Kawasan Sahel di Afrika kini menjadi pusat jihadisme global, dengan kumpulan ekstremis semakin meluaskan pengaruh mereka di luar kawasan luar bandar, membunuh ribuan orang, menggugat kerajaan, dan menyemai ketakutan. Menurut laporan AFP, kumpulan seperti Islamic State (IS), Boko Haram, dan JNIM (Gabungan Sokongan Islam dan Muslim) yang berkaitan Al-Qaeda telah menguasai sebahagian besar wilayah ini.
Kesan Terhadap Penduduk Tempatan
"Kami hidup setiap hari dengan ketakutan akan serangan lain," kata Mathias dari Burkina Faso, yang bercakap dengan syarat namanya dirahsiakan atas sebab keselamatan. Lebih sedozen penduduk yang ditemu bual AFP melaporkan bahawa kumpulan jihadis mengawal cara hidup, pergerakan, dan pekerjaan mereka. Sejak 2020, kawasan yang terjejas akibat serangan jihadis di Sahel telah berganda, menurut pemantau konflik ACLED.
"Episentrum keganasan global berada di Afrika," kata Jeneral Dagvin Anderson, dari US Africom. Kumpulan IS kini mempunyai kepimpinan Afrika, manakala Al-Qaeda bergantung pada pemerasan, penculikan, dan aktiviti haram lain untuk pembiayaan. IS melaporkan bahawa 86 peratus daripada operasi globalnya pada awal 2026 berlaku di Afrika, hampir dua kali ganda berbanding 2024.
Kaedah dan Perluasan Kumpulan Jihadis
Kaedah kumpulan ini berbeza: Boko Haram terkenal dengan penculikan besar-besaran, puak IS menggunakan keganasan buta, dan JNIM menyusup melalui keganasan dan politik. Semua telah membunuh ribuan, mencerai-beraikan komuniti, dan meninggalkan kerajaan dalam keadaan tercari-cari cara untuk menghalang mereka. "Apa yang dahulunya tertumpu di utara Mali kini merebak ke seluruh Sahel tengah... dan semakin ke kawasan sempadan Afrika barat pantai," kata Heni Nsaibia, penganalisis kanan ACLED.
Di Mali, yang bergelut dengan pemberontakan jihadis sejak awal 2010-an, kumpulan ini baru-baru ini meluaskan ke kawasan baru, termasuk barat daya berhampiran Senegal dan Mauritania. JNIM berkesan mengenakan sekatan ke atas bandar Nioro du Sahel selepas membuat perjanjian dengan pemimpin tempatan. "Ada peraturan baru," kata seorang penduduk. "Seorang wanita tidak boleh dilihat dengan lelaki yang bukan suami atau saudara. Dia tidak boleh keluar tanpa tudung, walaupun ke sawah." Kumpulan itu juga memungut cukai, biasanya sekitar 10 peratus daripada hasil tanaman atau pendapatan, dengan janji perlindungan. "Sejujurnya, bandar ini mati. Semuanya menyedihkan," tambahnya.
Kehidupan di Bawah Pemerintahan Jihadis
Di Farabougou, bandar lain di tengah Mali yang dikepung, Aly, seorang penduduk, berkata kumpulan itu bertindak keras jika peraturan dilanggar. "Mereka ganas apabila perlu menghukum," katanya. "Tetapi di luar itu, mereka sopan dan adil. Mereka tidak melakukan penyalahgunaan seperti gendarmerie." Pertikaian diselesaikan dengan cepat di bawah undang-undang Islam versi mereka. "Mereka tidak menerima rasuah... Kes yang terperangkap di mahkamah selama 10 atau 20 tahun telah diselesaikan," tambahnya. Namun, ketenteraman dikekalkan kerana ketakutan yang mendalam. Di Dourtenga, Burkina Faso, Mathias menggambarkan panik "di sekolah apabila pelajar mendengar bunyi motosikal", mengingatkan serangan April lalu di mana kampungnya dirompak dan dibakar.
