Dalam ucapan kuncinya pada Persidangan Dunia ke-8 mengenai Pemikiran dan Tamadun Islam di Ipoh pada 21 Julai, Sultan Nazrin Muizzuddin Shah sekali lagi menunjukkan bahawa baginda bukan sahaja bijaksana, tetapi juga bercakap dengan penuh kewarasan. Baginda menggesa setiap rakyat Malaysia yang berfikir, termasuk ahli politik, untuk membaca ucapan penuh yang tersedia di laman web rasmi baginda.
Sultan Nazrin berkata: “Kestabilan politik, jika difahami dengan betul, bukanlah ketiadaan perdebatan. Sebahagian negara paling stabil di dunia juga antara yang paling suka berdebat, tepat kerana perselisihan mereka disalurkan melalui institusi yang sah, bukan melalui jalanan atau pedang. Ketidakstabilan timbul bukan daripada perselisihan itu sendiri, tetapi daripada hakisan peraturan bersama yang digunakan untuk menyelesaikan perselisihan. Apabila rakyat tidak lagi mempercayai bahawa pilihan raya adil, mahkamah bebas, atau jawatan awam bukan untuk dijual, maka fabrik negara mula terkoyak, dan sudah pasti golongan paling terdedah — miskin, terpinggir, tidak bersuara — yang menderita dahulu dan paling teruk.”
Penulis berpendapat bahawa pandangan Sultan Nazrin ini amat tepat. Dalam masyarakat majmuk, pelbagai etnik dan agama seperti Malaysia, perselisihan pendapat adalah sesuatu yang semula jadi seperti hujan monsun. Kita mempunyai sejarah yang berbeza, aspirasi yang berbeza, dan idea yang bersaing tentang hala tuju negara. Ini bukan kecacatan, tetapi realiti kita.
Bahaya Hakisan Peraturan Bersama
Masalah sebenar bermula apabila peraturan bersama yang menjadi asas penyelesaian perselisihan mula dihakis. Jika rakyat meragui keadilan sistem pilihan raya, kebebasan badan kehakiman, atau melihat jawatan awam sebagai medan untuk patronase dan pengayaan diri, maka negara akan reput dari dalam. Apabila rakyat merasakan sistem ini telah dicurangi dan saluran aman tidak memberi keadilan, mereka akan mencari jalan lain. Sebahagian menjadi sinis dan mengasingkan diri, manakala sebahagian lagi mudah terpengaruh dengan politik identiti toksik yang memecahbelahkan masyarakat.
Sultan Nazrin juga mengingatkan bahawa negara paling stabil di dunia adalah antara yang paling suka berdebat. Contohnya, negara-negara Nordik kerap menduduki tangga teratas dalam indeks kebahagiaan dan kestabilan politik global, namun ruang awam mereka dipenuhi perdebatan yang sengit. Masyarakat di sana menggalakkan budaya wacana kritikal, di mana mempersoalkan pihak berkuasa dan dasar kerajaan adalah perkara biasa sejak usia muda. Kepercayaan institusi mereka tinggi bukan kerana kerajaan bebas daripada kelemahan, tetapi kerana institusi seperti kehakiman, badan anti-rasuah, dan suruhanjaya pilihan raya benar-benar bebas dan telus.
Isu 3R dan Undang-undang Keselamatan
Di Malaysia, penguasa silih berganti sejak era Mahathir Mohamad telah mengejar model kestabilan yang mengutamakan penampilan konsensus berbanding penglibatan demokratik yang sebenar. Hujah lazim ialah Malaysia terlalu rapuh, terlalu majmuk, dan terlalu halus keseimbangannya untuk menahan perdebatan tanpa sekatan. Pihak berkuasa dan polis sering memberi amaran bahawa terlalu banyak perbincangan boleh mencetuskan keganasan, dan menegaskan bahawa isu 3R — Perkauman, Agama, dan Raja — mesti kekal sebagai perkara yang tidak boleh disentuh.
Pengkritik berpendapat bahawa memperlakukan tiga tonggak ini sebagai pantang larang yang tidak boleh dibincangkan hanya akan memaksa rungutan tenggelam ke bawah tanah. Mereka menggesa pemansuhan atau pelembutan undang-undang seperti Akta Kesalahan Keselamatan (Langkah-Langkah Khas) 2012 (SOSMA) dan Akta Komunikasi dan Multimedia (AKM). Mereka mendakwa undang-undang ini, yang kononnya untuk membanteras keganasan dan jenayah siber, sering digunakan terhadap aktivis, wartawan, dan pembangkang.
Kerajaan menafikan penderaan ini dan menegaskan undang-undang tersebut perlu untuk keselamatan negara. SOSMA, misalnya, digubal pada 2012 untuk menggantikan ISA, dan digunakan untuk menahan suspek dalam kes keganasan dan jenayah terancang yang melibatkan rangkaian antarabangsa. Peruntukan AKM pula digunakan untuk mengawal atur kandungan dalam talian yang boleh menghasut keganasan, menyebarkan maklumat palsu, atau mengancam ketenteraman awam.
Walaupun rasional keselamatan itu wajar, hujah kerajaan tidak boleh menolak kritikan sah mengenai penguatkuasaan terpilih dan ketidakseimbangan. Isu teras yang dibangkitkan pengkritik ialah penguatkuasaan tidak seimbang atau terpilih. Ini sepatutnya ditangani dengan pengawasan lebih kuat, garis panduan lebih jelas, dan mekanisme semakan bebas.
Ke Arah Kestabilan Dialog
Malaysia sebenarnya mempunyai rekod baik dalam perdebatan aman mengenai isu 3R. Misalnya, perbahasan parlimen mengenai sama ada Malaysia adalah negara Islam pada awal 2000-an tidak membawa kepada keganasan atau pergolakan jalanan. Bahaya sebenar ialah apabila suara sederhana ditindas, pandangan ekstrem akan mengisi kekosongan. Rakyat akan menganggap kerajaan sebagai penguatkuasa kesunyian, bukan pelindung hak mereka.
Tanpa proses bersama untuk menyelesaikan perselisihan, tanpa kepercayaan penuh kepada institusi seperti mahkamah, polis profesional, dan pendakwa raya yang adil, masyarakat akan berpecah ke dalam silo masing-masing, memperdalam jurang etnik dan agama. Oleh itu, Malaysia perlu beralih daripada kestabilan rapuh yang berdasarkan kesunyian kepada kestabilan kukuh yang berasaskan dialog.
Langkah nyata yang diperlukan termasuk mengukuhkan kebebasan kehakiman, memastikan Suruhanjaya Pilihan Raya beroperasi tanpa campur tangan politik, membenteras rasuah dengan berkesan, melembagakan pengawasan parlimen, dan memastikan profesionalisme dalam pelaksanaan undang-undang dan dasar. Ini adalah cara untuk membina ekosistem politik di mana keselamatan rakyat dijamin oleh institusi yang kukuh dan boleh dipercayai, bukan oleh naungan etnik.
Kita perlu membina rumah di mana setiap komuniti berasa dilindungi oleh undang-undang dan mahkamah, di mana keadilan dan ketelusan menjadi sebati, dan di mana orang ramai mampu berselisih pendapat dengan lantang tanpa bimbang bumbung akan runtuh. Pandangan yang dikemukakan dalam artikel ini adalah pandangan penulis dan tidak semestinya mencerminkan pendirian FMT.
