TEHRAN: Amerika Syarikat sedang menunggu jawapan Iran mengenai cadangan perjanjian damai terbaru pada Jumaat, selepas kedua-dua pihak saling menuduh mencetuskan pertempuran semalaman yang menggemparkan pasaran dan menghidupkan semula kebimbangan berlakunya pertempuran semula.
Setiausaha Negara Marco Rubio berkata Iran tidak boleh mengawal Selat Hormuz, tempat pertempuran berlaku, tetapi sumber Saudi memberitahu AFP bahawa kerajaan Arab Saudi enggan membenarkan tentera AS menggunakan ruang udara atau pangkalan mereka untuk operasi memaksa laluan bagi perkapalan komersial.
“Iran kini mendakwa mereka memiliki, mereka mempunyai hak untuk mengawal, laluan air antarabangsa… Itu adalah perkara yang tidak boleh diterima yang mereka cuba normalkan,” kata Rubio.
Washington telah menghantar kepada Iran, melalui perantara Pakistan, satu cadangan untuk melanjutkan gencatan senjata di Teluk bagi membolehkan perbincangan mengenai penyelesaian akhir konflik yang bermula 10 minggu lalu dengan serangan AS-Israel ke atas Tehran.
“Kami menjangkakan jawapan daripada mereka hari ini pada satu ketika… Saya harap ia tawaran yang serius, saya benar-benar harap,” kata Rubio.
Jurucakap Kementerian Luar Iran, Esmaeil Baqaei, berkata pada Jumaat bahawa cadangan itu masih “dalam kajian, dan sebaik sahaja keputusan muktamad dicapai, ia pasti akan diumumkan”, menurut agensi berita ISNA.
‘Mereka mempermainkan kami’
Malam sebelumnya, Markas Tentera AS (CENTCOM) berkata Iran telah melancarkan peluru berpandu, dron, dan bot kecil ke arah tiga kapal perang AS yang melalui Selat Hormuz tetapi tiada yang terkena dan pasukan AS telah memusnahkan ancaman yang masuk dan membalas terhadap pangkalan darat di Iran.
Markas tentera pusat Iran, Khatam al-Anbiya, menegaskan bahawa pertempuran itu tercetus apabila kapal AS menyasarkan sebuah kapal tangki Iran yang menuju ke Selat Hormuz dan menuduh musuh mereka mengenai kawasan awam.
Serangan itu mengenai Bandar Khamir dan Sirik – bandar di sebelah Iran selat itu – serta pulau Qeshm, katanya, sambil mendakwa bahawa serangan itu dilakukan dengan kerjasama “beberapa negara serantau”.
Baqaei menuduh AS melakukan “pelanggaran jelas undang-undang antarabangsa dan pelanggaran gencatan senjata”, tetapi berkata pasukan Iran telah “memberi ‘tamparan hebat’ kepada musuh”.
Apabila ditanya di Washington pada Khamis jika gencatan senjata dengan Iran masih berkuat kuasa selepas pertempuran itu, Presiden AS Donald Trump berkata, “Ya, ia masih. Mereka mempermainkan kami hari ini. Kami hancurkan mereka.”
Iran tidak menamakan sekutu serantau AS yang dituduh bekerjasama, walaupun UAE berkata ia terpaksa memintas rentetan dron dan peluru berpandu Iran.
“Sistem pertahanan udara UAE terlibat dengan dua peluru berpandu balistik dan tiga UAV yang dilancarkan dari Iran, mengakibatkan tiga kecederaan sederhana,” kata Kementerian Pertahanan Emirates di X.
Selepas bermulanya perang pada 28 Feb, Iran sebahagian besarnya menutup Selat Hormuz, dengan AS kemudiannya mengenakan sekatan sendiri ke atas pelabuhan Iran.
Pada Ahad, Trump mengumumkan “Projek Kebebasan”, satu operasi tentera laut AS yang direka untuk membuka semula selat itu kepada perkapalan komersial, hanya untuk meninggalkannya pada Selasa demi kembali ke rundingan.
Pada Jumaat, dua sumber Saudi memberitahu AFP – mengesahkan laporan media AS – bahawa kerajaan enggan membenarkan tentera AS menggunakan pangkalan dan ruang udaranya untuk operasi Hormuz.
“Arab Saudi menentang operasi itu kerana ia merasakan ia hanya akan meningkatkan keadaan dan tidak akan berjaya,” kata salah seorang daripada mereka kepada AFP.
‘Sistem kedaulatan’
Minggu ini Tehran menubuhkan satu pihak berkuasa untuk meluluskan transit melalui Selat Hormuz dan mengutip tol daripada kapal, menurut jurnal industri perkapalan terkemuka Lloyd’s List.
Pada Selasa, penyiar berbahasa Inggeris Iran, Press TV, berkata bahawa Iran telah membina “sistem untuk melaksanakan kedaulatan ke atas Selat Hormuz” dan bahawa kapal yang melalui selat itu dihantar “peraturan” melalui e-mel.
Sekitar 1,500 kapal dan 20,000 kru antarabangsa kini terperangkap di rantau Teluk akibat konflik itu, menurut Pertubuhan Maritim Antarabangsa PBB.
CENTCOM AS berkata pada Jumaat bahawa pasukannya menghalang 70 kapal tangki daripada masuk atau keluar dari pelabuhan Iran.
Pasaran dunia telah meningkat dan harga minyak jatuh minggu ini dengan harapan bahawa proses damai yang dimediasi Pakistan akan memanjangkan gencatan senjata AS-Iran yang bermula pada 8 April dan membawa kepada perjanjian rundingan untuk menamatkan konflik.
Tetapi pasaran saham jatuh semula pada Jumaat selepas pertukaran di Hormuz, yang mencetuskan kebimbangan bahawa pertempuran semula boleh melambatkan atau menjejaskan pembukaan semula laluan perdagangan maritim utama itu.
