Musim teater politik sudah bermula. Menjelang pilihan raya, ramai ahli politik Malaysia mula beralih daripada tugas mentadbir kepada aksi politik penuh sandiwara. Namun, rakyat tidak harus mudah terpedaya.
Ramai orang beranggapan politik itu rumit. Politik Malaysia memang mempunyai pelbagai lapisan dan kadang-kala kelihatan mengelirukan. Tetapi sebenarnya, politik tidaklah sesukar disangka. Ahli politik Malaysia juga tidaklah sebijak atau serumit seperti sering digambarkan. Apa yang mereka cakap, tindakan yang mereka ambil, siapa mereka dekati dan tinggalkan sering mendedahkan niat sebenar mereka. Jika pengundi menilai tindakan ahli politik, bukan sekadar mendengar kata-kata mereka, keadaan sebenar akan menjadi lebih jelas.
PRN Johor
Sejak beberapa bulan lalu, pelbagai gerakan politik telah menjadi tajuk utama media. Rafizi Ramli dan Nik Nazmi Nik Ahmad meninggalkan PKR sebelum menubuhkan parti baharu, Bersama. Di Johor pula, Menteri Besar Onn Hafiz Ghazi membuat beberapa pengumuman politik penting sebelum akhirnya membubarkan DUN. Tidak lama kemudian, beliau mengeluarkan kenyataan tegas Barisan Nasional (BN) akan bertanding secara bersendirian dan tidak bekerjasama dengan parti-parti dalam Pakatan Harapan (PH), khususnya DAP, walaupun kedua-duanya sebahagian kerajaan Persekutuan di Putrajaya.
Pada masa yang sama, di Negeri Sembilan, Umno menarik balik sokongan terhadap kerajaan negeri yang dipimpin PH dan cuba membentuk kerajaan baharu bersama Perikatan Nasional (PN). Dalam bahasa politik, tindakan seperti ini bukan lagi sekadar sandiwara politik, tetapi lebih kepada tikam belakang. Namun percubaan itu gagal. Menteri Besar Aminuddin Harun kemudiannya membubarkan dewan dan menuduh Umno mengkhianati kerjasama politik yang sedia ada.
Bagi rakyat biasa, semua perkembangan ini mungkin nampak bercelaru. Tetapi bagi ahli politik, ia hanyalah perkara biasa. Sebabnya mudah — musim pilihan raya semakin hampir. Dan apabila pilihan raya semakin dekat, ramai ahli politik akan bertukar daripada ‘tugas mentadbir’ kepada ‘aksi politik penuh sandiwara’.
Kehangatan media
Media sememangnya lebih tertarik kepada kenyataan sensasi, ucapan penuh emosi, pergaduhan politik dan pertelingkahan terbuka. Semua ini menarik perhatian, menarik perhatian dan tumpuan. Media sosial juga sarat dengan aksi sandiwara seperti ini. Namun ketika rakyat sibuk mengikuti drama politik, perundingan dan percaturan sebenar biasanya berlaku di belakang tabir. Di situlah politik sebenar bermula.
Perkembangan terbaru melibatkan Hamzah Zainudin. Selepas meninggalkan Bersatu, beliau menghabiskan beberapa bulan mempromosikan apa yang dipanggilnya sebagai ‘agenda reset’. Ramai pemerhati tertanya-tanya sama ada ia sekadar strategi untuk memberi tekanan, alat tawar-menawar politik, atau benar-benar satu projek politik baharu. Pada 13 Jun, jawapannya mula kelihatan. Dengan sokongan kuat PAS, agenda tersebut berkembang menjadi penubuhan Parti Wawasan Negara. Dalam ucapannya, Hamzah kelihatan tenang tetapi jelas menyatakan hasrat Wawasan mahu menjadi sebahagian daripada PN. Jika itu berlaku, kedudukan Bersatu dalam gabungan tersebut mungkin menjadi semakin sukar. Pada pandangan saya, tidak mustahil Bersatu pimpinan Muhyiddin Yassin akan tersingkir daripada pusat kuasa PN dalam masa terdekat.
Zaid Ibrahim
Pada hujung minggu yang sama, PAS turut mencuri perhatian apabila menerima beberapa ahli baharu, termasuk Zaid Ibrahim. Zaid selama ini dikenali sebagai ahli politik yang sering membawa pandangan lebih liberal dan sederhana. Mendengar ucapan tiga pemimpin kanan PAS yang menyambut kemasukannya, jelas mereka mempunyai penghormatan yang tinggi terhadap beliau. Malah, Setiausaha Agung PAS Takiyuddin Hassan mengingatkan Zaid antara individu berjaya menewaskan PAS di kerusi Parlimen Kota Bharu dalam Pilihan Raya Umum 2004 — sesuatu yang bukan mudah dilakukan memandangkan PAS menguasai Kelantan ketika itu. Zaid pula berkata beliau mahu membantu memperbaiki imej PAS. Saya melihat kenyataan itu sebagai sesuatu yang ikhlas dan patut dipuji. Pada usia 75 tahun, kesediaan beliau memikul peranan tersebut, dan kesediaan PAS menerimanya, adalah sesuatu yang wajar dihargai.
