Perang Iran: Kejutan Ekonomi Asia Tenggara dan Kesan Terhadap Malaysia
Apabila Amerika Syarikat dan Israel melancarkan serangan udara ke atas Iran pada 28 Februari, perhatian dunia tertumpu kepada aspek ketenteraan dan geopolitik. Namun dalam tempoh beberapa hari sahaja, kesan ekonomi mula dirasai di rantau Asia Tenggara—di stesen minyak, di pasar raya, dan dalam kos menjalankan perniagaan harian. Bagi Malaysia dan negara-negara jiran, konflik yang berlaku ribuan kilometer jauhnya kini mempengaruhi harga barang asas, bekalan tenaga, serta prospek pekerjaan dan pertumbuhan ekonomi serantau.
Kejutan Global yang Dirasai di Peringkat Tempatan
Selat Hormuz—laluan sempit antara Iran dan Oman—merupakan antara laluan tenaga paling penting di dunia. Kira-kira satu perlima bekalan minyak global dan sebahagian besar gas asli cecair (LNG) melalui laluan strategik ini. Apabila Iran bertindak menyekat laluan tersebut, pergerakan kapal tangki hampir terhenti dan bekalan tenaga dunia terganggu secara mendadak.
Harga minyak mentah Brent meningkat daripada sekitar USD70 kepada melebihi USD100 setong dalam tempoh sepuluh hari, dan kini didagangkan sekitar USD120. Harga LNG di Asia pula melonjak lebih 140%, menandakan tekanan inflasi yang ketara. Namun kesannya tidak terhad kepada tenaga sahaja.
Rantau Teluk juga merupakan pengeluar utama baja, bahan petrokimia dan helium. Gangguan kepada bekalan ini memberi kesan berantai kepada sektor pertanian, pembuatan semikonduktor, dan industri makanan di seluruh dunia, termasuk Malaysia.
Kedudukan Malaysia dalam Krisis Tenaga
Malaysia bukan sekadar pengimport tenaga—kita mempunyai kapasiti pengeluaran sendiri melalui Petronas, dan kenaikan harga minyak turut meningkatkan hasil negara. Namun pada masa yang sama, kebergantungan kepada import masih tinggi. Tahun lalu, sekitar 69% import minyak mentah dan kondensat Malaysia datang dari Timur Tengah.
Ini bermakna gangguan di rantau tersebut tetap memberi kesan kepada ekonomi domestik. Beberapa kesan awal telah mula kelihatan:
- Pengeluar makanan memberi amaran kenaikan harga akibat kos diesel yang meningkat
- Pengeluar baja menangguhkan tempahan baharu yang boleh menjejaskan pengeluaran sawit
- Industri semikonduktor menyuarakan kebimbangan terhadap bekalan helium yang terhad
ASEAN Semakin Tertekan dan Langkah Penyesuaian
Di peringkat serantau, konflik ini mendedahkan betapa terhadnya simpanan tenaga di pelbagai negara Asia Tenggara. Antara 65 hingga 95% bekalan minyak mentah Filipina, Singapura, Thailand dan Vietnam bergantung pada import. Walaupun Malaysia pengeksport tenaga bersih, 69 peratus import minyak mentahnya adalah dari Teluk.
Beberapa langkah penyesuaian telah diambil oleh negara ASEAN:
- Filipina melaksanakan minggu kerja empat hari bagi sektor kerajaan
- Thailand dan Vietnam menggalakkan kerja dari rumah
- Myanmar mengenakan had penggunaan kenderaan secara bergilir hari
- Malaysia melaksanakan program bekerja dari rumah untuk sektor awam
Dalam masa yang sama, kekurangan bahan api mula dilaporkan di Laos, Kemboja dan sebahagian Thailand. Rangkaian tenaga serantau berada di bawah tekanan yang amat berat, apabila China dan Thailand mengehadkan eksport bahan api bertapis.
Kelebihan Malaysia dalam Menghadapi Krisis
Berbanding beberapa negara jiran, Malaysia berada dalam kedudukan yang lebih stabil. Keputusan kerajaan Malaysia mengekalkan harga RON95 pada RM1.99 seliter di bawah skim BUDI95 telah melindungi puluhan juta rakyat daripada kejutan harga yang lebih teruk.
Mekanisme kawalan harga barangan asas—yang sering dipersoalkan dalam keadaan biasa—terbukti penting dalam mengekang tekanan inflasi ketika krisis. Usaha diplomatik turut memainkan peranan penting.
Perdana Menteri, Anwar Ibrahim, telah berhubung dengan pemimpin di Iran, Mesir, Turki dan negara lain bagi memastikan kapal Malaysia masih mendapat laluan yang selamat melalui kawasan tersebut—satu kelebihan yang lahir daripada dasar Malaysia sejak sekian lama untuk mengekalkan hubungan baik di seluruh dunia Islam.
Cabaran dan Peluang Masa Depan
Krisis ini sebenarnya mempercepatkan lagi usaha ke arah tenaga boleh baharu. Malaysia ada kelebihan besar dalam solar dan hidro, dan mengurangkan kebergantungan kepada minyak mentah dari Timur Tengah kini menjadi soal keselamatan negara.
Pengajarannya juga melangkaui sektor tenaga. Negara ASEAN saling melengkapi—Indonesia dan Thailand dalam pertanian, Malaysia dan Singapura dalam semikonduktor, Vietnam dalam pembuatan, dan Filipina dalam perkhidmatan. Tetapi perdagangan intraASEAN masih di sekitar 22% sahaja.
Jika ASEAN dapat membina rantaian bekalan yang lebih efisien dan kukuh—melibatkan makanan, baja, farmaseutikal dan bahan industri—kita akan kurang terdedah kepada gangguan luar. Ini boleh berlaku jika kita kurangkan halangan bukan tarif, perbaiki logistik serantau, selaraskan standard, dan wujudkan stok simpanan bersama.
Konflik di Iran mengingatkan kita bahawa tiada negara yang benar-benar kebal daripada kesan konflik global. Namun ia juga mengingatkan kita bahawa persediaan itu penting, institusi itu penting, dan pilihan yang dibuat oleh kerajaan pada waktu biasa menentukan sejauh mana rakyat dilindungi pada waktu yang luar biasa.