Kira-kira 2,500 kilometer ke timur di negeri Borno, Nigeria, di pinggir Tasik Chad, Boko Haram kekal sebagai kuasa kuat selepas hampir dua dekad. Goni, seorang pengangkut berusia enam puluhan, kehilangan semua lori yang digunakan untuk mengangkut barang antara Maiduguri dan Cameroon. Kesemuanya dibakar. "Keadaan menjadi lebih buruk untuk saya dan keluarga sejak setahun lalu akibat peningkatan serangan Boko Haram," katanya. Tanpa pendapatan, dia terpaksa menceraikan tiga daripada empat isterinya. Abdullahi, seorang nelayan, berkata pertanian sara diri pun tidak mencukupi. "Orang ramai tidak boleh lagi pergi ke sawah kerana takut dibunuh atau diculik. Jika mahu bertani, kena bayar cukai," katanya.
Krisis Tadbir Urus dan Ancaman Masa Depan
Antara Mali barat dan Nigeria timur, kawasan seluas lebih satu juta kilometer persegi, kawasan selamat sukar ditemui. Di Tera, selatan Niger, kehidupan kini perit. "Kami hampir tidak mampu bertahan. Ramai lelaki yang mampu telah berpindah ke bandar. Ketakutan dirompak atau dibunuh telah membantutkan aktiviti ekonomi," kata seorang penduduk. Bilangan pejuang di seluruh Afrika barat tidak jelas, tetapi anggaran PBB sekitar 20,000 orang. Seluruh komuniti hidup di bawah pemerintahan jihadis, terutamanya di kawasan luar bandar yang lama ditinggalkan negara. "Ada krisis tadbir urus yang serius... negara sering mengabaikan kawasan luar bandar dan gagal menangani konflik tanah dan sumber," kata Jean-Herve Jezequel, pengarah projek di International Crisis Group.
Ketidakstabilan merebak ke luar Sahel, ke utara Benin dan Togo, di mana JNIM merekrut dan melakukan serangan ke atas tentera. Ketegangan sosial menambah konflik, dengan komuniti penggembala Fulani yang kebanyakannya Muslim sering dituduh mengisi barisan jihadis dan menjadi sasaran pasukan keselamatan. "Ini adalah bahan bakar naratif jihadis kerana mereka cuba tampil sebagai pelindung golongan terpinggir," kata Bakary Sambe, pengarah Institut Timbuktu di Dakar. Apabila jihadis mendapat tanah, ideologi mereka mengikuti. Islam toleran yang berakar di Sahel "semakin digantikan oleh Islam Salafis Wahhabi", yang "tersebar dengan pantas" terutama melalui internet, kata Sambe. "Jalan terbuka sedang diwujudkan untuk Islam radikal tampil sebagai alternatif."
Seruan Kerjasama
Walaupun skala krisis, respons di seluruh Afrika barat masih berpecah. Hubungan antara Mali, Burkina Faso dan Niger — yang diperintah tentera — dengan negara serantau lain terputus selepas rampasan kuasa. Ketiga-tiga negara meninggalkan blok serantau ECOWAS tahun lalu, menuduhnya gagal menyokong mereka, dan kerjasama di lapangan terhenti, walaupun kumpulan bersenjata bebas bergerak merentas sempadan. Penglibatan tentera Barat telah berakhir di beberapa kawasan, manakala kuasa asing lain seperti Rusia masuk, tetapi tanpa hasil jelas. "Keganasan... tidak dapat dikalahkan oleh satu negara. Mesti ada kerjasama, penggabungan tenaga," kata Timbalan Perdana Menteri Ivory Coast, Tene Birahima Ouattara, kepada AFP. Beliau menghubungi negara Sahel bulan ini, mengatakan "bersedia dengan ikhlas" untuk menyambung kerjasama. Buat masa ini, usaha bersama terhad dan, menurut penyelidik Andrew Lebovich, jihadis mungkin akan bergerak ke utara. "Kemungkinan sel dan plot keganasan masa depan menyasarkan Afrika Utara, memandangkan penglibatan negara Maghreb — terutamanya Algeria dan Maghribi — di Sahel," katanya.
