KUALA LUMPUR, 21 Mei — Kenaikan harga bahan api global dan ketidakpastian bekalan mendorong lebih ramai rakyat Malaysia beralih kepada kenderaan elektrik (EV), mempercepatkan peralihan negara ke arah mobiliti hijau.
Minat yang semakin meningkat tercermin dalam pertambahan bilangan EV di jalan raya, didorong oleh lebih banyak model dan keyakinan pengguna yang lebih kukuh. Momentum ini turut diperkukuh dengan kemasukan dua pengeluar kereta nasional utama, Proton dan Perodua, ke pasaran EV dengan tawaran lebih mampu milik.
Menurut Jabatan Pengangkutan Jalan (JPJ), sebanyak 5,894 EV didaftarkan pada April 2026, peningkatan mendadak 103.8 peratus berbanding 2,892 unit pada bulan sama tahun lalu. Peningkatan ini mencerminkan pemulihan lebih luas industri automotif Malaysia, dengan Jumlah Industri Kenderaan (TIV) pada April 2026 meningkat 19.4 peratus tahun ke tahun kepada 77,819 unit daripada 65,200 sebelumnya.
EV menyumbang kira-kira 7.6 peratus daripada jumlah pendaftaran kenderaan pada April, bersamaan satu daripada setiap 13 kenderaan baharu yang didaftarkan. Proton mendahului pasaran dengan 2,408 pendaftaran, diikuti BYD (1,413), Chery (562), Zeekr (357) dan Tesla (172).
Walaupun penggunaan EV yang pesat dilihat sebagai langkah positif mengurangkan pelepasan karbon dan kebergantungan kepada bahan api fosil, kebimbangan semakin timbul mengenai cabaran lain — bagaimana Malaysia akan mengurus dan melupuskan bateri EV setelah mencapai hayatnya.
Cabaran sisa yang semakin meningkat
Malaysia mungkin berdepan lonjakan ketara bateri litium-ion terpakai dalam beberapa dekad akan datang. Menurut Institut Automotif, Robotik dan IoT Malaysia (MARii), hampir 900,000 bateri EV dijangka perlu dilupus atau dikitar semula menjelang 2050. Berdasarkan kitaran hayat bateri selama lapan tahun dan trend pendaftaran EV sejak 2020, sekitar 40,000 bateri dijangka memerlukan kitar semula menjelang 2030, meningkat kepada 330,000 menjelang 2040 dan 870,000 menjelang 2050.
Pelupusan tidak wajar bateri ini boleh menimbulkan risiko serius terhadap alam sekitar dan kesihatan awam akibat bahan berbahaya yang terkandung.
Naib Presiden Persatuan Kitar Semula Automotif Malaysia (MAARA), Cho Chee Seng, berkata kitar semula bateri EV masih agak baharu di Malaysia memandangkan penggunaan EV secara besar-besaran hanya bermula pada 2022 selepas pengecualian cukai dan duti oleh kerajaan.
“Pada masa ini, tidak banyak bateri EV yang mencapai hayat untuk dikitar semula,” katanya.
Namun, Cho menyatakan Malaysia sudah mempunyai rangka kerja pengawalseliaan komprehensif untuk mengurus pelupusan selamat dan kitar semula bateri hibrid dan EV melalui garis panduan dan dasar yang ditetapkan oleh Jabatan Alam Sekitar (JAS). Rangka kerja ini termasuk pelaksanaan Kemudahan Rawatan Automotif Dibenarkan (AATF), pusat kitar semula berlesen dan protokol Sisa Terjadual SW103 yang mengawal pengendalian, penyimpanan, pengangkutan dan pelupusan bahan bateri berbahaya.
“Syarikat yang dilantik di bawah dasar AATF mesti mematuhi peraturan ketat tentang cara kenderaan diproses, cara sisa dilupus dan cara penjanaan sisa dapat diminimumkan.”
“Kami (MAARA) juga telah bekerjasama rapat dengan kerajaan dalam membangunkan ekosistem kitar semula kenderaan Malaysia, termasuk memberikan maklum balas industri semasa penggubalan dasar AATF dan melatih ahli kami mengendalikan sisa bateri EV dengan lebih berkesan apabila industri beralih ke arah aktiviti kitar semula dan guna semula hiliran,” katanya kepada Bernama semasa Automechanika Kuala Lumpur (AMKL) 2026 baru-baru ini.
Kerajaan dorong dasar ekonomi kitaran
Bagi mengelakkan krisis sisa pada masa hadapan, Malaysia telah mula meletakkan asas untuk ekosistem EV yang lebih mampan melalui dasar yang memberi tumpuan kepada kitar semula, pembuatan semula dan amalan ekonomi kitaran.
