Ku Li Tekankan Kepentingan Kepimpinan Bertanggungjawab dalam Isu Geran Sabah
Tengku Razaleigh Hamzah, atau lebih dikenali sebagai Ku Li, telah menyeru agar kepimpinan yang bertanggungjawab tampil untuk menyelesaikan isu tuntutan 40% hasil Sabah yang telah berlarutan selama ini. Dalam temu bual eksklusif bersama hos Jo-Anna Rampas dari FMT, beliau menegaskan bahawa perkara ini tidak sepatutnya menjadi beban kepada generasi akan datang.
Perundingan Berasaskan Perlembagaan Diperlukan
Menurut Tengku Razaleigh, Putrajaya dan Sabah perlu berusaha menamatkan rundingan dengan berpandukan Perlembagaan Persekutuan, yang menjadi asas kepada hubungan dan tanggungjawab kedua-dua pihak. Beliau menjelaskan bahawa hak Sabah untuk menerima 40% daripada hasil Persekutuan yang dijana di negeri itu tidak pernah dipersoalkan, namun kaedah pengiraan yang dipersetujui bersama masih belum dimuktamadkan.
"Perkara 40% berkenaan memang sudah termaktub dalam perjanjian," kata bekas menteri kewangan itu. "Jadi sekarang, kita hanya perlu ada pasukan yang menelitinya dan memuktamadkan secara berperingkat. Saya tidak lihat ini sebagai masalah besar."
Penyelesaian Melalui Rundingan, Bukan Perdebatan
Beliau turut menekankan bahawa sebarang perbezaan pandangan harus diselesaikan melalui rundingan yang munasabah dan berasaskan logik, bukannya perdebatan berpanjangan. "Apa sahaja perbezaan, selesaikanlah demi masa depan. Masalah yang ada sekarang perlu ditangani," katanya. "Penyelesaiannya mesti melalui rundingan yang munasabah dan berasaskan logik. Tiada perkara yang tidak boleh diselesaikan."
Apabila ditanya sama ada isu ini berpunca daripada kekurangan keazaman politik, Tengku Razaleigh berkata ia memerlukan kepimpinan yang benar-benar bertanggungjawab dan fokus kepada penyelesaian. "Golongan muda mahu maju ke hadapan dan kita harus menyokong usaha itu," tambahnya.
Kemajuan Kerajaan Madani dan Tumpuan Rakyat Sabah
Jo-Anna Rampas, yang berasal dari Sabah, mengakui bahawa pentadbiran Madani telah mencapai kemajuan ketara dalam pelbagai perkara berkaitan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), seperti yang ditunjukkan melalui Dashboard MA63 kerajaan Persekutuan. Namun, beliau menegaskan bahawa rakyat Sabah memberi perhatian yang sangat dekat terhadap isu geran khas 40% itu.
"Saya akui kerajaan Madani telah melakukan banyak perkara, khususnya untuk Sabah. Itu memerlukan kemahuan politik," kata Jo-Anna.
Latar Belakang Isu dan Proses Rayuan
Pada Oktober 2025, Mahkamah Tinggi Kota Kinabalu mengesahkan hak Sabah di bawah Perlembagaan untuk menerima 40% daripada hasil bersih Persekutuan yang dikutip di negeri itu. Mahkamah juga mengarahkan kedua-dua kerajaan menamatkan rundingan dalam tempoh 180 hari, iaitu sebelum 15 April. Kerajaan Persekutuan tidak membuat rayuan terhadap keputusan berkenaan hak tersebut, dan Perdana Menteri Anwar Ibrahim telah menyatakan komitmen untuk menghormatinya.
Namun, beberapa aspek lain dalam kes itu masih dalam proses rayuan, termasuk dapatan Mahkamah Tinggi bahawa kedua-dua kerajaan telah bertindak secara tidak sah sejak 1974, serta proses semakan selepas 2021 yang didakwa tidak mengikut prosedur dan bercanggah dengan undang-undang. Putrajaya telah memohon kepada Mahkamah Rayuan untuk menangguhkan pelaksanaan perintah Mahkamah Tinggi sementara menunggu keputusan rayuan, dengan Peguam Besar Sabah, Brenndon Keith Soh, menyatakan bahawa kerajaan negeri akan menentang permohonan tersebut.
Cabaran Pengiraan dan Masa Depan Rundingan
Isu utama yang masih belum diselesaikan ialah bagaimana kadar 40% itu harus dikira, memandangkan kedua-dua pihak berbeza pandangan tentang jenis hasil yang perlu dimasukkan sebagai hasil yang diperoleh daripada Sabah. Anwar Ibrahim sebelum ini memberitahu Parlimen bahawa kerajaan Persekutuan sedang menentukan kategori hasil di bawah tanggungjawab Persekutuan dan Sabah. Selagi perkara itu belum dipersetujui, jumlah sebenar tidak dapat ditentukan.
Rundingan mengenai formula tersebut masih berjalan, dan isu ini dijangka menjadi tumpuan utama di Sabah menjelang Pilihan Raya Umum ke-16 (PRU16), yang perlu diadakan selewat-lewatnya pada 2028. Tengku Razaleigh menegaskan bahawa tidak wajar rundingan seperti itu berlarutan sehingga merentasi generasi. "Saya rasa jawatankuasa perlu bekerja lebih keras dan menyelesaikannya secepat mungkin," katanya.
