Kontroversi Pelantikan Wakil Rakyat di Johor
Kontroversi terkini di Johor mengenai kemungkinan peruntukan kerusi wakil rakyat dilantik kepada PAS telah membuka semula persoalan perlembagaan dan politik yang penting di Malaysia: apakah sebenarnya matlamat wakil rakyat dilantik? Persoalan ini timbul selepas seorang calon DAP secara terbuka bertanya sama ada Barisan Nasional bercadang untuk menyimpan kerusi sedemikian untuk PAS walaupun tiada pakatan pilihan raya rasmi antara kedua-dua parti.
Fungsi Asal Wakil Dilantik
Wakil rakyat dilantik, kadang-kadang dikenali sebagai ahli dewan yang dilantik, pada asalnya direka untuk memperkayakan perbahasan perundangan dengan membawa masuk individu yang mungkin tidak bertanding dalam pilihan raya tetapi memiliki kepakaran, pengalaman atau mewakili komuniti yang sebaliknya tidak didengari. Namun dalam amalan, institusi ini semakin berisiko menjadi mekanisme untuk akomodasi politik dan bukannya perwakilan demokratik.
Bahaya Pakatan Senyap
Bahaya ini amat ketara apabila kerusi yang dilantik menjadi alat untuk mengekalkan persefahaman politik tidak formal yang tidak boleh dirunding secara terbuka di hadapan pengundi. Dalam keadaan sedemikian, wakil yang dilantik tidak lagi menjadi kenderaan untuk inklusi tetapi menjadi manifestasi apa yang boleh dipanggil pakatan senyap. Sabah telah lama biasa dengan amalan ini. Perlembagaan negeri membenarkan ahli dewan yang dilantik, dan pentadbiran berturut-turut telah menggunakan pelantikan sedemikian untuk mengukuhkan gabungan pemerintah dan memberi ganjaran kepada kesetiaan politik. Walaupun mengikut perlembagaan, pelantikan sering mengubah keseimbangan kuasa dalam dewan tanpa sokongan pilihan raya langsung daripada pengundi.
Contoh di Terengganu dan Pahang
Terengganu memberikan satu lagi contoh bagaimana akomodasi politik boleh muncul di luar persaingan pilihan raya formal. Walaupun PAS mendominasi negeri dari segi politik, kewujudan jawatan yang dilantik menimbulkan persoalan sama ada pelantikan sedemikian bertujuan untuk meluaskan perwakilan atau sekadar mengukuhkan pengaturan politik sedia ada. Pahang menduduki kedudukan yang sama rumit. Dengan pilihan raya yang rapat dan penjajaran politik yang semakin berubah, wakil yang dilantik boleh dengan mudah menjadi alat pengurusan gabungan dan bukannya instrumen inklusi demokratik.
Johor di Persimpangan
Johor kini mungkin menghampiri persimpangan yang sama. Spekulasi mengenai peruntukan kerusi yang dilantik kepada PAS timbul dengan latar belakang sokongan terbuka PAS untuk calon BN tertentu dalam pilihan raya negeri yang sedang berlangsung walaupun tiada perkongsian rasmi antara kedua-dua kuasa politik. Pemimpin PAS secara terbuka menggalakkan penyokong untuk menyokong calon BN di kawasan terpilih untuk mengelakkan kemenangan calon Pakatan Harapan, terutamanya DAP. Tiada apa-apa yang tidak mengikut perlembagaan tentang kerjasama taktikal antara parti. Politik di mana-mana melibatkan rundingan, kompromi dan koordinasi strategik. Walau bagaimanapun, pengundi berhak mendapat kejelasan. Jika parti bercadang untuk bekerjasama secara struktur, pengundi harus tahu sebelum mengundi dan bukannya menemui pengaturan sedemikian selepas pilihan raya melalui pelantikan yang mengubah aritmetik perundangan.
Kepentingan Ketelusan
Demokrasi berfungsi dengan baik apabila pakatan telus dan bukannya tersirat. Isunya bukan PAS, BN atau mana-mana parti tertentu. Isunya ialah sama ada wakil yang dilantik harus berkhidmat untuk kepentingan awam atau kemudahan partisan. Wakil yang dilantik yang membawa kepakaran dalam pertanian, tadbir urus digital, kesihatan awam, pendidikan atau hal ehwal orang asli mengukuhkan badan perundangan. Wakil yang dilantik terutamanya untuk memenuhi tawar-menawar politik melemahkan keyakinan orang ramai terhadap institusi perwakilan. Perbezaannya adalah penting.
Fleksibiliti Perlembagaan dan Akauntabiliti
Sistem persekutuan Malaysia membenarkan negeri-negeri fleksibiliti yang besar dalam reka bentuk perlembagaan. Negeri yang berbeza mempunyai sejarah dan realiti politik yang berbeza. Walau bagaimanapun, fleksibiliti perlembagaan tidak seharusnya menjadi jalan untuk mengurangkan akauntabiliti pilihan raya. Rakyat mengundi dengan jangkaan bahawa komposisi dewan secara meluas mencerminkan keputusan peti undi. Apabila wakil tambahan diperkenalkan melalui persefahaman yang tidak telus, pengundi mungkin berasa bahawa hasil pilihan raya diubah selepas fakta. Fenomena ini tidak unik di Malaysia. Dewan pertuanan dan dewan yang dilantik wujud di seluruh dunia. Perbezaannya terletak pada ketelusan, justifikasi dan legitimasi awam. Pelantikan yang dibenarkan secara terbuka atas alasan kepakaran atau perwakilan minoriti sering diterima. Pelantikan yang kelihatan berkaitan dengan pampasan politik dipandang dengan lebih mencurigakan.
Perlunya Konvensyen yang Lebih Jelas
Empat negeri Sabah, Terengganu, Pahang dan kini berpotensi Johor menggambarkan kepentingan yang semakin meningkat untuk mewujudkan konvensyen yang lebih jelas yang mengawal pelantikan sedemikian. Tanpa prinsip yang jelas, wakil yang dilantik mungkin secara beransur-ansur berkembang menjadi gam gabungan tidak rasmi. Hasilnya ialah kemunculan kerajaan yang dikekalkan bukan semata-mata oleh sokongan pilihan raya tetapi oleh persefahaman yang dirunding di luar penelitian awam. Itu akan menjadi malang. Demokrasi Malaysia telah matang dengan ketara sejak 2008. Kerajaan gabungan, pentadbiran minoriti dan pengaturan perpaduan semuanya telah menjadi sebahagian daripada landskap politik negara. Apa yang diperlukan sekarang bukanlah kurang ketelusan tetapi lebih. Jika parti politik ingin bekerjasama, mereka harus melakukannya secara terbuka dan mendapatkan mandat dengan sewajarnya. Pakatan senyap mungkin menawarkan kestabilan jangka pendek. Dari masa ke masa, bagaimanapun, legitimasi demokrasi bergantung bukan pada apa yang dirunding di belakang pintu tertutup tetapi pada apa yang dibentangkan dengan jujur di hadapan pengundi di peti undi.
