Ibu Tunggal Cadang Jumlah Nafkah Anak Tetap Selepas Cerai
ARA DAMANSARA, 19 Jun — Bagaimana Malaysia boleh menyelesaikan masalah lama sesetengah lelaki Muslim yang enggan membayar nafkah anak selepas bercerai? Dalam satu forum semalam, Siti Hajar Mohd Ali, pengerusi Kelab Sokongan Ibu Tunggal (KSIT), mencadangkan penyelesaian yang katanya mudah dan efisien.
Beliau berkata sistem kehakiman Syariah harus menetapkan jumlah bulanan tetap dan seragam yang mesti dibayar oleh bapa Muslim untuk nafkah anak mereka sebaik sahaja bercerai, dengan setiap negeri boleh menentukan jumlahnya sendiri.
Sejak KSIT ditubuhkan pada 2015, Hajar berkata masalah tunggakan nafkah anak sudah menjadi seperti "tradisi" kerana ia berulang setiap tahun dalam kalangan ahli kumpulannya.
Pada masa ini, ibu yang melalui proses perceraian di mahkamah Syariah Malaysia perlu memfailkan kes berasingan untuk perkara seperti perceraian, hak penjagaan anak dan nafkah anak, dan ia mengambil masa untuk mahkamah mendengar dan memutuskan jumlah yang perlu dibayar oleh bapa secara kes demi kes.
Hajar mencadangkan Jabatan Kehakiman Syariah Malaysia (JKSM) membantu hakim menyeragamkan jumlah ini di peringkat negeri untuk meliputi situasi seperti talak.
"Untuk memudahkan kerja mahkamah dan ibu, demi kepentingan anak-anak, mari kita tetapkan satu penanda aras. Sebaik sahaja talak, sebagai contoh Selangor, tetapkan nafkah anak RM500. Perlis, bergantung kepada negeri, mungkin RM300 untuk nafkah anak," katanya, memberikan angka sebagai jumlah hipotetikal untuk menggambarkan maksudnya.
Beliau berkata cadangan ini tidak akan menceroboh kuasa negeri untuk menguruskan pentadbiran hal ehwal Islam di negeri masing-masing, kerana terpulang kepada setiap negeri untuk memutuskan angka penanda aras mereka sendiri.
Hajar berkata ini adalah cadangan yang boleh dilaksanakan dan mungkin untuk mengira jumlah ini, kerana setiap negeri juga mempunyai jumlah tetap untuk mas kahwin yang perlu dibayar oleh lelaki Muslim.
Katanya, penyelesaian ini akan meringankan beban kerja mahkamah Syariah, kerana yang perlu dilakukan hanyalah mengeluarkan perintah mahkamah untuk menguatkuasakan nafkah anak tetap atau perintah komital bagi bapa yang gagal membayar.
Bagi bapa yang tidak bersetuju dengan jumlah tetap ini, mereka boleh merayu di mahkamah Syariah, katanya.
Beliau bercakap dalam forum sempena pelancaran statistik dan penemuan 10 tahun perkhidmatan nasihat guaman percuma SIS Forum (Malaysia), Telenisa.
Pengalaman Ibu Tunggal
Hajar menekankan kepentingan mempunyai jumlah nafkah anak tetap yang berkuat kuasa selepas perceraian untuk mengikat bapa secara sah, bagi mengelakkan mereka melupakan tanggungjawab kepada anak-anak selepas bercerai.
Merujuk contoh sebenar perjuangan ahli KSIT, Hajar berkata seorang ibu diceraikan oleh suaminya tidak lama selepas melahirkan anak kurang upaya, dan telah ke mahkamah selama bertahun-tahun untuk menuntut nafkah anak. Anak itu kini berusia 17 tahun, dan tunggakan nafkah anak kini berjumlah RM78,000.
Dalam kes ahli KSIT yang lain, Hajar berkata seorang bekas suami, selepas bertahun-tahun tidak membayar, tiba-tiba dapat menyelesaikan tunggakan nafkah anak RM38,700 apabila mahkamah mengeluarkan perintah komital untuk memenjarakannya kerana melanggar perintah mahkamah.
Ini menunjukkan bapa tersebut tidak bertanggungjawab dan terdapat kelemahan dalam penguatkuasaan kehakiman Syariah, kata Hajar, sambil menambah bahawa ia boleh menelan belanja ribuan ringgit untuk ibu mencapai peringkat komital di mahkamah.
Walaupun ada ibu yang tidak menuntut tunggakan nafkah anak kerana percaya bapa anak tidak mampu membayar, Hajar berkata ini tidak boleh dinormalisasikan dan mereka tetap harus menuntutnya.
