Pemisahan AG-PP: Perdebatan Panas Dalam Kerajaan Perpaduan
Pemimpin dan ahli parlimen kerajaan perpaduan perlu menggunakan masa yang terhad sebelum pilihan raya umum akan datang untuk melaksanakan reformasi yang telah dijanjikan, terutamanya yang mudah dicapai. Dalam beberapa minggu kebelakangan ini, ahli dan penyokong kerajaan perpaduan semakin lantang mengkritik dasar, tindakan dan cadangan kerajaan.
Kritikan Terhadap Pengurusan SPRM dan Pemisahan AG-PP
Pada hari Selasa sahaja, terdapat sekurang-kurangnya tiga insiden kritikan terbuka. Dalam dua situasi berasingan, Ahli Parlimen DAP dan Menteri Pengangkutan Loke Siew Fook serta rakan separti Khoo Poay Tiong menyuarakan ketidakpuasan hati terhadap pengurusan aduan terhadap Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM). Tindakan ini dilihat sebagai usaha untuk meyakinkan pengundi parti mereka bahawa reformasi institusi masih menjadi keutamaan.
Sementara itu, Rafizi Ramli dari PKR mengetuai sekumpulan 10 Ahli Parlimen yang membangkitkan kebimbangan mengenai pindaan perlembagaan yang lama ditunggu-tunggu untuk memisahkan peranan Peguam Negara (AG) dan Pendakwa Raya (PP). Reformasi ini, yang dijanjikan dalam manifesto pilihan raya PH 2022, akhirnya muncul apabila Rang Undang-Undang Perlembagaan (Pindaan) (No. 2) 2026 (CAB 2/26) dibentangkan di Dewan Rakyat pada hari Isnin.
Motif dan Kebimbangan Sah Rafizi Ramli
Pemerhati politik berbisik bahawa Rafizi hanya ingin menjadi duri dalam daging kepada Perdana Menteri Anwar Ibrahim, yang juga Presiden PKR. Namun, ada juga yang memuji ketelitian bekas menteri ekonomi itu, menggambarkannya sebagai pemimpin yang teliti dan berpengetahuan mendalam. Tidak kira motifnya, persoalan sebenar adalah sama ada kebimbangannya mempunyai asas yang kukuh.
Inti perdebatan ini terletak pada satu pertikaian asas. AG - yang dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong atas cadangan perdana menteri - sebagai penasihat undang-undang utama kerajaan, tidak sepatutnya berkhidmat serentak sebagai PP. Kuasa berganda ini berisiko menyebabkan pendakwaan terpilih dan bias politik.
Contoh-contoh tidak sukar dicari, yang paling jelas ialah keputusan AG semasa yang tidak dijelaskan untuk tidak meneruskan kes rasuah berterusan terhadap Timbalan Perdana Menteri Ahmad Zahid Hamidi, yang telah mencapai peringkat pembelaan - satu tindakan yang telah mencetuskan tuduhan berat sebelah.
Cadangan CAB 2/26 dan Kelemahan yang Dikenal Pasti
Penyelesaian teori adalah mudah: hapuskan pengaruh perdana menteri daripada pelantikan PP. Hujah yang sama telah lama dibuat berkaitan jawatan tinggi lain, termasuk Ketua Hakim Negara dan Ketua Pesuruhjaya SPRM.
CAB 2/26 mencadangkan agar pelantikan AG dicadangkan oleh Suruhanjaya Perkhidmatan Kehakiman dan Undang-Undang (JLSC). Pada dasarnya, ini kelihatan munasabah. Namun, kebanyakan, jika tidak semua, ahli JLSC boleh mengesan pelantikan mereka kembali kepada perdana menteri.
Pengerusi Suruhanjaya Perkhidmatan Awam dan AG kedua-duanya dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong atas nasihat perdana menteri. Ahli-ahli yang tinggal dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong atas nasihat Ketua Hakim Negara, yang pelantikannya sendiri dicadangkan oleh perdana menteri.
Penglibatan berat perdana menteri tidak mencurigakan dan tidak luar biasa. Lagipun, beliau dianggap mempunyai mandat rakyat.
