Indeks Persepsi Rasuah 2025: Malaysia Catat Peningkatan Skor dan Kedudukan Global
Keluaran Indeks Persepsi Rasuah (CPI) 2025 meletakkan Malaysia dalam kedudukan yang menarik dengan peningkatan skor daripada 50 kepada 52 dan kedudukan global yang lebih baik ke tempat ke-54. Dalam analisis dasar, angka-angka ini perlu dibaca sebagai isyarat, bukan sebagai keputusan muktamad.
Memahami Rasuah Melalui Model Prinsipal-Ejen dan Teori Tindakan Kolektif
CPI mengukur bagaimana pelaku perniagaan dan pakar melihat rasuah sektor awam. Indeks ini sensitif terhadap pendakwaan kes-kes besar, perubahan peraturan, dan kredibiliti institusi. Cabaran Malaysia adalah untuk menukar isyarat jangka pendek ini kepada struktur jangka panjang, daripada seni bina integriti yang tahan terhadap kejutan politik.
Kerangka konseptual yang berguna untuk memahami rasuah menggabungkan model prinsipal-ejen dan teori tindakan kolektif. Pengalaman Malaysia selepas skandal 1MDB menunjukkan betapa cepatnya persepsi awam boleh berubah apabila institusi dilihat sebagai lemah.
Dalam pendekatan prinsipal-ejen, rasuah berlaku apabila ejen (pegawai) menyimpang daripada mandat prinsipal (awam) disebabkan asimetri maklumat dan pengawasan yang lemah. Dalam pendekatan tindakan kolektif, rasuah berterusan kerana ia menjadi peraturan permainan. Semua orang percaya orang lain rasuah, jadi kos untuk kekal jujur terasa lebih tinggi daripada mengikut arus.
Peningkatan CPI Lestari Datang daripada Penguatan Pengawasan dan Perubahan Norma
Peningkatan CPI yang mampan biasanya datang daripada kedua-dua saluran, mengukuhkan pengawasan dan sekatan, sambil mengalihkan norma dan jangkaan awam ke arah integriti. Dari perspektif prinsipal-ejen, tindakan penguatkuasaan undang-undang terhadap kes-kes profil tinggi mencipta kesan pencegahan. Hukuman konsisten terhadap tokoh kanan melemahkan kepercayaan bahawa jawatan boleh membeli kekebalan.
Pencegahan penting, tetapi ia mempunyai had. Penguatkuasaan adalah reaktif, sering perlahan, dan mahal dari segi bukti dan litigasi. Itulah sebabnya negara yang meningkatkan skor mereka secara mampan biasanya mengukuhkan pencegahan melalui reka bentuk institusi, terutamanya pada titik-titik terdedah seperti perolehan awam, pelesenan, dan tadbir urus entiti berkaitan kerajaan.
Perolehan Awam sebagai Arena Klasik untuk Rasuah Berdasarkan Budi Bicara
Perolehan awam adalah arena klasik untuk rasuah berdasarkan budi bicara. Nilai kontrak besar, maklumat teknikal kompleks, dan ruang untuk persekongkolan tinggi. Oleh itu, membina rangka kerja perolehan yang lebih standard, mewujudkan mekanisme semakan untuk keputusan, dan menyediakan saluran rayuan pentadbiran adalah langkah-langkah yang relevan.
Namun, reka bentuk sahaja tidak mencukupi. Apa yang penting akhirnya adalah melaksanakan peraturan dan ketelusan data. Seni bina perolehan yang kredibel memerlukan sekurang-kurangnya tiga elemen: (1) data kontrak telus (pemenang, nilai kontrak, kaedah perolehan, dan justifikasi), (2) had ketat terhadap perundingan langsung dan pengecualian, dan (3) audit prestasi selepas penganugerahan yang membawa kepada sekatan pentadbiran yang pantas.
Keterbukaan Maklumat dan Kapasiti Audit Membentuk Persepsi Rasuah
Faktor lain yang membentuk persepsi rasuah adalah keterbukaan maklumat dan kapasiti audit. Apabila awam boleh mengakses maklumat asas tentang belanjawan, kontrak, dan pemilikan benefisial korporat, kos untuk menyembunyikan rasuah meningkat. Pada ketika ini, reformasi seperti audit yang lebih kuat terhadap entiti berkaitan kerajaan dan ketelusan pemilikan benefisial adalah lebih daripada pelarasan teknikal, ia membentuk semula insentif.
