Kami, yang menandatangani di bawah, mengucapkan tahniah kepada Kerajaan kerana memberi respons positif terhadap cadangan untuk memisahkan pejabat Peguam Negara dan Pendakwa Raya. Walau bagaimanapun, kami sangat bimbang bahawa cadangan Kerajaan sekarang di bawah Rang Undang-Undang Perlembagaan (Pindaan) (No. 2) 2026 (RUU) tidak mempunyai semakan dan keseimbangan parlimen untuk salah satu pelantikan paling penting dalam susunan perlembagaan Malaysia.
Kami ingin menyatakan sokongan padu kami terhadap penyertaan semakan jawatankuasa parlimen dalam proses pelantikan Pendakwa Raya (PR).
Peranan PR memerlukan jaminan institusi yang kukuh
PR memegang kuasa luar biasa, termasuk kuasa tunggal untuk memulakan, menjalankan, dan menghentikan pendakwaan jenayah. Memandangkan skop kuasa ini, dan bukti lampau yang jelas tentang politisasinya, cara PR dilantik mestilah telus, berdasarkan merit, dan dilindungi daripada pengaruh yang tidak wajar.
RUU sekarang mencadangkan untuk memberikan Yang di-Pertuan Agong (YDPA) kuasa budi bicara untuk melantik PR atas syor Suruhanjaya Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan (SPKP) dan selepas berunding dengan Majlis Raja-Raja. SPKP adalah sebahagian daripada perkhidmatan awam. Walaupun kami mengalu-alukan prinsip pemisahan antara peranan Peguam Negara dan Pendakwa Raya, rangka kerja pelantikan yang dicadangkan berisiko meletakkan proses itu sepenuhnya di luar pengawasan awam atau parlimen yang bermakna.
Perlembagaan membenarkan dan menyokong semakan parlimen
Adalah pendapat kami bahawa pindaan perlembagaan untuk memasukkan semakan parlimen dalam pelantikan PR adalah dibenarkan sepenuhnya di bawah Perlembagaan Persekutuan. Bertentangan dengan cadangan bahawa sebarang penglibatan sedemikian akan menjadi tidak berperlembagaan atas alasan melanggar pengasingan kuasa, kami berpendapat bahawa dalam sistem Westminster kerajaan bertanggungjawab kami, Perlembagaan secara jelas membayangkan semakan oleh institusi luar, termasuk Parlimen, terhadap pembuatan keputusan eksekutif. Peruntukan perlembagaan utama menyokong kesimpulan ini:
- Perkara 39 mengekalkan kuasa Parlimen untuk memberikan fungsi eksekutif kepada orang lain melalui undang-undang.
- Perkara 40(1) dan 40(2) bersama-sama secara jelas membayangkan bahawa entiti selain Jemaah Menteri boleh diberi kuasa untuk memberikan nasihat yang mengikat kepada YDPA.
- Budibicara YDPA untuk melantik PM di bawah Perkara 43(2) tertakluk kepada keperluan utama bahawa bakal PM mestilah ahli Dewan Rakyat dan, pada pertimbangan YDPA, “mungkin mendapat kepercayaan majoriti ahli dewan itu”.
- Perkara 40(3) memperuntukkan bahawa undang-undang persekutuan boleh menghendaki YDPA bertindak selepas berunding dengan atau atas syor mana-mana orang atau badan orang.
- Perkara 3(5) membenarkan Parlimen menubuhkan Majlis untuk menasihati YDPA dalam hal ehwal Islam.
- Berhubung dengan kuasa YDPA untuk melantik Suruhanjaya Pilihan Raya, Perkara 114(2) menghendaki YDPA mengambil kira kepentingan “memastikan Suruhanjaya Pilihan Raya yang menikmati keyakinan awam”.
- Kuasa besar YDPA untuk mengisytiharkan darurat di bawah Perkara 150(1) tertakluk kepada kawalan parlimen. Di bawah Perkara 150(3), Proklamasi mesti dibentangkan di hadapan kedua-dua Dewan dan boleh dibatalkan melalui Resolusi kedua-dua Dewan yang diluluskan dengan majoriti mudah.
Peruntukan ini menunjukkan bahawa Perlembagaan tidak mewajibkan proses membuat keputusan yang tertutup atau eksklusif eksekutif, termasuk proses pelantikan untuk jawatan tinggi awam.