Peguam Syariah Sarah Mohd Ali memberitahu Malay Mail bahawa beliau bersetuju dengan idea setiap negeri dan Wilayah Persekutuan mempunyai jumlah nafkah anak tetap yang terpakai kepada semua bapa berdasarkan pendapatan, tetapi berkata ia hanya perlu bersifat sementara sehingga mahkamah Syariah mengadakan perbicaraan penuh dan memutuskan jumlah yang perlu dibayar oleh bapa sebagai nafkah anak dalam setiap kes tertentu.
Sarah berkata ini hanya perlu dibuat sebagai perintah interim, kerana keperluan kewangan sebenar setiap anak, dan sama ada jumlah itu mencukupi, tidak akan diketahui tanpa perbicaraan penuh.
"Jangan jadikan ia perintah tetap. Hanya perintah interim, sehingga kes dibawa ke perbicaraan penuh, supaya sekurang-kurangnya membantu ibu untuk terus hidup hari ke hari," kata Sarah, yang juga merupakan pembentang dalam forum itu.
"Interim kerana angka mungkin tidak muktamad kerana belum pergi ke perbicaraan penuh. Hakim tidak tahu pendapatan dan liabiliti bapa. Nafkah anak interim adalah untuk membantu ibu buat sementara sehingga perintah nafkah anak muktamad dikeluarkan," jelasnya.
Beliau menjelaskan bahawa semasa perbicaraan penuh untuk perintah nafkah anak, mahkamah Syariah akan melihat gambaran keseluruhan dan juga mengambil kira pendapatan bulanan bapa, perbelanjaan dan liabiliti melalui dokumen seperti slip gaji dan penyata bank.
Dengan perbicaraan penuh untuk perintah nafkah anak mungkin mengambil masa bertahun-tahun untuk diselesaikan, Sarah berkata bapa yang mempunyai "hati nurani" akan tetap membayar sementara menunggu keputusan mahkamah.
Tetapi mungkin juga ada bapa yang "mencuci tangan" terhadap anak mereka hanya kerana belum ada perintah mahkamah, itulah sebabnya perintah sementara atau interim ini penting supaya bapa diwajibkan membayar sesuatu setiap bulan sehingga perbicaraan penuh tamat, katanya.
Mengapa Ibu Perlu Dapatkan Perintah Mahkamah untuk Nafkah Anak
Yang penting, Sarah berkata ibu hanya boleh menuntut tunggakan nafkah anak dari tarikh wujudnya perintah mahkamah untuk nafkah anak. Dengan kata lain, ibu tidak akan dapat menuntut nafkah anak yang tidak dibayar untuk tempoh sebelum perintah mahkamah wujud.
Jadi semasa menunggu perbicaraan penuh, jika mahkamah memberikan perintah interim untuk nafkah anak dan bapa gagal membayar, ibu boleh menuntut jumlah interim yang tertunggak bermula dari tarikh perintah itu dikeluarkan.
Sebagai alternatif, Sarah berkata ibu juga mempunyai pilihan yang lebih cepat iaitu "Sulh" atau mediasi di mahkamah Syariah untuk cuba menyelesaikan isu nafkah anak, daripada pergi ke perbicaraan penuh atau mempunyai jumlah interim yang mungkin difikirkan ibu terlalu rendah untuk keperluan anak.
Jika kedua-dua bapa dan ibu bersetuju dengan jumlah nafkah anak semasa mediasi ini, perjanjian penyelesaian akan dirangka dan kemudian dibawa ke hadapan hakim untuk disahkan sebagai perintah mahkamah bagi menyelesaikan perkara itu tanpa melalui perbicaraan penuh, katanya.
Lelaki Mempunyai Tanggungjawab Menyara Isteri dan Anak Semasa Perkahwinan
Beliau berkata lelaki Muslim juga diwajibkan memberi nafkah anak semasa perkahwinan, jadi wanita sebenarnya boleh menuntut tunggakan nafkah anak walaupun sebelum perceraian berlaku atau walaupun mereka tidak mahu bercerai.
Sarah mencadangkan perintah nafkah interim tetap juga boleh digunakan dalam situasi tunggakan nafkah anak semasa perkahwinan.
Beliau juga mencadangkan perintah interim boleh dikenakan kepada suami yang gagal membayar nafkah isteri, termasuk ketika perceraian adalah perkara yang dipertikaikan dan mungkin mengambil masa lebih lama untuk dimuktamadkan.
"Jika dipertikaikan, ia akan mengambil sedikit masa, jadi mungkin ada struktur lain di mana kita boleh kata okay, sementara menunggu, mungkin perlu berikan perintah interim, teruskan bayar nafkah terutama kepada anak-anak, tetapi isteri juga," katanya kepada Malay Mail.