Syarikat cengkerang dan nominee, sering digunakan sebagai kenderaan untuk rasuah, menjadi lebih sukar untuk digunakan apabila pendedahan pemilikan dan pelaporan transaksi diketatkan. Dari sudut pandangan tindakan kolektif, cabaran terbesar adalah konsistensi. Awam akan bergerak ke arah norma integriti hanya jika mereka percaya peraturan terpakai sama rata kepada semua orang.
Cabaran Konsistensi dalam Penguatkuasaan Undang-Undang
Jika penguatkuasaan undang-undang kelihatan selektif – tegas terhadap satu pihak, bertolak ansur terhadap pihak lain – norma rasuah diperkukuh kerana orang menganggap permainan tetap sama, hanya pemain yang berubah. Inilah sebabnya reformasi yang mempengaruhi kebebasan pendakwaan, akauntabiliti institusi, dan perlindungan pemberi maklumat mempunyai nilai strategik.
Pemberi maklumat adalah antara pengesan termurah untuk mengesan rasuah yang tidak dapat dilihat dengan mudah oleh juruaudit. Tanpa perlindungan sebenar, maklumat kritikal kekal terkunci di dalam organisasi. Reputasi tadbir urus secara langsung dikaitkan dengan kos modal dan kualiti pelaburan. Negara yang dianggap kurang rasuah cenderung menikmati premium risiko yang lebih rendah, menjadikan pembiayaan projek awam dan swasta lebih murah.
Strategi Anti-Rasuah Kebangsaan sebagai Alat Komitmen
Dalam konteks ini, Strategi Anti-Rasuah Kebangsaan 2024–2028, pembentukan pasukan petugas pemantauan CPI, dan agenda perundangan seperti kebebasan maklumat dan ombudsman perkhidmatan awam boleh berfungsi sebagai alat komitmen yang mengurangkan ketidakpastian. Namun, komitmen hanya mempunyai makna jika dipadankan dengan jadual pelaksanaan, peruntukan belanjawan, dan mekanisme penilaian bebas.
Cabaran Global dan Sasaran Realistik untuk Malaysia
Secara global, purata CPI kekal agak rendah, bermakna persaingan untuk menarik pelaburan berkualiti tinggi akan semakin ditentukan oleh kredibiliti institusi. Jika Malaysia bercita-cita untuk bergerak ke peringkat teratas – katakan, menghampiri 25 teratas dunia – ia memerlukan peningkatan skor yang ketara.
Dalam praktik, itu memerlukan pembongkaran insentif mencari sewa dalam kontrak awam dan penguatkuasaan pengawasan ketat terhadap entiti berkaitan kerajaan. Ini bukan projek satu kementerian; ia memerlukan koordinasi merentasi dasar fiskal, penguatkuasaan undang-undang, reformasi birokrasi, dan penglibatan masyarakat sivil sebagai pengawasan yang sah.
Indikator Prestasi Integriti sebagai Sasaran Realistik
Malaysia harus menumpukan tenaganya pada reformasi yang mengurangkan budi bicara dan meningkatkan kebolehverifikasian. Sasaran realistik bukan sekadar mengejar kenaikan skor tahunan tetapi membina satu set indikator prestasi integriti seperti bahagian tender terbuka, purata masa pemprosesan pelesenan, bilangan kontrak yang diaudit untuk prestasi, kadar tindakan susulan pada laporan pemberi maklumat, dan pemulihan aset disertai keputusan mahkamah muktamad.
Indikator seperti ini membolehkan komitmen anti-rasuah dinilai, daripada diperdebatkan tanpa henti. Pada akhirnya, CPI 2025 memberi Malaysia peluang politik. Terdapat pengiktirafan bahawa arah dasar semakin baik. Tetapi peluang ini akan bertahan hanya jika negara berani melengkapkan reformasi "membosankan" yang benar-benar penting: data perolehan terbuka, audit kuat, perlindungan pemberi maklumat berkesan, peraturan kewangan politik telus, dan pendakwaan konsisten.
Jika struktur itu dibina, CPI akan meningkat sebagai akibat, bukan sebagai matlamat. Dr Zuhairan Yunmi Yunan ialah Pensyarah Kanan di Jabatan Ekonomi, Fakulti Perniagaan dan Ekonomi, Universiti Malaya.
