Setiap kali pilihan raya berakhir, banyak gabungan politik teruja dengan jumlah undi yang diperoleh secara nasional. Namun, dalam sistem demokrasi Westminster yang diamalkan di Malaysia, undi popular bukanlah penentu utama kuasa. Pakatan Harapan (PH) dinasihatkan agar tidak berasa selesa dengan kemenangan undi popular sekiranya ia gagal menguasai kerusi di peringkat negeri atau Parlimen.
Menurut Profesor Phar Kim Beng, pengarah Institut Pengajian Antarabangsa dan ASEAN di Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (UIAM), kuasa mentadbir negara ditentukan oleh majoriti kerusi parlimen, bukan jumlah undi di seluruh negara. Sistem pilihan raya berasaskan undian majoriti mudah (first-past-the-post) memberi ganjaran kepada gabungan yang dapat memenangi kerusi secara efisien, walaupun undi nasional mungkin tidak begitu tinggi.
Undi Popular vs Kuasa Politik
Ramai yang keliru antara memenangi undi popular dengan memenangi kerajaan. Sebenarnya, kedua-duanya berkait tetapi tidak sama. Dalam sistem Westminster, kerajaan dibentuk dengan menguasai majoriti kerusi di dewan perundangan. Jutaan undi tambahan di kawasan yang sudah sedia dimenangi tidak banyak membantu jika undi tersebut tidak diterjemahkan kepada kemenangan di kerusi-kerusi yang menentukan.
Malaysia telah melihat fenomena ini sebelum ini. Pada Pilihan Raya Umum 2008, pihak pembangkang pada ketika itu berjaya memperoleh bahagian undi popular yang luar biasa dan menafikan Barisan Nasional (BN) majoriti dua pertiga di Parlimen. Ia dianggap sebagai gempa politik yang mengubah landskap negara. Namun, walaupun terdapat momentum moral dan semangat perubahan, pembangkang tidak berjaya membentuk kerajaan persekutuan. BN kekal memerintah Putrajaya kerana sistem pilihan raya kita memberikan kuasa berdasarkan kerusi, bukan jumlah undi di peringkat nasional.
Pelajaran 2008 Masih Relevan
Pengajaran penting daripada 2008 ialah undi popular tidak semestinya membawa kepada kuasa. PH harus mengelakkan naratif bahawa memenangi lebih banyak undi sahaja adalah bukti kedudukan politiknya kekal kukuh. Politik adalah tentang mentadbir, bukan sekadar sokongan simbolik.
Kini, kerjasama politik antara BN dan Perikatan Nasional (PN) yang semakin berkembang perlu diberi perhatian serius. Jika kerjasama ini dapat meminimumkan pertandingan tiga penjuru, pihak pembangkang mungkin dapat menukarkan peningkatan undi yang sederhana kepada lonjakan kerusi yang besar. Kemungkinan ini wajar dikaji, tidak kira sama ada seseorang menyokong atau menentang kerjasama tersebut.
Geografi Pilihan Raya dan Strategi PH
Geografi pilihan raya di Malaysia sentiasa lebih penting daripada jumlah undi keseluruhan. Sesebuah gabungan boleh kalah dalam undi popular tetapi menang dalam pilihan raya. Sebaliknya, ia boleh mendapat lebih banyak undi di peringkat nasional tetapi tetap gagal membentuk kerajaan. Ini bukan sesuatu yang aneh, tetapi memang cara sistem berfungsi.
Bagi PH, cabaran sebenar adalah lebih mendalam daripada sekadar mesej kempen. Gabungan ini perlu membina semula keyakinan pengundi terhadap isu-isu seperti kos sara hidup yang meningkat, gaji yang tidak berkembang, kemampuan memiliki rumah, perkhidmatan awam, dan peluang ekonomi. Pengundi biasanya menilai kerajaan berdasarkan perubahan nyata dalam kehidupan harian, bukan hanya niat baik.
PH juga tidak boleh menganggap bahawa kebimbangan sejarah terhadap kerjasama UMNO-PAS akan secara automatik meyakinkan pengundi yang belum membuat keputusan. Memori politik sentiasa berubah. Generasi baharu akan menilai kerajaan mengikut prestasi semasa, bukan persaingan masa lalu.
Kemenangan Dimeterai Kerusi Demi Kerusi
Sekiranya BN dan PN terus memperhalusi koordinasi pilihan raya mereka, PH perlu mempunyai strategi yang lebih canggih. Ia tidak boleh bergantung pada andaian demografi, corak pengundian terdahulu, atau keselesaan daripada bahagian undi nasional yang menggalakkan.
Setiap pilihan raya dimenangi secara berasingan di setiap kerusi. Pengalaman demokrasi Malaysia sejak 2008 menunjukkan bahawa sistem pilihan raya memberi ganjaran kepada organisasi, disiplin, pemilihan calon yang tepat, dan pengagihan undi yang cekap — bukan sekadar populariti.
Objektif politik adalah jelas. Memenangi undi popular mungkin memberikan kepuasan moral dan legitimasi politik. Tetapi memenangi kerusi yang mencukupi memberikan autoriti untuk mentadbir. PH perlu mengingati pengajaran 2008 bukan sebagai nostalgia, tetapi sebagai amaran.
Kejayaan pilihan raya diukur bukan sahaja dengan bilangan rakyat Malaysia yang menyokong sesebuah gabungan, tetapi sama ada sokongan itu cukup meluas dan diagihkan secara efisien untuk memperoleh majoriti di dewan perundangan. Dalam demokrasi berparlimen, kerajaan dibentuk oleh kerusi, bukan sentimen. Realiti itu, lebih daripada mana-mana tinjauan pendapat atau jumlah undi nasional, akan menentukan masa depan politik Malaysia.
