KUALA LUMPUR, 1 Jun — Kod Perlindungan Kanak-Kanak (CPC) baharu di bawah Akta Keselamatan Dalam Talian 2025 (ONSA) berkuat kuasa hari ini, membawa kewajipan baharu bagi platform media sosial utama yang beroperasi di Malaysia.
Antara perubahan terbesar ialah keperluan untuk platform mengesahkan umur pengguna dan menghalang kanak-kanak di bawah 16 tahun daripada mendaftar akaun media sosial.
Kod yang dikeluarkan oleh Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (MCMC) ini terpakai kepada platform media sosial berlesen yang mempunyai sekurang-kurangnya lapan juta pengguna di Malaysia, termasuk platform seperti Facebook, Instagram, TikTok dan YouTube.
Apa yang ibu bapa dan pengguna perlu tahu tentang peraturan baharu ini?
Apakah Kod Perlindungan Kanak-Kanak?
CPC adalah kod kawal selia yang dikeluarkan di bawah Akta Keselamatan Dalam Talian 2025. Kod ini menetapkan langkah-langkah yang mesti dilaksanakan oleh penyedia perkhidmatan dalam talian berlesen untuk memastikan penggunaan dalam talian yang lebih selamat untuk kanak-kanak, termasuk:
- Pengesahan umur;
- Tetapan privasi dan keselamatan;
- Pengawalan kandungan;
- Algoritma cadangan;
- Alat kawalan ibu bapa; dan
- Sekatan ke atas interaksi berbahaya atau eksploitatif.
MCMC menyatakan bahawa CPC adalah sebahagian daripada usaha yang lebih luas untuk mengukuhkan perlindungan keselamatan dalam talian untuk kanak-kanak dan pengguna rentan yang lain.
Apa yang berubah mulai 1 Jun?
Perubahan utama adalah platform media sosial yang dilindungi oleh kod ini dijangka akan menghalang pengguna di bawah 16 tahun daripada mendaftar akaun media sosial. Platform mesti memperkenalkan langkah pengesahan umur untuk menentukan sama ada pengguna berumur sekurang-kurangnya 16 tahun sebelum membenarkan pendaftaran akaun atau akses kepada ciri tertentu. MCMC telah menyatakan bahawa tempoh tangguh akan diberikan untuk membolehkan platform melaksanakan dan menyelesaikan proses pengesahan.
Platform mana yang terjejas?
Keperluan ini terpakai kepada penyedia perkhidmatan media sosial berlesen dengan sekurang-kurangnya lapan juta pengguna di Malaysia. Soalan Lazim (FAQ) secara khusus menamakan:
- Facebook;
- Instagram;
- TikTok; dan
- YouTube.
MCMC juga menyatakan bahawa platform tambahan mungkin kemudiannya dibawa di bawah peraturan ini jika perlu.
Adakah ini bermakna kanak-kanak diharamkan daripada internet?
Tidak. FAQ menyatakan bahawa langkah ini tidak bertujuan untuk melarang kanak-kanak daripada menggunakan internet atau teknologi. Sebaliknya, dasar ini tertumpu khusus pada pendaftaran akaun media sosial dan akses kepada ciri yang sesuai dengan umur. Pengawal selia juga menyatakan bahawa ibu bapa dan penjaga terus memainkan peranan penting dalam menyelia aktiviti dalam talian kanak-kanak.
Mengapa umur minimum ditetapkan pada 16 tahun?
MCMC menyatakan bahawa ambang umur ini mencerminkan kebimbangan mengenai pendedahan kanak-kanak kepada bahaya dalam talian dan pertimbangan yang berkaitan dengan perkembangan kognitif dan emosi. Pengguna berumur 16 tahun secara amnya lebih mampu menilai risiko, mengurus interaksi dalam talian dan menggunakan pertimbangan dalam persekitaran digital.
Bagaimanakah pengesahan umur berfungsi?
Kedua-dua pengguna baharu dan sedia ada mungkin dikehendaki mengesahkan umur mereka. Ini termasuk pengguna kanak-kanak sedia ada yang sudah mempunyai akaun media sosial. Pengguna yang tidak melengkapkan proses mungkin berdepan sekatan, termasuk tidak dapat membuat akaun atau kehilangan akses kepada ciri tertentu.
Kerajaan tidak menetapkan satu teknologi atau kaedah pengesahan tunggal. Sebaliknya, Malaysia menggunakan pendekatan yang digambarkan oleh MCMC sebagai “neutral teknologi” dan “berasaskan hasil”. Ini bermakna platform boleh memilih sistem pengesahan mereka sendiri, dengan syarat ia memenuhi keperluan yang berkaitan dengan keberkesanan, privasi dan keselamatan.
Platform boleh mengesahkan pengguna terhadap rekod yang dikeluarkan kerajaan seperti:
- MyKad;
- Pasport; atau
- Dokumen lain yang diiktiraf oleh pihak berkuasa Malaysia atau pihak berkuasa asing yang setara.
Walau bagaimanapun, MCMC tidak mengumumkan proses pengesahan standard yang mesti diikuti oleh semua platform. FAQ tidak menyatakan secara khusus sama ada pengguna dikehendaki memuat naik dokumen pengenalan. Ia hanya menyatakan bahawa langkah pengesahan mungkin melibatkan semakan terhadap rekod yang dikeluarkan kerajaan, bergantung pada sistem yang diguna pakai oleh platform individu.
Platform juga mesti menerangkan dengan jelas:
- Maklumat apa yang perlu diberikan oleh pengguna;
- Bagaimana proses pengesahan berfungsi; dan
- Bagaimana maklumat peribadi pengguna akan dikendalikan.