Pergantungan pada Semenyih Jaya untuk menyekat semakan parlimen adalah salah
Sesetengah pihak berpendapat bahawa penglibatan parlimen dalam pelantikan Pendakwa Raya akan menjadi tidak berperlembagaan, dengan bergantung terutamanya pada keputusan Mahkamah Persekutuan dalam Semenyih Jaya Sdn Bhd v Pentadbir Tanah Daerah Hulu Langat [2017] 3 MLJ 561. Hujah ini pada asasnya salah membaca penghakiman itu.
Dalam Semenyih Jaya, Mahkamah Persekutuan membatalkan peruntukan undang-undang yang memindahkan kuasa membuat keputusan kehakiman kepada penilai awam, dengan memutuskan bahawa kuasa kehakiman di bawah Perkara 121 Perlembagaan Persekutuan terletak secara eksklusif dan tidak boleh dipisahkan di mahkamah. Mahkamah menegaskan bahawa kebebasan kehakiman adalah sebahagian daripada struktur asas Perlembagaan dan tidak boleh dicairkan atau ditugaskan semula oleh undang-undang biasa.
Walau bagaimanapun, alasan undang-undang Semenyih Jaya terhad kepada kuasa kehakiman dan perlindungan kebebasan kehakiman. Ia berkaitan dengan hubungan antara kehakiman dan Parlimen — ia tidak mengatakan apa-apa tentang pelantikan eksekutif atau hubungan antara Eksekutif dan Parlimen yang merupakan hubungan gabungan dan bukan pemisahan yang ketat. Untuk menggunakan Semenyih Jaya sebagai larangan perlembagaan umum terhadap Parlimen memainkan sebarang peranan dalam pelantikan ke jawatan tinggi awam adalah memutarbelitkan alasan undang-undangnya tanpa pengiktirafan. Kes itu tidak menetapkan — dan Mahkamah Persekutuan tidak memutuskan — bahawa peranan Parlimen terhad kepada meluluskan undang-undang atau bahawa fungsi pengawasan Parlimen tidak meluas kepada semakan pelantikan awam oleh Eksekutif.
Malah, Semenyih Jaya sendiri menegaskan semula bahawa Perlembagaan merangkumi prinsip substantif, termasuk kedaulatan undang-undang, pengasingan kuasa, semak dan imbang, dan akauntabiliti demokratik, yang mesti diberikan kesan yang murah hati dan bertujuan. Seperti yang dinyatakan dalam keputusan Mahkamah Persekutuan seterusnya Alma Nudo Atenza v PP & Anor Appeal [2019] 5 CLJ 780 pada perenggan 70-71, di teras doktrin pengasingan kuasa adalah keperluan untuk mekanisme semak dan imbang untuk mengelakkan risiko penyalahgunaan kuasa. Eksekutif, Parlimen dan Kehakiman membentuk semakan bersama antara satu sama lain dengan mengawal selia dan dikawal selia oleh yang lain.
Ini adalah prinsip yang menyokong, bukannya melemahkan, kes untuk semakan parlimen ke atas pelantikan Pendakwa Raya. Bacaan Semenyih Jaya yang betul dan lengkap mengukuhkan, bukan mengurangkan, kes untuk pengawasan bermakna pelantikan ini.
Mekanisme semak dan imbang adalah keperluan perlembagaan
Perlembagaan Malaysia menggunakan model parlimen Westminster di bawah raja berperlembagaan, yang dicirikan oleh beberapa elemen gabungan Eksekutif dan Parlimen dari segi komposisi dan kuasa. Elemen gabungan inilah yang menjadikan peranan semak dan imbang Parlimen dan kuasa pengawasan ke atas Eksekutif sebagai penting, satu fakta yang diiktiraf dalam Perlembagaan melalui peruntukan seperti Perkara 43(3) yang menghendaki Kabinet bertanggungjawab secara kolektif kepada Parlimen.
Perlu diingatkan bahawa RUU tidak memindahkan kuasa melantik PR daripada Eksekutif — ia hanya memindahkan kuasa daripada Perdana Menteri kepada bahagian lain Eksekutif dan perkhidmatan awam, iaitu YDPA dan SPKP. Semakan parlimen ke atas pelantikan PR, oleh itu, bukanlah penyelewengan daripada model perlembagaan kita tetapi keperluan penting untuk mengekalkan semak dan imbang ke atas pelaksanaan kuasa baru ini.
Tanpa mekanisme semak dan imbang, cadangan Kerajaan berisiko meletakkan pelantikan PR di luar pengawasan parlimen dan kehakiman, satu situasi yang mungkin sendiri bertentangan dengan struktur asas Perlembagaan. Akauntabiliti demokratik, kedaulatan undang-undang, dan pengasingan kuasa adalah nilai perlembagaan asas yang mesti dilindungi secara aktif, bukan diserahkan secara senyap.