Pada pandangan luar, semua perkembangan ini mungkin kelihatan bercanggah. Mengapa PAS yang dianggap konservatif mahu menerima tokoh-tokoh yang mempunyai latar belakang politik yang sangat berbeza? Jawapannya mudah. Pilihan raya selalunya dimenangi melalui kiraan angka dan sokongan kerusi terlebih dahulu, sebelum soal ideologi diambil kira. Inilah yang dipanggil ‘real politik’.
Teater politik, politik sebenar
Apabila persembahan politik berakhir, politik sebenar mengambil tempatnya. Tetapi buat masa ini, ahli politik tidak mahu bercakap tentang politik sebenar. Mereka mahu rakyat melihat persembahan yang sedang dimainkan. Malah, mereka sendiri sedang menulis skrip drama itu. Hakikatnya, ‘real politik’ ialah apa yang diperlukan untuk membentuk dan mengekalkan kerajaan dalam Dewan Rakyat yang mempunyai 222 kerusi.
Perbezaan antara teater politik dan politik sebenar menjadi semakin penting apabila pilihan raya semakin hampir. Teater politik bertujuan membangkitkan emosi rakyat. Ia bergantung kepada slogan-slogan mudah. Lebih marah atau lebih beremosi pengundi, lebih baik untuk ahli politik. Di Malaysia, ia juga banyak bergantung kepada politik identiti. Naratif Bumiputera lawan bukan Bumiputera sering diperkuatkan, manakala isu kaum dan agama semakin bercampur dan dieksploitasi. Kempen pilihan raya akhirnya menjadi usaha mencipta musuh dan memberitahu penyokong apa yang mereka mahu dengar. Ini bukan perkara baharu dalam politik Malaysia.
‘No Anwar, No DAP’
Ramai pengundi masih ingat slogan terkenal Umno sebelum Pilihan Raya Umum 2022: “No Anwar, No DAP.” Slogan itu berjaya membangkitkan semangat penyokong dan menjadi tajuk utama media. Tetapi selepas keputusan pilihan raya diumumkan, realiti politik mengambil alih. Umno yang hanya memperoleh 26 kerusi akhirnya tidak mempunyai banyak pilihan selain menyertai kerajaan yang dipimpin Anwar Ibrahim dan bekerjasama dengan DAP. Zahid Hamidi pula tetap dilantik sebagai timbalan perdana menteri.
Jadi, apabila menghadiri ceramah atau mendengar kenyataan politik selepas ini, berhati-hatilah. Perdana menteri kita sekarang juga sangat mahir menggunakan unsur teater politik. Beliau tahu bagaimana membangkitkan emosi penyokong dan pelbagai slogan pernah digunakan sepanjang kempen pilihan raya. Namun selepas pilihan raya selesai, pertimbangan politik yang lebih praktikal biasanya akan mengambil alih. Itulah bezanya antara teater politik dan politik sebenar.
Jangan mudah percaya
Apabila seseorang pemimpin berkata mereka tidak akan bekerjasama dengan parti tertentu, pengundi perlu bertanya: Adakah mereka benar-benar maksudkannya, atau sekadar mahu mendapat tepukan daripada penyokong sebelum hari mengundi? Apabila ahli politik tiba-tiba menjadi pejuang reformasi, rakyat perlu bertanya: Di manakah prinsip itu ketika mereka memegang kuasa sebelum ini? Apabila parti politik menemui ‘musuh baharu’ setiap minggu, rakyat perlu bertanya: Adakah pertelingkahan itu benar-benar wujud, atau sekadar skrip yang direka untuk meraih undi?
Semakin hampir Malaysia kepada pilihan raya, semakin banyak drama politik yang akan dipertontonkan kepada rakyat. Akan ada ucapan berapi-api, pertelingkahan terbuka, ancaman, pengumuman besar, peletakan jawatan, lompat parti dan pelbagai janji manis. Sebahagiannya mungkin benar. Tetapi banyak juga yang sekadar lakonan politik.
Cabaran terbesar bagi pengundi ialah jangan terlalu terbawa-bawa dengan persembahan tersebut. Sebaliknya, nilai ahli politik berdasarkan perkara yang lebih mudah: Apa yang mereka lakukan ketika memegang kuasa? Adakah mereka memperbaiki pentadbiran negara? Adakah mereka mengukuhkan institusi negara? Adakah mereka menunaikan janji utama dalam manifesto? Adakah mereka menyelesaikan masalah rakyat seperti pengangguran? Mengapa 350,000 rakyat Johor masih berulang-alik ke Singapura setiap hari untuk bekerja? Di mana penyelesaian kepada masalah perumahan mampu milik? Dan bagaimana pula dengan pelbagai isu kos sara hidup yang lain?
Pengundi yang bijak akan mampu membezakan antara lakonan politik dan tindakan sebenar. Apabila mereka dapat melihat perbezaan itu, mereka akan tahu parti dan calon layak diberi sokongan, mana perlu diperhatikan dengan lebih teliti dan sepatutnya ditolak.
