Hadi buka laluan untuk Hamzah, Bersatu kekal PN atau ke IPR?
Kenyataan 'sabar ada batas' yang diucapkan oleh Presiden PAS, Hadi Awang, bukan sekadar teguran kepada Bersatu tetapi merupakan isyarat jelas berkaitan dengan masa depan Hamzah Zainudin dalam politik pembangkang. Lebih sebulan lalu, pada 15 April, Presiden Bersatu Muhyiddin Yassin mengunjungi kediaman Hadi di Marang, Terengganu. Dua bulan sebelum itu, Ahli Parlimen Larut Hamzah Zainudin telah minum petang bersama Hadi di lokasi yang sama pada 13 Februari, hari yang sama dengan pemecatannya sebagai timbalan presiden dan ahli Bersatu.
Kedua-dua pertemuan itu kini boleh ditafsir semula dengan makna politik yang lebih besar. Pada mulanya, kunjungan Muhyiddin dilihat sebagai usaha untuk menunjukkan kesepakatan antara PAS dan Bersatu. Malah, ada pemimpin Bersatu Terengganu menyifatkannya sebagai langkah Perikatan Nasional (PN) untuk menyusun gerak ke Putrajaya menjelang Pilihan Raya Umum ke-16 (PRU16). Namun, kenyataan Hadi pada Jumaat lalu bahawa 'sabar ada batas' dan PAS sedia menilai semula kerjasama dengan Bersatu telah mengubah nada tersebut. Ia menjadi amaran terbuka daripada parti yang paling kuat dalam PN kepada rakan yang sedang bergelut dengan dirinya sendiri.
Salah satu punca ketegangan ini adalah kerana Bersatu dikatakan menolak cadangan untuk menerima parti baharu dalam PN semasa mesyuarat Majlis Tertingginya pada 16 Mei lalu. Parti-parti yang memohon untuk menyertai PN termasuk Parti Berjasa Malaysia (Berjasa), Parti Pejuang Tanah Air (Pejuang), Parti Bumiputera Perkasa Malaysia (Putra), dan Parti Perikatan India Muslim Nasional (Iman). Bersatu dikatakan bimbang bahawa salah sebuah parti tersebut akan menjadi platform untuk Hamzah kembali ke PN, gabungan yang pernah menjadi tapak politiknya sebagai timbalan pengerusi dan setiausaha agung sebelum dipecat.
Walaupun Hadi tidak menyebut nama Hamzah secara langsung dalam sidang media Jumaat lalu, semua orang memahami isyarat yang diberikan. Ahli Parlimen Marang itu tidak sekadar meminta pintu dibuka, tetapi mengingatkan Bersatu bahawa PN bukan hak milik tunggal mana-mana parti. Kenyataan Hadi memberi gambaran bahawa PAS tidak mahu dijadikan tebusan oleh ketakutan Bersatu. Dalam bahasa mudah, PAS mungkin bertanya: mengapa PN perlu kehilangan Hamzah hanya kerana Muhyiddin tidak mahu berkongsi ruang?
Hujah ini lebih berat kerana PAS kini merupakan parti dominan dalam PN. Pada PRU15, PAS memenangi 43 kerusi Parlimen, jauh lebih banyak daripada Bersatu. Selepas episod peralihan sokongan, pemecatan, dan penggantungan keahlian, dianggarkan hanya enam wakil rakyat Bersatu yang masih bersama Muhyiddin. Hadi mungkin cenderung untuk membuka ruang kepada Hamzah kerana beliau dilihat membawa rangkaian, pengalaman kerajaan, hubungan akar umbi, dan sebahagian daripada kelompok dalam Bersatu yang tidak lagi selesa dengan kepimpinan Muhyiddin. Dalam politik Melayu, terutamanya politik gabungan seperti PN, angka dan jentera lebih penting daripada nostalgia. PAS tahu bahawa Bersatu masih mempunyai nama, tetapi nama sahaja tidak mencukupi jika parti itu pecah dari dalam.
Nasib Bersatu: Pengakhiran atau kelangsungan?
Adakah ini pengakhiran kepada Bersatu? Belum tentu. Jika ada satu perkara yang tidak boleh dinafikan dalam kerjaya politik Muhyiddin, ia adalah keupayaannya untuk bertahan ketika orang lain menyangka beliau sudah sampai ke penghujung jalan. Muhyiddin pernah berdepan saat getir dalam Umno, dipecat, kemudian bangkit menubuhkan Bersatu. Beliau juga pernah menjatuhkan tiga perdana menteri, iaitu Abdullah Ahmad Badawi, Najib Razak, dan Dr Mahathir Mohamad. Pemecatan Hamzah juga menunjukkan bahawa Muhyiddin masih ampuh membaca strategi kumpulan yang cuba menjatuhkannya, dan cubaan untuk menumbangkannya dalam Bersatu ketika itu menemui kegagalan.
Namun, kekuatan Muhyiddin sebagai pemain politik tidak semestinya sama dengan kekuatan Bersatu sebagai parti. Di sinilah Bersatu berada dalam keadaan serba salah. Jika terlalu keras terhadap Hamzah, ia mungkin kehilangan sebahagian tokoh dan penyokong yang selama ini menjadi nadi parti. Jika terlalu berlembut, Muhyiddin pula dilihat tunduk kepada musuh politik yang baru diisytiharkan dari dalam rumah sendiri.
IPR sebagai pelantar alternatif
Jika hubungan PAS-Bersatu akhirnya retak, Muhyiddin masih mempunyai satu lagi pelantar, iaitu Ikatan Prihatin Rakyat (IPR). Gabungan longgar yang dipimpin Muhyiddin ini dilihat serius menerusi penganjuran konvensyen pertamanya pada 27 Jun. Malah, Muhyiddin pada Mac lalu dipetik berkata bahawa IPR perlu berkembang menjadi 'hubungan yang lebih bermakna' dalam kalangan parti sehaluan untuk kekal relevan menjelang PRU. Ini memberi gambaran bahawa beliau sudah menyediakan payung kedua sekiranya PN tidak lagi menjadi ruang yang paling selesa untuk Bersatu.
Namun, jalan IPR juga tidak mudah. Tanpa PAS, IPR mungkin mempunyai banyak parti tetapi kurang jentera Melayu-Islam yang benar-benar besar. Kehadiran banyak logo belum tentu membawa banyak undi, apatah lagi jika pengundi pembangkang masih melihat PAS sebagai tulang belakang sebenar blok anti-kerajaan.
Pilihan Bersatu: Kekal atau berubah?
Sebab itu, pilihan Bersatu sekarang bukan sekadar menerima atau menolak Hamzah. Pilihan sebenar ialah sama ada Bersatu mahu terus menjadi rakan utama PAS dalam PN, atau perlahan-lahan berubah menjadi satu daripada banyak parti dalam pakatan longgar pimpinan Muhyiddin. Dalam keadaan itu, minum petang Hamzah bersama Hadi di Marang pada 13 Februari lalu mungkin bukan sekadar kunjungan persahabatan pada hari beliau dipecat Bersatu. Ia boleh dibaca sebagai detik awal satu penjajaran baharu dalam politik pembangkang.
Ketika Muhyiddin datang ke Marang dua bulan kemudian untuk menunjukkan hubungan PAS-Bersatu masih utuh, Hamzah sebenarnya sudah lebih dahulu hadir di meja Hadi sebagai watak yang tidak boleh diketepikan. Jika benar Hadi kini membuka laluan kepada Hamzah, maka secawan teh atau kopi di Marang itu mungkin lebih bermakna daripada mana-mana mesyuarat rasmi PN.
