Kerusi Perlembagaan: Simbol Amanah, Bukan Kuasa
Dalam setiap sistem perlembagaan, wujud sebuah kerusi yang sunyi. Ia bukan milik raja, perdana menteri, atau parti politik. Kerusi itu milik undang-undang. Mereka yang diberi amanah mentafsir, menasihati, dan mempertahankan Perlembagaan hanya menduduki kerusi itu buat sementara waktu. Jawatan mungkin bertukar tangan, kerajaan mungkin naik dan jatuh, pemerintah mungkin silih berganti, tetapi kerusi itu kekal milik Perlembagaan. Justeru, pejabat perlembagaan bukan sekadar jawatan berkuasa, tetapi amanah.
Perlembagaan Tidak Bertanya Soalan Popular
Perlembagaan tidak bertanya sama ada sesuatu keputusan popular, mudah dari segi politik, atau menyenangkan sesiapa. Ia hanya bertanya satu soalan: Apa yang dikehendaki oleh undang-undang? Apabila pertimbangan perlembagaan mula tunduk kepada pilih kasih, ketakutan, pengaruh, atau kemudahan, sesuatu yang lebih berharga daripada satu keputusan terancam: keyakinan rakyat terhadap Perlembagaan itu sendiri mula lemah.
Tradisi Perlembagaan Melayu: Sejak Hukum Kanun Pahang
Tradisi perlembagaan Melayu sudah lama memahami prinsip ini, jauh sebelum bahasa perlembagaan moden muncul. Hukum Kanun Pahang mengajar bahawa kuasa tidak pernah mutlak. Setiap pemegang kuasa memikul tanggungjawab di samping kuasa. Sultan sendiri memerintah dalam batasan Hukum Allah, Syariah, adat, dan keadilan. Jika jawatan tertinggi negara terikat dengan undang-undang, maka setiap jawatan yang diwujudkan oleh Perlembagaan juga mesti dilaksanakan dalam lingkungan undang-undang.
Keadilan Milik Prinsip, Bukan Personaliti
Keadilan tidak pernah milik personaliti. Ia milik prinsip. Tiada jawatan perlembagaan boleh menjadi alat kepentingan politik, pengaruh peribadi, tekanan institusi, atau emosi awam. Mereka yang diamanahkan dengan undang-undang mesti setia kepada undang-undang, kerana tanggungjawab tertinggi mereka bukan kepada mereka yang melantik, memuji, atau mengkritik, tetapi kepada Perlembagaan, keadilan, dan akhirnya, kepada Allah.
Kuasa Memberi Wewenang, Hanya Keadilan Mengekalkan Negara
Kuasa mungkin memberi wewenang, tetapi hanya keadilan yang mengekalkan negara. Sejarah mengajar bahawa kerajaan jarang runtuh kerana kekurangan undang-undang. Mereka goyah apabila mereka yang diamanahkan menjaga undang-undang tidak lagi dipandu olehnya. Perlindungan terbesar sesuatu tatanan perlembagaan bukan terletak pada kata-kata bertulis Perlembagaan semata-mata, tetapi pada hati nurani mereka yang diamanahkan untuk mempertahankannya. Apabila undang-undang kekal di atas setiap individu, Perlembagaan hidup. Apabila Perlembagaan hidup, maka negara juga hidup.
Tunku Azizah Aminah Maimunah Iskandariah, Tengku Ampuan Pahang, adalah calon sarjana di Institut Antarabangsa Pemikiran dan Tamadun Islam (ISTAC), Universiti Islam Antarabangsa Malaysia.
