempadan Malaysia. Bersama empat ahli setia kumpulannya, beliau telah membuat persembahan di:
- Thailand
- Singapura
- Indonesia
- Taiwan
- Hong Kong
- Perancis
- China (paling terkini)
Kemahiran Pembuatan Alat Muzik dan Patung
Pak Cu juga mahir dalam membuat alat muzik yang digunakan dalam wayang kulit - kemahiran yang dipelajarinya ketika awal usia 20-an. Antara alat yang dibuatnya termasuk:
- Gedombak
- Geduk
- Gendang
- Kerincing
- Canang
- Gong
Selain itu, beliau membuat patung wayang kulit daripada kulit lembu dan kambing. Bergantung pada reka bentuk, mengambil masa antara dua hari hingga dua minggu untuk menyiapkan satu patung. "Kulit dikeringkan, dibersihkan, dicat dan kemudian dipasang pada kayu buluh," terang Pak Cu.
Patung buatan tangan ini boleh dijual antara RM200 hingga RM1,000, bergantung pada kerumitan dan kehalusan kerja. Malangnya, masalah penglihatan telah memaksanya berhenti menerima tempahan sejak dua tahun lalu.
Warisan untuk Generasi Muda
Kini, fokus Pak Cu telah beralih kepada mewariskan tradisi ini kepada generasi muda, bermula dengan cucunya yang berusia 14 tahun, Eyo Adam. "Saya berharap dia dapat meneruskan seni ini supaya wayang kulit tidak dilupakan," kata Pak Cu dengan penuh kehangatan.
Perjalanan enam dekad Pak Cu dalam dunia wayang kulit bukan sekadar tentang memelihara seni tradisional, tetapi juga tentang membina jambatan budaya antara kaum dan generasi. Melalui Kumpulan Seri Campuran, beliau membuktikan bahawa warisan budaya boleh menjadi alat perpaduan yang kuat dalam masyarakat majmuk Malaysia.