Kementerian Pelaburan, Perdagangan dan Industri (MITI) telah menangani isu ini melalui Dasar Automotif Nasional 2020 (NAP 2020) dan Dasar Pembuatan Semula Nasional (NRP). Di bawah NAP 2020, kerajaan menyasarkan kadar kitar semula 70 peratus bagi Kenderaan Akhir Hayat (ELV) melalui inisiatif penyelidikan dan pembangunan serta pematuhan piawaian MS ISO:22628. Dasar ini juga menyasarkan penubuhan 21 AATF berlesen menjelang 2030, berbanding hanya lima yang beroperasi sekarang.
NRP melengkapi usaha ini dengan mempromosikan ekonomi kitaran merentas lima sektor strategik — automotif, marin, permesinan, elektrik dan elektronik, serta aeroangkasa — melalui pembuatan semula komponen terpakai kepada produk bernilai tinggi seperti baharu. Dasar ini bertujuan meletakkan Malaysia sebagai hab ekonomi kitaran serantau menjelang 2030.
Sementara itu, MARii telah memperkenalkan piawaian Pasport Bateri EV pertama di ASEAN, direka untuk meningkatkan kebolehkesanan bateri sepanjang hayatnya sambil memastikan pematuhan piawaian Alam Sekitar, Sosial dan Tadbir Urus (ESG) global. Sistem Pasport Bateri berfungsi seperti kad pengenalan digital untuk bateri EV, merekodkan maklumat seperti asal bateri, komposisi, sejarah penggunaan, jejak karbon dan data kitar semula. Inisiatif ini dijangka meningkatkan ketelusan, memudahkan kitar semula dan menyokong aplikasi hayat kedua yang lebih selamat untuk bateri terpakai.
Untuk menggalakkan pelaburan hijau, kerajaan juga menawarkan insentif cukai, termasuk elaun cukai pelaburan hijau dan pengecualian cukai pendapatan untuk perkhidmatan teknologi hijau yang diuruskan oleh Perbadanan Teknologi Hijau dan Perubahan Iklim Malaysia (MGTC).
Industri bertindak balas dengan pelaburan kitar semula
Pemain industri juga meningkatkan usaha untuk bersiap sedia menghadapi gelombang sisa bateri yang dijangka. Econili Battery New Energy Sdn Bhd telah menubuhkan loji kitar semula bateri EV berkapasiti 24,000 tan setahun di Perak dan merancang loji seterusnya bernilai RM500 juta untuk projek pengembangan Fasa Dua di Gopeng dua tahun lebih awal daripada jadual.
Ketua Pegawai Eksekutifnya, Dr Jayden Goh, berkata pengembangan itu, yang dijangka siap dalam tempoh dua tahun, akan menambah kapasiti kitar semula tahunan sebanyak 100,000 tan lagi.
“Kilang berteknologi tinggi ini beroperasi menggunakan sistem proses tertutup yang mematuhi piawaian ketat JAS, memastikan kesan alam sekitar minimum sepanjang proses kitar semula,” katanya.
Menurutnya, kemudahan itu menempatkan loji hidrometalurgi pertama Malaysia untuk pemulihan logam kritikal bersepadu, menghasilkan ‘jisim hitam’ yang mengandungi litium, kobalt dan nikel — bahan berharga yang digunakan dalam pembuatan bateri baharu. Jisim hitam merujuk kepada bahan serbuk yang diekstrak daripada bateri litium-ion kitar semula selepas dibuka dan diproses. Ia mengandungi logam berharga yang boleh dipulihkan dan digunakan semula dalam pengeluaran bateri.
Beliau menambah bahawa Econili mengendalikan kemudahan kitar semula bateri litium berlesen JAS yang disokong oleh teknologi pemprosesan proprietari.
Memberi bateri hayat kedua
Selain kitar semula, bateri EV yang sudah bersara semakin dilihat sebagai aset berharga yang boleh diguna semula untuk penyimpanan tenaga. Cho berkata bateri yang dikeluarkan daripada EV selalunya masih mengekalkan 40 hingga 50 peratus kapasiti boleh guna walaupun tidak lagi sesuai untuk kenderaan.
“Bateri yang dikumpul daripada beberapa kenderaan boleh diguna semula menjadi Sistem Penyimpanan Tenaga Bateri (BESS), yang boleh menyimpan elektrik untuk kegunaan kediaman atau komersial, termasuk projek tenaga solar,” jelasnya.
“Sebagai contoh, bateri daripada beberapa EV boleh digabungkan menjadi pek bateri kira-kira sebesar meja, yang kemudiannya boleh digunakan untuk membekalkan kuasa ke rumah atau berfungsi sebagai penjana untuk pasar malam.”
“Pada waktu siang, elektrik boleh dijana melalui tenaga solar, manakala pada waktu malam tenaga yang disimpan dalam BESS boleh digunakan tanpa bergantung sepenuhnya kepada bekalan grid,” katanya.