Cadangan Alternatif dan Cabaran Politik
Rafizi dan rakan-rakannya berhujah bahawa perlindungan yang lebih kredibel adalah undang-undang yang memerlukan jawatankuasa pilihan parlimen mengadakan pendengaran pengesahan awam, diikuti dengan undian di Dewan Rakyat. Secara teori, itu akan memberi rakyat suara yang lebih langsung.
Namun, sifat politik menjadikan andaian itu lebih idealistik daripada boleh dicapai. Idea pendengaran pengesahan mungkin berdasarkan model AS, yang pada dasarnya kelihatan demokratik. Dalam masa kebelakangan ini, bagaimanapun, pendengaran pengesahan Senat untuk hakim Mahkamah Agung AS, peguam negara dan pelantikan awam peringkat tinggi lain sering berubah menjadi tontonan partisan.
Versi Malaysia mungkin menghadapi risiko yang sama. Sebagai contoh, jika PAS memperoleh kuasa, adakah sesuatu yang akan menghalang Ahli Parlimen mereka daripada mengundi calon yang bersedia memperjuangkan prinsip syariah berbanding undang-undang sivil, walaupun ini bertentangan dengan sentimen majoriti dalam kalangan pengundi?
Kemudian ada cadangan undian pengesahan di Dewan Rakyat. Tetapi di bawah model Westminster kita, perdana menteri masih boleh menggunakan pengawas parti dan koalisi untuk mendapatkan undian yang diperlukan untuk calon pilihannya.
Tempoh Perkhidmatan Tetap dan Keperluan Kompromi
Bantahan lain yang dilaporkan adalah terhadap cadangan tempoh perkhidmatan tetap tujuh tahun untuk pelantikan itu. Tidak banyak, jika ada, yang dikatakan untuk membenarkan cadangan tersebut. Namun, melihat perkara itu secara logik, nampaknya tujuannya adalah untuk memastikan tempoh perkhidmatan PP bertindih merangkumi lebih daripada satu penggal parlimen.
Persoalan sama ada ini perlu sudah tentu sesuatu yang boleh diselesaikan semasa perbincangan, dan kompromi boleh dicapai dengan mudah.
Tiada Sistem yang Sempurna, Tindakan Diperlukan
Seruan Rafizi dan sekutunya untuk jawatankuasa pilihan parlimen memperhalusi cadangan itu mengandaikan bahawa model sempurna boleh ditemui. Sudah tentu, mereka tahu tiada sistem yang kebal. Pada akhirnya, setiap model bergantung pada pemegang jawatan melaksanakan tugas mereka dengan niat baik dan selaras dengan semangat dan maksud perlembagaan - seperti yang diikrarkan dalam sumpah jawatan mereka.
Seruan Rafizi untuk pemeriksaan yang lebih teliti hanya akan mengakibatkan kelewatan lanjut dalam melaksanakan reformasi yang dijanjikan. Cadangan semasa yang terkandung dalam CAB 2/26 tidak sepenuhnya tanpa merit. Penghalusan, jika ada, boleh diperkenalkan sebelum rang undang-undang itu diluluskan menjadi undang-undang, selaras dengan prosedur parlimen yang mantap.
Jika perlu, penambahbaikan lanjut boleh dibuat walaupun selepas undang-undang diluluskan, seperti yang telah dilakukan berkali-kali sebelum ini.
Cabaran Politik Semasa dan Keperluan Kerjasama
Dengan PAS kini mengetuai Perikatan Nasional, ramai rakyat Malaysia bimbang wacana parlimen dan awam akan mengambil nada yang lebih tajam dan memecahbelahkan. Pemimpin dan penyokong kerajaan perpaduan perlu menggunakan masa terhad sebelum pilihan raya umum akan datang untuk melaksanakan reformasi yang dijanjikan, terutamanya yang mudah dicapai - jika mereka berharap untuk kekal berkuasa.
Itu memerlukan mereka mengesampingkan perbezaan dan bekerjasama, bukan menentang satu sama lain. Apa-apa yang menyerupai sandiwara politik semata-mata sebaiknya dielakkan.