Kami tidak meminta Parlimen melantik Pendakwa Raya
Penyelesaian perlembagaan kami adalah semakan tanpa penggantian. Kami meminta Ahli Parlimen sebagai wakil kepentingan awam yang bertanggungjawab secara langsung kepada orang ramai, untuk memainkan peranan semakan yang bermakna dalam proses pelantikan seperti yang dilakukan di negara seperti Kanada, Jerman, Switzerland, Kenya, Chile dan lain-lain, untuk memastikan ketelusan dan pematuhan dengan standard kelayakan dan prosedur, untuk mengagihkan akauntabiliti merentas institusi, dan untuk mengurangkan secara material risiko pengaruh tidak wajar ke atas orang yang akan menduduki salah satu jawatan paling berkuasa di Persekutuan.
Seruan kami kepada Parlimen
Kami menyeru Ahli Parlimen, merentas garis parti, untuk:
- Menolak sebarang rangka kerja bahawa semakan parlimen dalam proses pelantikan PR adalah tidak berperlembagaan — asas perlembagaan dan undang-undang untuk penglibatan sedemikian adalah jelas;
- Meminda RUU untuk memasukkan mekanisme semakan parlimen berstruktur sebagai sebahagian daripada proses pelantikan Pendakwa Raya;
- Memastikan bahawa mana-mana model akhir yang diterima pakai menjunjung nilai ketelusan, akauntabiliti, dan kebebasan institusi; dan
- Mengiktiraf bahawa mengasingkan pelantikan PR daripada semua pengawasan tidak mengukuhkan kebebasan pendakwaan — ia melemahkannya.
Pemisahan Peguam Negara dan Pendakwa Raya mewakili detik perlembagaan bersejarah untuk Malaysia. Kita mesti merebut detik ini untuk membina institusi yang benar-benar bebas, benar-benar bertanggungjawab, dan layak mendapat kepercayaan awam. Proses pelantikan yang telus, berlapis-lapis dengan semakan parlimen bukanlah ancaman kepada matlamat itu — ia adalah langkah penting ke arah mencapainya.
Pencetus
Ngeow Chow Ying (Peguam & Peguamcara, Pengerusi, Projek SAMA)
Maha Balakrishnan (Pakar Advokasi Parlimen & Dasar)
Pengesahan
- Tan Sri Mohamad Ariff Bin Md Yusof (bekas Hakim Mahkamah Rayuan dan bekas Speaker Dewan Rakyat)
- Datuk Seri Mohd Hishamudin Bin Md Yunus (bekas Hakim Mahkamah Rayuan)
- Emeritus Prof. Datuk Dr Shad Saleem Faruqi (bekas pemegang Kerusi Tunku Abdul Rahman di UM)
- Datuk Kuthubul Zaman Bukhari (Peguam & Peguamcara, presiden lalu Malaysian Bar (2003-2005))
- Datuk Yeoh Yang Poh (Peguam & Peguamcara, presiden lalu Malaysian Bar (2005-2007))
- Datuk Ambiga Sreenevasan (Peguam & Peguamcara, presiden lalu Malaysian Bar (2007-2009))
- Ragunath Kesavan (Peguam & Peguamcara, presiden lalu Malaysian Bar (2009-2011))
- Christopher Leong (Peguam & Peguamcara, presiden lalu Malaysian Bar (2013-2015))
- Salim Bashir (Peguam & Peguamcara, presiden lalu Malaysian Bar (2020-2021))
- Datuk Gurdial Singh Nijar (bekas profesor, Peguam & Peguamcara)
- Datuk Seri M.Ramachelvam (Peguam & Peguamcara, presiden HAKAM)
- Professor Andrew J Harding (sarjana undang-undang)
- Abdul Rashid Ismail (Peguam & Peguamcara)
- Shanmuga Kanesalingam (Peguam & Peguamcara)
- Fahri Azzat (Peguam & Peguamcara)
- Prof Wong Chin Huat (ahli sains politik, Sunway University)
- Prof Ahmad Fauzi Abdul Hamid (Profesor Kehormat, Pusat Pengajian Pendidikan Jarak Jauh, Universiti Sains Malaysia)
- Prof Madya Azmil Mohd Tayeb (ahli sains politik, Universiti Sains Malaysia)
- Prof Madya Syaza Shukri (Jabatan Sains Politik dan Pengajian Madani, UIAM)
