Politik Patronase Madani-DAP: Institusi Awam Jadi Alat Parti

Apabila kerajaan Madani mengambil alih tampuk pemerintahan, ramai pengundi mengharapkan perubahan daripada politik patronase ala BN yang telah lama menjejaskan kepercayaan awam. Namun, bukti terkini menunjukkan pelantikan politik ke syarikat berkaitan kerajaan (GLC) dan badan berkanun masih sebati dalam sistem politik kita.

Kontroversi Marina Ibrahim

Kontroversi yang melibatkan Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) Skudai, Marina Ibrahim, seharusnya membimbangkan rakyat Malaysia bukan kerana seorang individu politik, tetapi kerana ia mendedahkan betapa normalnya politik patronase. Laporan terkini mendedahkan satu surat yang tular yang didakwa menolak tawaran melibatkan perpindahan kerusi dan pengerusi badan berkanun. Walaupun Marina enggan mengesahkan kesahihan surat tersebut, Pengerusi DAP Johor, Teo Nie Ching, kemudian mengakui secara terbuka bahawa beliau bercadang untuk mencadangkan Marina sebagai pengerusi badan berkanun sekiranya keputusan pilihan raya tidak menguntungkan.

Masalah Struktural

Pendedahan ini membimbangkan kerana ia menunjukkan institusi awam berisiko dianggap sebagai lanjutan pengurusan parti. Untuk beberapa dekad, rakyat Malaysia mengkritik politik patronase era BN. Reformasi menjanjikan sesuatu yang berbeza, tetapi budaya asas masih berterusan. Penyelidikan oleh IDEAS menganggarkan kira-kira 238 pelantikan politik di bawah pentadbiran Madani menjelang akhir 2025, merangkumi badan berkanun persekutuan dan GLC.

—

Kontroversi Marina mendedahkan beberapa masalah struktural:

• Pertama, badan berkanun wujud untuk tujuan awam, bukan pampasan politik. Jawatan pengerusi dan lembaga mengawasi dana awam, pelaksanaan dasar, peraturan, pendidikan, pengangkutan, sistem kesihatan, dan perancangan ekonomi. Jawatan ini tidak sepatutnya menjadi pelan sandaran untuk kekecewaan pilihan raya.
• Kedua, walaupun pelantikan yang berkelayakan kehilangan legitimasi apabila proses pemilihan tidak telus. Rakyat tidak dapat membezakan pelantikan berdasarkan merit daripada ganjaran politik apabila kriteria disembunyikan.
• Ketiga, patronase melemahkan persaingan demokrasi. Parti yang berkuasa mendapat akses bukan sahaja kepada sumber negara tetapi juga kepada jawatan yang mengukuhkan rangkaian, kesetiaan, dan pengaruh politik.

Reformasi Diperlukan

Malaysia perlu melaksanakan reformasi dengan segera:

1. Suruhanjaya Pelantikan Awam Bebas – Pelantikan utama harus melalui prosedur pemilihan telus dengan kriteria yang diterbitkan dan semakan konflik kepentingan.
2. Sesi Pengesahan Parlimen – Pelantikan ke badan berkanun utama dan GLC strategik memerlukan penelitian jawatankuasa dan pendengaran awam.
3. Keperluan Ketelusan Penuh – Kelayakan, saraan, gabungan politik, dan sebab pemilihan harus didedahkan secara terbuka.
4. Sekatan Pelantikan Ahli Politik Aktif – Ahli Parlimen, ADUN, menteri, timbalan menteri, dan pemegang jawatan parti yang aktif harus dikenakan had ketat ke atas pelantikan berbayar dalam lembaga.
5. Semakan Prestasi Berkala – Pelantikan harus bergantung kepada hasil yang boleh diukur, bukan hubungan politik.
6. Laporan Pelantikan Awam Tahunan – Kerajaan harus menerbitkan data pelantikan komprehensif untuk semakan awam.
7. Perundangan Anti-Patronase – Malaysia harus mewujudkan piawaian undang-undang yang mentakrifkan konflik kepentingan, nepotisme, dan keperluan ketelusan pelantikan.

Isu ini lebih besar daripada DAP, Marina, atau kerajaan Madani. Soalan yang perlu ditanya rakyat Malaysia ialah: Adakah badan berkanun milik rakyat, atau adakah ia berfungsi sebagai sebahagian daripada jentera politik parti? Sehingga sistem pelantikan menjadi telus, meritokratik, dan bertanggungjawab, janji reformasi politik akan terus bertembung dengan tabiat lama patronase.

Kua Kia Soong adalah pengarah kumpulan hak asasi manusia Suaram dan bekas Ahli Parlimen DAP. Pandangan yang dinyatakan dalam artikel ini adalah pandangan penulis dan tidak semestinya mencerminkan pendirian MalaysiaNow.