Universiti dan pengeluar kereta bekerjasama
BMW Group Malaysia dan Universiti Malaya antara yang meneroka bagaimana bateri EV yang sudah bersara boleh diguna semula menjadi sistem penyimpanan tenaga untuk projek elektrifikasi luar bandar. Di bawah kerjasama ini, BMW membekalkan bateri EV terpakai kepada Pusat Tenaga Dedikasi Termaju Kuasa UM (UMPEDAC) Universiti Malaya, di mana penyelidik mengkaji aplikasi hayat kedua termasuk sistem penyimpanan tenaga pegun dan penyelesaian tenaga mampan dalam kampus.
Inisiatif ini juga boleh memberi manfaat kepada komuniti luar bandar yang disokong oleh pusat penglibatan komuniti dan pembangunan mampan universiti.
Pengarah Komunikasi Korporat dan Kemampanan BMW Group Malaysia, Sashi Ambi, berkata syarikat telah menghantar lebih 38,700 kenderaan elektrik di Malaysia setakat Mac 2026, manakala lebih 13,600 bateri telah dikumpul semula di bawah amalan standardnya.
“Apabila kenderaan ini semakin tua, kami mengumpul semula baterinya secara bertanggungjawab sebagai amalan standard. Di bawah inisiatif RE:GENERATE, kami melangkah lebih jauh dengan meneroka bagaimana bateri ini boleh diberikan hayat kedua yang bermakna,” katanya.
Inisiatif ini adalah sebahagian daripada komitmen ekonomi kitaran BMW Group Malaysia yang lebih luas, berpandukan prinsip RE:THINK, RE:DUCE, RE:USE dan RE:CYCLE.
“Jika teknologi ini dapat diperluas dengan selamat, ia boleh membantu mengurangkan sisa bateri, menyokong elektrifikasi luar bandar yang lebih bersih dan menawarkan penyelesaian elektrik yang lebih praktikal untuk komuniti yang masih bergantung kepada penjana diesel,” katanya semasa taklimat media baru-baru ini di Universiti Malaya.
Pensyarah Kanan UMPEDAC, Prof Madya Dr Tan Chia Kwang, berkata bateri BMW generasi lebih baharu mengekalkan ketumpatan tenaga lebih tinggi dan boleh membekalkan elektrik sehingga tiga hari untuk isi rumah yang dilengkapi peti sejuk.
“Bateri generasi lama purata sekitar 0.5kWj, dan melalui penggredan, pengasingan dan pengubahsuaian teliti, kami cuba memaksimumkan prestasi setiap pek tanpa mengira generasi,” katanya.
Menurut Tan, sistem solar-bateri direka untuk menyesuaikan corak kehidupan luar bandar, di mana panel solar mengecas bateri pada waktu siang sebelum tenaga tersimpan dinyahcas pada waktu malam ketika permintaan elektrik memuncak. Di bawah keadaan optimum, katanya, bateri EV hayat kedua boleh terus berfungsi sehingga 20 tahun sebagai sistem penyimpanan pegun.
“Jika bateri EV yang sudah bersara boleh terus berkhidmat sebagai penyimpanan pegun selama bertahun-tahun sebelum kitar semula akhir, jumlah jangka hayat bergunanya menjadi lebih lama daripada hayat pertamanya dalam kenderaan,” katanya.
Bekalan bateri mungkin mengambil masa lebih lama daripada jangkaan
Walaupun minat terhadap kitar semula semakin meningkat, Presiden Kelab Pemilik Kenderaan Elektrik Malaysia (MyEVOC), Datuk Shahrol Azral Ibrahim Halmi, percaya Malaysia mungkin tidak menghasilkan cukup bateri EV terpakai dalam masa terdekat untuk mengekalkan industri kitar semula tempatan berskala besar.
Beliau berkata bateri EV bertahan lebih lama daripada jangkaan awal, dengan banyak masih sesuai untuk aplikasi penyimpanan tenaga hayat kedua.
“Akibatnya, cara paling kos efektif untuk memproses bateri EV yang tidak lagi berfungsi adalah dengan menukarkannya kepada jisim hitam sebelum mengeksport bahan tersebut ke kemudahan kitar semula lebih besar di luar negara yang boleh memulihkan logam berharga,” katanya.
Namun, beliau menyatakan bahawa penggunaan semula bateri masih mahal kerana proses membuka, memeriksa dan memasang semula pek bateri terpakai yang rumit.
“Dalam sesetengah kes, proses itu boleh lebih mahal daripada mendapatkan bateri baharu dari China kerana skala pengeluaran besar China dan harga yang kompetitif,” katanya.
Pada masa sama, permintaan terhadap bateri EV terpakai semakin meningkat di kalangan bengkel pihak ketiga yang mencari pilihan penggantian mampu milik untuk EV yang rosak atau sudah tua. Beliau berkata inisiatif seperti sistem Pasport Bateri MARii boleh meningkatkan kebolehkesanan bateri, meningkatkan ketersediaan bateri boleh guna semula dan berpotensi mengurangkan kos pembaikan untuk pemilik EV. — Bernama
