Pengukir Perak Kelantan Pertahankan Seni Tradisional Yang Semakin Pudar
Bunyi dentuman logam yang mantap bergema di sebuah bengkel kecil di Kampung Morak, Tumpat, di mana Mohd Ariffin Wok terus mengamalkan seni kraf yang telah mentakrifkan hidupnya selama lebih setengah abad. Pada usia 76 tahun, pengukir perak veteran yang dikenali mesra sebagai Pokwi ini masih menghasilkan karya perak tradisional yang rumit walaupun menghadapi kecacatan kaki kiri sejak lahir dan kesan fizikal usia yang semakin meningkat.
Dedikasi Lima Dekad Dalam Seni Ukiran Perak
Dilahirkan di Kampung Morak pada tahun 1949, Ariffin mula mempelajari seni ukiran perak ketika remaja. Sepanjang beberapa dekad, beliau telah mengasah kemahirannya dan diiktiraf sebagai pakar dalam kraf tradisional ini. Antara barangan yang dihasilkannya dengan penuh kesabaran termasuk cokmar istiadat, keris perak, tepak sireh, serta hiasan perhiasan yang kaya dengan simbolisme budaya Melayu.
"Walaupun saya mempunyai kecacatan, saya telah melakukan kerja ini selama lebih 50 tahun," katanya kepada Bernama. "Pada tahun 1970-an, barangan perak sangat popular dan ramai tukang kraf terlibat dalam bidang ini. Kini, bilangan pengukir semakin berkurangan."
Teknik Tradisional Dan Motif Alam Semula Jadi
Menggunakan teknik tradisional, Ariffin menghasilkan corak bunga yang rumit yang diilhamkan oleh alam semula jadi. Motif seperti bunga raya, ketumbit dan bunga tanjung sering digabungkan dengan corak awan larat yang mengalir, iaitu ciri khas seni hiasan Melayu. Dedikasinya terhadap kraf ini telah mendapat pengiktirafan nasional apabila beliau menerima gelaran Tukang Kraf Masyhur dari Kraftangan Malaysia pada tahun 2024 dan Anugerah Sanggar Mestika dari Majlis Kraf Malaysia pada tahun 2020.
Namun, beliau menyatakan bahawa kemahiran ukiran perak tradisional semakin hilang secara perlahan. Kebanyakan tukang perak kontemporari kini memberi tumpuan kepada barangan kecil seperti cincin, sedangkan kepakaran yang diperlukan untuk menghasilkan barangan perak istiadat - termasuk kerongsang dan regalia diraja - memerlukan tahap ketepatan yang jauh lebih tinggi.
Cabaran Dan Proses Penghasilan Yang Rumit
Sebatang keris perak tunggal, sebagai contoh, mungkin memerlukan kira-kira 500g perak bersama komponen kayu yang dipilih dengan teliti. Proses ini melibatkan peleburan, pembentukan dan ukiran logam secara manual sebelum menjalani proses kemasan untuk meningkatkan kilauannya. "Kadang-kadang menyiapkan hanya satu bahagian boleh mengambil masa sepanjang hari. Jika anda membuat kesilapan, anda perlu bermula semula," jelas Ariffin.
Usia telah membawa cabaran baru: penglihatannya semakin lemah, dan beliau masih dalam proses pemulihan daripada strok yang dialaminya tahun lalu. Kenaikan harga perak juga menjadikan kraf ini lebih sukar untuk dikekalkan, dengan harga meningkat daripada sekitar RM3,000 sekilogram pada masa lalu kepada RM14,000 atau RM15,000 pada masa kini.
Warisan Yang Diteruskan
Walaupun begitu, Ariffin terus menerima pesanan untuk kerjanya. Sepanjang tahun, beliau telah menghasilkan karya khas untuk individu ternama dan institusi diraja, termasuk pesanan dari Istana Negara. Kini, beliau dibantu oleh dua pekerja, termasuk menantunya Adnan Ismail, yang membantu menjalankan bengkel tersebut. Ariffin berharap Adnan akan mewarisi pengetahuannya dan meneruskan kraf ini untuk generasi akan datang.
Bengkel kecil di Kampung Morak ini bukan sekadar tempat kerja, tetapi merupakan pusat pemeliharaan warisan budaya yang semakin jarang ditemui. Setiap dentuman tukul ke atas perak bukan sahaja membentuk logam berharga, tetapi juga mengukir sejarah seni tradisional Melayu yang perlu dipertahankan daripada dilupakan zaman.