Bagaimana dengan privasi?
MCMC menyatakan bahawa langkah pengesahan umur mesti mematuhi undang-undang perlindungan data Malaysia dan keperluan kawal selia. Pengawal selia juga menyatakan bahawa platform hanya perlu mengumpul maklumat yang diperlukan untuk tujuan pengesahan.
Menurut FAQ, maklumat peribadi yang dikumpul untuk pengesahan umur mesti:
- Digunakan hanya untuk tujuan pengesahan; dan
- Dikendalikan dengan selamat.
Menteri Komunikasi Datuk Fahmi Fadzil sebelum ini menyatakan bahawa Akta Perlindungan Data Peribadi sudah terpakai untuk pengendalian data peribadi rakyat Malaysia. Beliau menyatakan bahawa pendekatan pengesahan yang serupa sudah digunakan dalam sektor lain, termasuk perkhidmatan e-dompet.
Timbalan Menteri Komunikasi Teo Nie Ching juga menyatakan bahawa maklumat peribadi yang dikumpul hanya akan digunakan untuk pengesahan umur. “Selepas itu, kami tidak akan mengumpul maklumat tentang siapa pengguna akaun, siapa pemilik akaun, atau apa nama mereka...proses hanya terhad kepada pengesahan umur,” katanya di Dewan Rakyat pada Januari.
Bagaimana jika kanak-kanak hanya menggunakan akaun ibu bapa mereka?
MCMC mengakui ini adalah kemungkinan, tetapi memberi amaran bahawa ia masih menjadi risiko. Oleh itu, kod menjangkakan platform akan memperkenalkan “langkah yang munasabah dan berkadar” untuk mengesan dan mencegah penyalahgunaan akaun dewasa oleh kanak-kanak. Ini mungkin termasuk memantau tingkah laku akaun yang mencurigakan.
Apakah perlindungan lain yang disertakan dalam kod?
Selain pengesahan umur, CPC memerlukan platform untuk memperkenalkan perlindungan yang lebih kukuh untuk pengguna kanak-kanak.
Tetapan privasi lalai – Platform mesti memastikan pengguna kanak-kanak menerima tetapan privasi dan keselamatan yang paling tinggi atau paling sesuai dengan umur secara automatik.
Sekatan komunikasi dewasa-kanak-kanak – Platform mesti menyekat atau melarang komunikasi langsung antara pengguna kanak-kanak dan pengguna dewasa yang tidak berkaitan.
Sistem cadangan yang lebih selamat – Platform mesti memastikan algoritma carian dan cadangan tidak mempromosikan kandungan berbahaya kepada pengguna kanak-kanak. Fungsi carian selamat juga mesti dihidupkan secara lalai.
Kawalan ibu bapa – Platform mesti menyediakan alat kawalan ibu bapa yang membolehkan ibu bapa memantau dan mengurus aktiviti dalam talian kanak-kanak. Alat ini mestilah mesra pengguna dan mudah diakses. Sesetengah platform sudah menawarkan ciri sedemikian. Alat Family Pairing TikTok, sebagai contoh, membolehkan ibu bapa memautkan akaun mereka dengan akaun remaja dan mengurus had masa skrin, mesej langsung, penapis kandungan dan tetapan privasi.
Pelaporan kandungan berbahaya – Platform mesti menyediakan sistem pelaporan yang jelas untuk kandungan berbahaya yang menjejaskan kanak-kanak. Mereka juga dijangka bertindak balas dengan cepat terhadap permintaan daripada pihak berkuasa untuk mengalih keluar kandungan berbahaya.
Apa yang dikira sebagai kandungan berbahaya?
Di bawah kod, kandungan berbahaya termasuk:
- Bahan penderaan seksual kanak-kanak;
- Penipuan kewangan;
- Kandungan lucah atau tidak senonoh;
- Kandungan berkaitan gangguan;
- Kandungan ganas atau berkaitan keganasan;
- Kandungan yang menggalakkan kecederaan diri;
- Kandungan yang mempromosikan permusuhan; dan
- Kandungan yang mempromosikan dadah berbahaya.
Apa yang berlaku jika platform tidak mematuhi?
Platform yang gagal mematuhi CPC mungkin menghadapi tindakan kawal selia di bawah Akta Keselamatan Dalam Talian 2025. Ini boleh termasuk denda atau penalti kewangan sehingga RM10 juta. Walau bagaimanapun, MCMC menyatakan bahawa ibu bapa dan penjaga tidak akan menghadapi penalti untuk ketidakpatuhan.
Adakah Malaysia bersendirian dalam memperkenalkan langkah sedemikian?
Tidak. Negara seperti Australia, Brazil dan Indonesia telah memperkenalkan atau mengumumkan langkah sekatan umur yang serupa, manakala beberapa negara lain sedang mengkaji rangka kerja yang setanding. Pendekatan Malaysia adalah selaras dengan perkembangan antarabangsa yang lebih luas mengenai keselamatan dalam talian dan perlindungan kanak-kanak.
Apa yang perlu dilakukan oleh ibu bapa dan pengguna sekarang?
Buat masa ini, pengguna tidak perlu mengambil sebarang tindakan segera. MCMC telah menyatakan bahawa platform akan diberi masa untuk melaksanakan sistem pengesahan umur, dengan syarikat individu dijangka mengumumkan proses dan garis masa pengesahan mereka sendiri. Ibu bapa, bagaimanapun, digalakkan untuk terus terlibat secara aktif dalam memantau aktiviti dalam talian anak-anak mereka, kerana pengesahan umur hanyalah sebahagian daripada rangka kerja keselamatan kanak-kanak yang lebih luas.
